Η είδηση της διάσωσης του δεύτερου μέλους πληρώματος του F-15E επανέφερε ένα παλιό, σχεδόν κινηματογραφικό ερώτημα: τι ακριβώς κουβαλά πάνω του ένας πιλότος όταν αναγκαστεί να εκτιναχθεί σε εχθρικό έδαφος; Η απάντηση δεν βρίσκεται σε κάποια «μυστική κάψουλα», αλλά σε μια ολόκληρη φιλοσοφία επιβίωσης και ανάκτησης προσωπικού: ραδιοβοηθήματα, μέσα σήμανσης, εφόδια απόκρυψης, ειδικούς χάρτες, εξοπλισμό πρώτων ωθειών και υλικά προσαρμοσμένα στο αεροσκάφος, στο θέατρο επιχειρήσεων και στο είδος της αποστολής.
Η σύγχρονη λογική είναι σχετικά ενιαία στις μεγάλες αεροπορίες, χωρίς όμως να είναι απόλυτα ίδια παντού. Ο βασικός κορμός είναι κοινός: επιβίωση, αποφυγή εντοπισμού, ασφαλής επικοινωνία, σήμανση προς φίλιες δυνάμεις και ανάκτηση. Η αμερικανική αεροπορία, για παράδειγμα, προβλέπει ότι τα λεγόμενα Personnel Recovery Kits πρέπει κατ’ ελάχιστον να περιλαμβάνουν χάρτες διαφυγής ή ισοδύναμο χάρτη της περιοχής επιχειρήσεων, μικρά νυχτερινά μέσα σήμανσης, blood chit και “pointee-talkees”, δηλαδή οπτικά βοηθήματα επικοινωνίας σε τοπικές γλώσσες. Το ίδιο το κιτ, μάλιστα, προσαρμόζεται στην αποστολή, στην πλατφόρμα και στις ιδιαιτερότητες της εκτίναξης, ώστε να μην δημιουργεί κίνδυνο στον πιλότο.
Στην πράξη, η «καρδιά» του εντοπισμού είναι το survival radio / locator beacon. Στα αμερικανικά πρότυπα, το Combat Survivor Evader Locator, γνωστό ως CSEL, σχεδιάστηκε ακριβώς για να λύσει το πρόβλημα του γρήγορου εντοπισμού ενός απομονωμένου πιλότου. Σύμφωνα με την ίδια την Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ, το σύστημα συνδυάζει δορυφορική επικοινωνία, επικοινωνία γραμμής οράσεως, GPS και beacon προσωπικού εντοπισμού, ώστε ο χειριστής να μπορεί όχι απλώς να εκπέμπει, αλλά να εντοπίζεται με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια και ασφάλεια από ό,τι στο παρελθόν. Σε εκπαιδευτικό υλικό της USAF για το PRC-112 αναφέρεται επίσης ότι η συσκευή προσφέρει φωνητική επικοινωνία, beacon, satcom και GPS.
Αυτό είναι κρίσιμο, γιατί στην αεροπορική διάσωση ο χρόνος είναι κυριολεκτικά ζωή. Η FAA σημειώνει ότι τα σύγχρονα 406 MHz beacons επιτρέπουν ενεργοποίηση έρευνας και διάσωσης μέσα σε λεπτά, ενώ τα παλαιότερα 121.5/243 MHz μπορεί να καθυστερήσουν για ώρες. Η NOAA προσθέτει ότι τα προσωπικά 406 MHz beacons ενεργοποιούνται χειροκίνητα, μπορούν να ενσωματώνουν GNSS/GPS και να κατεβάζουν την ακρίβεια του εντοπισμού περίπου στα 100 μέτρα, με ελάχιστη διάρκεια μπαταρίας 24 ωρών μετά την ενεργοποίηση.
Πέρα από το «ηλεκτρονικό ίχνος», ο πιλότος κουβαλά και οπτικά ή υπέρυθρα μέσα σήμανσης. Εκεί ανήκουν οι φωτοβολίδες, ο καπνός, τα chemlights, τα IR strobes, οι καθρέφτες σήμανσης και οι φακοί. Σε υλικό της USAF για survival vest αναφέρονται ρητά φωτοβολίδες, camouflage paint και chemlights, ενώ σε οδηγίες pararescue γίνεται λόγος για IR chemlights και IR strobes ως covert signals. Το σχετικό εγχειρίδιο της FAA χαρακτηρίζει τον signal mirror ένα από τα πιο αποτελεσματικά οπτικά μέσα σήμανσης, με αναφορές ότι οι αναλαμπές του μπορούν να εντοπιστούν από πάνω από 25 μίλια.
