Με 41 ψήφους υπέρ, 32 κατά και 1 αποχή, οι ευρωβουλευτές της Επιτροπής Πολιτικών Ελευθεριών (LIBE) ενέκριναν τις τροπολογίες τους στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αναθεώρηση των διαδικασιών επιστροφής μεταναστών στην ΕΕ, που υποβλήθηκε τον Μάρτιο του 2025, διαμορφώνοντας ένα αυστηρότερο και, σύμφωνα με επικριτές, αμφιλεγόμενο πλαίσιο για την εφαρμογή των επιστροφών.
Η θέση που υιοθετήθηκε διατηρεί μεταξύ άλλων τη δυνατότητα δημιουργίας λεγόμενων «κόμβων επιστροφής» εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης (return hubs) και εγκρίθηκε στο πλαίσιο μιας ασυνήθιστης κοινοβουλευτικής συμμαχίας, με τη στήριξη του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (European People’s Party – EPP), των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών (European Conservatives and Reformists – ECR), καθώς και των ακροδεξιών ομάδων Πατριώτες για την Ευρώπη (Patriots for Europe – PfE) και Ευρώπη των Κυρίαρχων Εθνών (Europe of Sovereign Nations – ESN).
Παρότι η απόφαση πρέπει να εγκριθεί από την Ολομέλεια του Κοινοβουλίου προτού ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις με το Συμβούλιο για την τελική μορφή του νόμου, η ψηφοφορία ανέδειξε την έντονη πολιτική αντιπαράθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, καθώς η γραμμή που τελικά επικράτησε παραμέρισε την πρόταση του εισηγητή του φακέλου Μάλικ Αζμάνι (Malik Azmani) από την ομάδα των Φιλελευθέρων Renew Europe, η οποία είχε την υποστήριξη των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (S&D).
Οι τροπολογίες που υιοθετήθηκαν κατατέθηκαν από τον σκιώδη εισηγητή του ΕΛΚ Φρανσουά-Ξαβιέ Μπελαμί (François-Xavier Bellamy), με το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα να κατηγορεί τους Σοσιαλιστές ότι η στάση τους στο μεταναστευτικό το οδήγησε να αναζητήσει πλειοψηφία με πιο δεξιές πολιτικές ομάδες.
«Ιστορική ψηφοφορία απόψε: με την έγκριση του κανονισμού επιστροφής, ο οποίος θα μετασχηματίσει τους ευρωπαϊκούς κανόνες σε θέματα απέλασης, δίνουμε επιτέλους στα κράτη μας τα μέσα να ελέγχουν την μεταναστευτική τους πολιτική» ανέφερες ο Μπελαμί.
Η αριστερή και κεντρώα πτέρυγα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου επισημαίνει εδώ και καιρό ότι το ΕΛΚ, το οποίο συγκροτούσε με τις υπόλοιπες κεντρώες δυνάμεις ένα ανάχωμα απέναντι στις ακροδεξιές ομάδες, καταστρατηγεί συχνά αυτή την άτυπη ισορροπία προκειμένου να προωθήσει τις πολιτικές του.
Τι προβλέπει το σχέδιο νόμου
Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, οι αρμόδιες εθνικές αρχές πρέπει να εκδίδουν απόφαση επιστροφής για κάθε υπήκοο τρίτης χώρας που διαμένει παράνομα σε κράτος μέλος και να επιβάλλουν την υποχρέωση να εγκαταλείψει το σχετικό κράτος μέλος της ΕΕ.
Οι αποφάσεις επιστροφής θα περιλαμβάνονται σε μια λεγόμενη «ευρωπαϊκή εντολή επιστροφής» και θα διατίθενται, μέσω του Συστήματος Πληροφοριών Σένγκεν, σε ολόκληρο τον χώρο Σένγκεν.
Κάθε χώρα της ΕΕ θα πρέπει να αναγνωρίζει και να εκτελεί τις αποφάσεις επιστροφής και τις εντολές απομάκρυνσης που εκδίδονται από άλλη χώρα της ΕΕ έως την 1η Ιουλίου 2027, βάσει πρότασης της Επιτροπής. Η χώρα της ΕΕ στην επικράτεια της οποίας διαμένει παράνομα ο υπήκοος τρίτης χώρας θα είναι υπεύθυνη για τη διασφάλιση της επιστροφής του.
