Αρχαιολόγοι στην Άνω Αίγυπτο ανακάλυψαν τα ερείπια ενός εξαιρετικά καλοδιατηρημένου μοναστηριακού συγκροτήματος που χρονολογείται από τη βυζαντινή περίοδο, ρίχνοντας νέο φως στην πρώιμη χριστιανική μοναστική ζωή στην περιοχή του Σοχάγκ στη Δυτική Οχθη του Νείλου. Η ανακάλυψη έγινε από μια αιγυπτιακή αρχαιολογική αποστολή του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων κατά τη διάρκεια ανασκαφών στην περιοχή Al-Qariah Bil-Dueir στην επαρχία Tάμα της περιφέρειας Σοχάγκ.
Σύμφωνα με τον υπουργό Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου, Σερίφ Φατί, η ανακάλυψη αναδεικνύει τον πλούτο και την ποικιλομορφία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Αιγύπτου σε διάφορες ιστορικές εποχές. Τόνισε ότι η ανακάλυψη υποστηρίζει τις ευρύτερες προσπάθειες του υπουργείου να προωθήσει τον πολιτιστικό τουρισμό και να επιστήσει την προσοχή σε λιγότερο γνωστούς αρχαιολογικούς χώρους στην Άνω Αίγυπτο.
Αποδεικτικά στοιχεία για μια καλά οργανωμένη μοναστική κοινότητα
Ο Μοχάμεντ Ισμαήλ Χαλέντ, γενικός γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων, εξήγησε ότι οι αποκαλυφθείσες κατασκευές παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες για τη μοναστική ζωή κατά τη βυζαντινή περίοδο. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν αρχιτεκτονικά ερείπια από πλίνθους που υποδηλώνουν έναν σταθερό, καλά οργανωμένο οικισμό που κατοικούνταν από μια κοινότητα μοναχών.
Η αποστολή εντόπισε αρκετά ορθογώνια κτίρια από πλίνθους με προσανατολισμό από δυτικά προς ανατολικά, μεγέθους από περίπου 8 × 7 μέτρα έως 14 × 8 μέτρα. Πολλά από τα κτίρια περιλαμβάνουν ορθογώνιες αίθουσες, καθώς και δωμάτια με αψιδωτές κόγχες, χαρακτηριστικές των πρώιμων χριστιανικών χώρων λατρείας. Ανακαλύφθηκαν επίσης μικρά θολωτά δωμάτια, τα οποία πιστεύεται ότι χρησίμευαν ως κελιά μοναχών ή χώροι λατρείας για ιδιωτική προσευχή και διαλογισμό.
Ίχνη από σοβά, κόγχες στους τοίχους, εσοχές και δάπεδα με στρώση κονιάματος υποδηλώνουν μια προσεκτικά σχεδιασμένη αρχιτεκτονική διάταξη. Ορισμένες κατασκευές περιλαμβάνουν νότιες αυλές που λειτουργούσαν ως κεντρικοί χώροι συγκέντρωσης, με κύριες εισόδους που οδηγούσαν σε αυτές. Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν επίσης μικρά κυκλικά κτίρια που ερμηνεύονται ως κοινόχρηστοι χώροι εστίασης όπου οι μοναχοί πιθανόν συγκεντρώνονταν για να μοιράζονται τα γεύματά τους.
Ο διευθυντής της Υπηρεσίας Αρχαιοτήτων του Σοχάγκ, Μοχάμεντ Ναγκίμπ, ανέφερε ότι η αρχαιολογική ομάδα ανακάλυψε επίσης ένα μεγαλύτερο κτίσμα από πλίνθους διαστάσεων περίπου 14 × 10 μέτρων, ευθυγραμμισμένο στον άξονα ανατολής-δύσης, το οποίο πιστεύεται ότι χρησίμευε ως η κύρια εκκλησία του μοναστηριού. Η εκκλησία ήταν χωρισμένη σε τρία κύρια τμήματα — τον κυρίως ναό, το χώρο της χορωδίας και το ιερό — αντανακλώντας την τυπική εκκλησιαστική αρχιτεκτονική της βυζαντινής εποχής.
