Η επίμονη ζέστη και η περιορισμένη διαθεσιμότητα νερού των τελευταίων μηνών έχουν επιδεινώσει σημαντικά τις προοπτικές για τις θερινές καλλιέργειες σε μεγάλο μέρος της δυτικής και κεντρικής Ευρώπης, με το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (JRC) να προειδοποιεί για σημαντικές μειώσεις των αποδόσεων και, στις περισσότερο πληγείσες περιοχές, ακόμη και για τοπική αποτυχία καλλιεργειών.
Σύμφωνα με την τελευταία έκδοση του δελτίου MARS (Monitoring Agricultural Resources – Παρακολούθηση Γεωργικών Πόρων) του JRC, το οποίο παρακολουθεί την εξέλιξη των καλλιεργειών και διαμορφώνει προβλέψεις για τις αποδόσεις τους στην Ευρώπη, οι προβλέψεις για όλες τις θερινές καλλιέργειες στην ΕΕ έχουν αναθεωρηθεί αισθητά προς τα κάτω και, ανάλογα με την καλλιέργεια, βρίσκονται έως και 14% κάτω από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας.
Η θερμική καταπόνηση και τα μεγάλα ελλείμματα νερού έχουν επηρεάσει κρίσιμα στάδια ανάπτυξης των φυτών, μειώνοντας τη γονιμότητα και τη συσσώρευση βιομάζας, δυσχεραίνοντας το γέμισμα των σπόρων και επιταχύνοντας την πρόωρη γήρανση των καλλιεργειών.
Παράλληλα, έχει μειωθεί σημαντικά η παραγωγικότητα των λιβαδιών και η διαθεσιμότητα βοσκοτόπων, προκαλώντας ανησυχία για την επάρκεια ζωοτροφών.
Από τη Γαλλία έως τη Ρουμανία οι σοβαρότερες επιπτώσεις
Οι σοβαρότερες επιπτώσεις καταγράφονται στη Γαλλία, τη νότια Γερμανία, τη βόρεια και κεντρική Ιταλία, την Αυστρία, την Τσεχία, τη Σλοβακία, την Ουγγαρία και τη δυτική Ρουμανία.
Ο συνδυασμός υψηλών θερμοκρασιών και ανεπαρκών βροχοπτώσεων έπληξε ιδιαίτερα τις θερινές καλλιέργειες κατά την άνθηση και τη διαμόρφωση της απόδοσης, ενώ η περιορισμένη διαθεσιμότητα νερού για άρδευση επιδείνωσε την κατάσταση.
Το JRC αναφέρει ότι οι επιπτώσεις που είχαν ήδη καταγραφεί τον Ιούλιο σε αρκετές από αυτές τις περιοχές έχουν έκτοτε ενταθεί. Οι αποδόσεις αναμένεται να μειωθούν σημαντικά, ενώ τοπικά θεωρείται πιθανή ακόμη και η αποτυχία της καλλιέργειας.
Μέτριες επιπτώσεις καταγράφονται στις χώρες της Μπενελούξ, στη Σλοβενία και την Κροατία, ιδιαίτερα στον αραβόσιτο.
Παράλληλα, προειδοποιήσεις λόγω ξηρών συνθηκών έχουν εκδοθεί για περιοχές της βόρειας και ανατολικής Ευρώπης, ενώ στη βόρεια Ισπανία και τη νότια Τουρκία καταγράφηκαν πολύ υψηλές θερμοκρασίες, με περιορισμένες μέχρι στιγμής επιπτώσεις στις καλλιέργειες.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για την Ελλάδα
Η Ελλάδα δεν συγκαταλέγεται στις χώρες και περιοχές όπου το JRC καταγράφει τις σοβαρότερες ή μέτριες επιπτώσεις στις θερινές καλλιέργειες, ούτε περιλαμβάνεται στις περιοχές για τις οποίες το τελευταίο MARS καταγράφει προειδοποίηση λόγω ελλείμματος νερού ή θερμικής καταπόνησης.
Στον ειδικό χάρτη του MARS για τις προβλέψεις απόδοσης του αραβοσίτου το 2026, η Ελλάδα εμφανίζεται με εκτιμώμενη απόδοση 11 τόνων ανά εκτάριο, στην κατηγορία -4% έως +4% σε σχέση με τη μέση απόδοση της περιόδου 2021-2025.
Η φετινή πρόβλεψη για τη συγκεκριμένη καλλιέργεια παραμένει επομένως κοντά στον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας. Η εικόνα αυτή αφορά ειδικά τον αραβόσιτο και δεν μπορεί να γενικευθεί στο σύνολο της ελληνικής αγροτικής παραγωγής.
Καλύτερη εικόνα για τα χειμερινά σιτηρά
Διαφορετική είναι η κατάσταση για τα περισσότερα χειμερινά σιτηρά. Καθώς η συγκομιδή τους έχει σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί, οι προοπτικές των αποδόσεων σε επίπεδο ΕΕ επιβεβαιώνονται περίπου στον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας.