Οι ευρωβουλευτές επιμένουν ότι ο παρών κανονισμός πρέπει να σέβεται τις βασικές λειτουργίες της εθνικής ευθύνης, όπως η διασφάλιση της εδαφικής ακεραιότητας, η διατήρηση της τάξης και της ασφάλειας και η προστασία της εθνικής ασφάλειας.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι ευρωβουλευτές διέγραψαν μια διάταξη της αρχικής πρότασης που θα απαιτούσε από τις κυβερνήσεις των κρατών μελών να θεσπίσουν μέτρα για τον εντοπισμό των πολιτών τρίτων χωρών που διαμένουν παράνομα στη χώρα τους.
Υποχρέωση συνεργασίας
Οι υπήκοοι τρίτων χωρών που υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής θα υποχρεούνται να συνεργάζονται με τις αρχές και ενδέχεται να τους προσφέρεται η δυνατότητα εθελοντικής επιστροφής.
Για την προετοιμασία της αποτελεσματικής και έγκαιρης επιστροφής τους, οι υπήκοοι τρίτων χωρών μπορούν να τεθούν υπό κράτηση, για παράδειγμα εάν δεν συνεργάζονται, ενέχουν κίνδυνο διαφυγής, αποτελούν κίνδυνο για την ασφάλεια ή για οποιονδήποτε άλλο σχετικό λόγο που εμποδίζει την έγκαιρη απομάκρυνσή τους.
Οι λόγοι κράτησης θα καθορίζονται στην εθνική νομοθεσία και η κράτηση θα διατάσσεται από διοικητικές ή δικαστικές αρχές. Η κράτηση μπορεί επίσης να διαταχθεί για ασυνόδευτους ανηλίκους και οικογένειες με παιδιά, ως έσχατο μέτρο και για το συντομότερο δυνατό χρονικό διάστημα, λαμβάνοντας υπόψη το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού. Η περίοδος κράτησης μπορεί να ανέρχεται σε 24 μήνες.
Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να προβλέπουν εναλλακτικές λύσεις αντί της κράτησης, όπως τακτική αναφορά, υποχρέωση διαμονής σε καθορισμένο τόπο, οικονομική εγγύηση ή ηλεκτρονική παρακολούθηση.
Συμφωνία με χώρες εκτός της ΕΕ για την αποδοχή των επαναπατριζόμενων
Η επιλογή της χώρας επιστροφής θα ποικίλλει ανάλογα με την κατάσταση του επαναπατριζόμενου, λαμβάνοντας υπόψη τη χώρα καταγωγής, τη χώρα μέσω της οποίας ο ενδιαφερόμενος διέσχισε κατά τη διαδρομή του προς την ΕΕ και το αν υπάρχει ασφαλής τρίτη χώρα. Ο κανονισμός αυτός θα επιτρέπει επίσης την επιστροφή σε χώρα που συμφωνεί να δεχθεί το άτομο βάσει συμφωνίας που έχει συναφθεί με κράτος μέλος της ΕΕ ή με την ΕΕ.
Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι δεν μπορούν να μεταφερθούν βάσει τέτοιων συμφωνιών.
Απαγόρευση εισόδου
Εάν ένας υπήκοος τρίτης χώρας δεν έχει συμμορφωθεί με απόφαση επιστροφής εντός της καθορισμένης προθεσμίας για την εθελοντική επιστροφή, ή υπόκειται σε απομάκρυνση , ή αποτελεί κίνδυνο για την ασφάλεια, πρέπει να του επιβληθεί απαγόρευση εισόδου στην ΕΕ. Η διάρκεια της απαγόρευσης εξαρτάται από τις ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε περίπτωσης και μπορεί να είναι μόνιμη σε περιπτώσεις όπου ένα πρόσωπο θεωρείται ότι αποτελεί κίνδυνο για την ασφάλεια.
Ανεξάρτητος μηχανισμός παρακολούθησης
Τέλος οι ευρωβουλευτές υποστηρίζουν την ανεξάρτητη παρακολούθηση της τήρησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά τη διάρκεια των διαδικασιών απομάκρυνσης, μεταξύ άλλων μέσω των σχετικών υφιστάμενων μηχανισμών.
Η απόφαση πρέπει να εγκριθεί από την Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου και στη συνέχεια θα ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις με το Συμβούλιο σχετικά με την τελική μορφή του νόμου.,
