ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ- ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ
Λίγες ώρες πριν την έκτακτη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες και η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να μην προχωρήσει άμεσα στην επιβολή δασμών κατά ευρωπαϊκών χωρών με αφορμή τη Γροιλανδία έφερε μια πρώτη, συγκρατημένη ανάσα ανακούφισης στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Στις Βρυξέλλες, ωστόσο, δεν υπάρχει αίσθηση αποκλιμάκωσης. Αντιθέτως, κυριαρχεί η εκτίμηση ότι η διατλαντική ένταση παραμένει και ότι τα χαρακτηριστικά μιας νέας, πιο απρόβλεπτης γεωπολιτικής τάξης αρχίζουν πλέον να διαμορφώνονται ανοιχτά.
Στο επίκεντρο της σημερινής έκτακτης συνόδου κορυφής της Ευρωπαϊκή Ένωση στις Βρυξέλλες βρίσκονται τόσο η συνολική πορεία των σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και το πλαίσιο μιας ενδεχόμενης μελλοντικής συμφωνίας των ΗΠΑ για τη Γροιλανδία, μετά τις επαφές του Αμερικανού προέδρου με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε.
Σύμφωνα με τον ίδιο τον Τραμπ, το υπό διαμόρφωση «πλαίσιο συμφωνίας» θα μπορούσε να αφορά τόσο πιθανές αμερικανικές αξιώσεις επί των ορυκτών πόρων της Γροιλανδία όσο και τη συμμετοχή του νησιού στο φιλόδοξο σχέδιο αντιπυραυλικής άμυνας “Golden Dome”.
Έτσι, παρά την προσωρινή αποφυγή μιας άμεσης εμπορικής σύγκρουσης, στις Βρυξέλλες επικρατεί η αίσθηση ότι το επίδικο έχει μεταφερθεί σε βαθύτερα ζητήματα ισχύος, ασφάλειας και στρατηγικής επιρροής, σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτητα.
Σχετικά με την αποφυγή των δασμών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφεύγουν τους πανηγυρισμούς, επιμένοντας ότι το βασικό πρόβλημα παραμένει η αμφισβήτηση κανόνων, συμμαχιών και ορίων από την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών. Όπως σημειώνουν ευρωπαϊκές πηγές, η συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο το εμπόριο, αλλά το πώς τοποθετείται η Ευρώπη σε έναν κόσμο όπου η ισχύς, η ασφάλεια και οι ζώνες επιρροής επιστρέφουν στο προσκήνιο.
Το κλίμα αυτό αποτυπώνεται και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο αποφάσισε το πάγωμα της ψηφοφορίας σχετικά με τη νέα εμπορική συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ όπου προέβλεπε μηδενικούς δασμούς για τις ΗΠΑ. Επρόκειτο για ένα πολιτικό μήνυμα και μοχλός πίεσης προς τον Τραμπ,
Ενδεικτικό του κλίματος δυσπιστίας είναι το γεγονός ότι η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αποφάσισε να μην συναντηθεί χθες με τον Ντόναλντ Τραμπ, Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η απόφασή της να μην μετάσχει στη σημερινή τελετή υπογραφής του Τραμπ για τη συγκρότηση του λεγόμενου «Συμβουλίου Ειρήνης», παρότι είχε λάβει σχετική πρόσκληση.
Αναλυτές εκτιμούν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ έκανε πίσω όχι επειδή άλλαξε στρατηγική, αλλά επειδή βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα άμεσο και απτό κόστος. Η αναταραχή στις αγορές και η άνοδος των αποδόσεων των ομολόγων, οι προειδοποιήσεις του επιχειρηματικού κόσμου για τις συνέπειες ενός εμπορικού πολέμου με την Ευρώπη, καθώς και η αμηχανία που προκάλεσαν οι απειλές του ακόμη και εντός του ΝΑΤΟ, περιόρισαν τα περιθώρια ελιγμών του. Η συνάντησή του με τον γενικό γραμματέα της Συμμαχίας, Μαρκ Ρούτε, πρόσφερε μια διέξοδο αποκλιμάκωσης χωρίς απώλεια κύρους, επιτρέποντάς του να μετατοπίσει τη σύγκρουση από τους δασμούς σε ζητήματα ασφάλειας και στρατηγικής ισχύος.
Λίγες ώρες νωρίτερα, μιλώντας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η φον ντερ Λάιεν περιέγραψε μια Ευρώπη που βρίσκεται «σε σταυροδρόμι», σε έναν κόσμο όπου η ωμή δύναμη προσπαθεί να επιβληθεί έναντι του διεθνούς δικαίου, έναν κόσμο που έχει αλλάξει ριζικά και τον οποίο η ίδια η Ευρώπη οφείλει να αντιληφθεί και να αλλάξει. Προανήγγειλε την παρουσίαση νέας στρατηγικής για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, δίνοντας το στίγμα μιας Ένωσης που επιχειρεί να προσαρμοστεί σε μια πιο σκληρή διεθνή πραγματικότητα, με λιγότερες βεβαιότητες και περισσότερους κινδύνους.
Στο ΝΑΤΟ, ο Μαρκ Ρούτε επιχείρησε να χαμηλώσει τους τόνους, διευκρινίζοντας ότι στις συνομιλίες του με τον Τραμπ δεν τέθηκε ζήτημα κυριαρχίας της Γροιλανδίας ή αλλαγής του καθεστώτος της. Το επίκεντρο, όπως είπε, ήταν η ασφάλεια της Αρκτικής, σε ένα περιβάλλον όπου η Ρωσία και η Κίνα εντείνουν την παρουσία τους.
Ωστόσο, στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες η διευκρίνιση αυτή δεν αρκεί για να σβήσει την ανησυχία, καθώς έρχεται μετά από μια δημόσια παρέμβαση του Τραμπ που επανέφερε ανοιχτά το ζήτημα της απόκτησης της Γροιλανδίας με απειλές, του τύπου «μπορείτε να πείτε ναι και θα το εκτιμήσουμε ή μπορείτε να πείτε όχι και θα το θυμόμαστε»
Στην Κοπεγχάγη, η κυβέρνηση χαιρέτισε το γεγονός ότι ο Αμερικανός πρόεδρος απέκλεισε τη χρήση βίας και «πάγωσε» τον εμπορικό εκβιασμό, ξεκαθαρίζοντας όμως ότι οι συζητήσεις δεν έχουν κλείσει. Παράλληλα, στις αγορές, η προσωρινή υποχώρηση του Τραμπ ερμηνεύτηκε και ως αντίδραση στις αναταράξεις των τελευταίων ημερών, με τις πιέσεις να λειτουργούν ως σαφής υπενθύμιση των ορίων της πολιτικής αβεβαιότητας.
Το κοινό συμπέρασμα στις Βρυξέλλες είναι ότι η ένταση δεν έχει εκτονωθεί. Απλώς αλλάζει μορφή, μπορεί να εκδηλωθεί για άλλη αιτία οποιαδήποτε στιγμή. Οι δασμοί μπορεί να μπήκαν προσωρινά στο συρτάρι, όμως η ουσία της σύγκρουσης παραμένει: η μετάβαση σε μια πιο ωμή και απρόβλεπτη γεωπολιτική λογική, που φέρνει σε δύσκολη θέση όχι μόνο τους αντιπάλους, αλλά και τους ίδιους τους συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτό ακριβώς καλούνται να αποτιμήσουν σήμερα οι Ευρωπαίοι ηγέτες στην έκτακτη σύνοδο κορυφής. Όχι μόνο τι αποφεύχθηκε, αλλά κυρίως τι έρχεται.