Οι χαμηλότερες θερμοκρασίες και οι περισσότερες βροχοπτώσεις που προβλέπονται στη δυτική και κεντρική Ευρώπη μπορεί να προσφέρουν κάποια ανακούφιση, ωστόσο το JRC επισημαίνει ότι έρχονται πολύ αργά για να αντισταθμίσουν τις απώλειες που έχουν ήδη σημειωθεί.
Τριπλάσιες οι απώλειες σε 50 χρόνια
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τοποθετεί τη φετινή κατάσταση σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αυξανόμενης κλιματικής πίεσης.
Μόνο τον Ιούλιο του 2026, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες οι θερμοκρασίες βρέθηκαν κατά 5 έως 12 βαθμούς Κελσίου πάνω από τις εποχικές μέσες τιμές. Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι απώλειες καλλιεργειών στην ΕΕ από ξηρασίες και καύσωνες έχουν τριπλασιαστεί τα τελευταία 50 χρόνια.
Η θερμική καταπόνηση επηρεάζει και την κτηνοτροφία: οι υψηλές θερμοκρασίες περιορίζουν τον χρόνο βόσκησης και την πρόσληψη τροφής, αυξάνουν τις ανάγκες σε νερό και, σε ακραίες συνθήκες, μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τη θνησιμότητα των ζώων.
Πώς μπορεί να προσαρμοστεί η γεωργία
Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η προσαρμογή πρέπει να σχεδιάζεται εκ των προτέρων. Βραχυπρόθεσμα προτείνονται μέτρα προστασίας των καλλιεργειών από την ακραία ζέστη και αποτελεσματικότερη άρδευση, με έμφαση στην εξοικονόμηση και τη βιώσιμη διαχείριση του νερού.
Σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα προωθείται η επιλογή καλλιεργειών περισσότερο ανθεκτικών στις υψηλές θερμοκρασίες – όπως το σόργο αντί του αραβοσίτου – καθώς και επενδύσεις σε αποθήκευση νερού, επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένου νερού για άρδευση και πρακτικές που βοηθούν το έδαφος να συγκρατεί περισσότερη υγρασία.
Για την κτηνοτροφία προτείνονται, μεταξύ άλλων, συνεχής πρόσβαση σε καθαρό νερό, σκίαση και προσαρμογή της σίτισης κατά τις περιόδους ακραίας ζέστης.
Η ελληνική στροφή σε πιο ανθεκτικές καλλιέργειες
Παρότι η Ελλάδα δεν βρίσκεται σήμερα μεταξύ των περιοχών που εμφανίζουν τις οξύτερες επιπτώσεις στις θερινές καλλιέργειες, η Επιτροπή την περιλαμβάνει στα παραδείγματα χωρών που λαμβάνουν μέτρα μακροπρόθεσμης προσαρμογής.
Μέσω του ελληνικού Στρατηγικού Σχεδίου της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής εφαρμόζεται το οικολογικό σχήμα «Χρήση ανθεκτικών και προσαρμοσμένων ειδών και ποικιλιών», το οποίο προωθεί καλλιέργειες καλύτερα προσαρμοσμένες στις θερμές και ξηρές μεσογειακές συνθήκες.
Προβλέπεται η προώθηση χειμερινών σιτηρών και χειμερινών ψυχανθών ως εναλλακτικών σε καλλιέργειες με μεγαλύτερες ανάγκες σε νερό, όπως ο αραβόσιτος, η μηδική (πολυετές ψυχανθές που καλλιεργείται κυρίως ως ζωοτροφή) και το βαμβάκι.
Οι καλλιέργειες αυτές βασίζονται περισσότερο στις βροχοπτώσεις και έχουν χαμηλότερες απαιτήσεις σε νερό και θρεπτικά στοιχεία, ενώ στηρίζεται και η εισαγωγή ανθεκτικών καλλιεργειών, όπως τα αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά.
Χάνσεν: «Να προετοιμαστούμε για συχνότερα ακραία φαινόμενα»
«Αυτό το καλοκαίρι ήταν ιδιαίτερα δύσκολο για τους αγρότες σε ολόκληρη την ΕΕ. Η ξηρασία και η ακραία ζέστη ασκούν ολοένα μεγαλύτερη πίεση στις καλλιέργειες, τις ζωοτροφές, την κτηνοτροφία και τα εισοδήματα των αγροτών», δήλωσε ο Επίτροπος Γεωργίας και Τροφίμων Κριστόφ Χάνσεν.
«Τα γεγονότα αυτά μας υπενθυμίζουν ότι πρέπει να προετοιμαστούμε για ένα μέλλον στο οποίο τα ακραία καιρικά φαινόμενα θα γίνονται συχνότερα. Πρέπει να στηρίξουμε τους αγρότες σήμερα, καθιστώντας παράλληλα την ευρωπαϊκή γεωργία πιο ανθεκτική για το αύριο», πρόσθεσε.