Μέσα στον κυρίως ναό, οι αρχαιολόγοι βρήκαν βάσεις από άψητα τούβλα, που υποδηλώνουν ότι η εκκλησία μπορεί να είχε κάποτε κεντρικό τρούλο. Το ιερό, που βρίσκεται στο ανατολικό άκρο του κτιρίου, έχει ημικυκλική διάταξη και πλαισιώνεται από δύο πλευρικούς θαλάμους, σύμφωνα με τα σχέδια εκκλησιών που ήταν συνηθισμένα στην ύστερη αρχαιότητα και την πρώιμη βυζαντινή εποχή.
Άλλες ανακαλύψεις στον χώρο περιλαμβάνουν λεκάνες από κόκκινο τούβλο και ασβεστόλιθο επικαλυμμένες με κόκκινο κονίαμα, οι οποίες πιθανόν χρησιμοποιούνταν για την αποθήκευση νερού ή για δραστηριότητες σχετικές με την παραγωγή που συνδέονταν με τις καθημερινές λειτουργίες του μοναστηριού.
Η Βυζαντινή επιρροή στην περιοχή του Σοχάγκ
Η περιοχή του Σοχάγκ έχει ιδιαίτερη σημασία στην ιστορία του πρώιμου χριστιανισμού και του μοναχισμού. Κατά τη βυζαντινή περίοδο (4ος-7ος αιώνας μ.Χ.), η Άνω Αίγυπτος έγινε σημαντικό κέντρο της χριστιανικής κουλτούρας μοναχισμού, φιλοξενώντας κοινότητες με τεράστια επιρροή που διαμόρφωσαν τις πνευματικές παραδόσεις σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο.
Κοντά στο Σοχάγκ βρίσκονται δύο από τα σημαντικότερα μοναστικά μνημεία της Αιγύπτου — το Λευκό Μοναστήρι και το Κόκκινο Μοναστήρι — που συνδέονται με τον Άγιο Σενούτ, Αυτές οι ιδρύσεις διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της κοπτικής χριστιανικής θεολογίας, της εκπαίδευσης και της κοινοτικής μοναστικής οργάνωσης.
Το πρόσφατα ανακαλυφθέν συγκρότημα συμπληρώνει αυτή την ευρύτερη ιστορική εικόνα, προσφέροντας απτές αποδείξεις για τον τρόπο με τον οποίο ήταν δομημένοι οι μοναστικοί οικισμοί και πώς ζούσαν, προσεύχονταν, εργάζονταν και αλληλεπιδρούσαν με το περιβάλλον τους οι μοναχοί. Τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά — από τις αψιδωτές αίθουσες προσευχής έως τους κοινόχρηστους χώρους εστίασης — αντικατοπτρίζουν τη θρησκευτική ζωή της βυζαντινής εποχής, όπως αυτή προσαρμόστηκε στο αιγυπτιακό πλαίσιο.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η ανακάλυψη όχι μόνο εμπλουτίζει την αρχαιολογική κατανόηση του παρελθόντος του Σοχάγκ, αλλά και υπογραμμίζει τη συνέχεια των μοναστικών παραδόσεων στην περιοχή. Πολλές από αυτές τις παραδόσεις έχουν επιβιώσει για αιώνες και παραμένουν αναπόσπαστο μέρος της κοπτικής χριστιανικής ταυτότητας στην σημερινή Αίγυπτο.
Καθώς οι έρευνες στο Al-Qariah Bil-Dueir συνεχίζονται, οι αρχαιολόγοι ελπίζουν να αποκαλύψουν περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με την κοινωνική δομή του μοναστηριού, τις οικονομικές δραστηριότητες και τις συνδέσεις του με γειτονικά θρησκευτικά κέντρα.