Ο εξοπλισμός, ωστόσο, δεν είναι μόνο για να τον βρουν. Είναι και για να μείνει ζωντανός μέχρι να τον βρουν. Στα σωστικά κιτ και στα εγχειρίδια επιβίωσης βλέπει κανείς επαναλαμβανόμενα στοιχεία: μέσα ανάφλεξης και θέρμανσης, στοιχειώδη ιατρικά είδη, καθαρισμό ή απολύμανση νερού, σφυρίχτρες, φακούς, κουβέρτες θερμικής προστασίας, ακόμα και ειδικά υλικά για επιβίωση στη θάλασσα. Σε αμερικανικό παράδειγμα survival vest αναφέρεται flint strike heating device, ενώ η FAA απαριθμεί ενδεικτικά σε survival kit signal mirror, whistle, emergency flares, smoke flare, thermal blanket, fire starters, water purification tablets και basic medical kit.
Ο τύπος του αεροσκάφους και το είδος της αποστολής
Εδώ μπαίνει και η παράμετρος που σωστά υπαινίσσεσαι: ο τύπος του αεροσκάφους και η αποστολή αλλάζουν το φορτίο. Άλλο κιτ θα χρειαστεί πιλότος που πετά πάνω από θάλασσα, άλλο εκείνος που επιχειρεί σε πολικό περιβάλλον, άλλο σε έρημο και άλλο σε περιοχή με απειλή χημικού ή βιολογικού πολέμου. Η USAF αναφέρει ότι το Integrated Aircrew Ensemble για αεροσκάφη με εκτινασσόμενο κάθισμα μπορεί να συνδυάζει life preservers, survival vests, περιβαλλοντικά στρώματα για ψυχρά νερά ή ψυχρό/ανεμώδες περιβάλλον και ακόμη CBRN προστασία, με λογική “mix and match” ανάλογα με την αποστολή. Αυτό σημαίνει ότι η φιλοσοφία είναι κοινή, αλλά η τελική σύνθεση του εξοπλισμού δεν είναι ποτέ εντελώς ίδια.
Στις επιχειρήσεις μάχης, ειδικά για διθέσια αεροσκάφη όπως το F-15E, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να σωθεί ο άνθρωπος από την εκτίναξη, αλλά να αντέξει το πρώτο χαοτικό διάστημα μετά την προσγείωση: να μαζέψει γρήγορα ό,τι μπορεί από τον εξοπλισμό του, να απομακρυνθεί, να αποφύγει την έκθεση, να εκπέμψει με μέτρο, να επιβεβαιώσει φίλιες δυνάμεις και να περιμένει το «παράθυρο» ανάκτησης. Η σημερινή είδηση για το δεύτερο μέλος πληρώματος του F-15E δείχνει ακριβώς πόσο σύνθετο είναι αυτό το πλέγμα: δεκάδες αεροσκάφη, σφοδρή πίεση στο πεδίο και ένας αγώνας δρόμου ώστε ο χειριστής να μείνει εκτός εχθρικών χεριών μέχρι να φτάσει η διάσωση.
Ξηρά τροφή, νερό και επιβίωση από τη φύση: τι προβλέπεται πραγματικά
Επιπλέον υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι στα κιτ επιβίωσης των πιλότων μπορεί να περιλαμβάνονται και τροφικές μερίδες, μαζί με νερό και άλλα βασικά εφόδια. Σε επίσημη αναφορά της αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας για τον εξοπλισμό επιβίωσης αναφέρεται ότι το τυπικό περιεχόμενο μπορεί να περιλαμβάνει νερό, food rations και ακόμη και fishing kits, με την επισήμανση ότι το ακριβές φορτίο αλλάζει ανάλογα με το περιβάλλον επιχειρήσεων. Με απλά λόγια, ο πιλότος δεν βασίζεται μόνο στο να «βρει κάτι να φάει», αλλά φέρει ήδη πάνω του ένα στοιχειώδες απόθεμα επιβίωσης.
Το ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι οι πιλότοι και γενικότερα τα πληρώματα που θεωρούνται υψηλού κινδύνου απομόνωσης εκπαιδεύονται πράγματι να συντηρούνται από το περιβάλλον, όταν αυτό καταστεί αναγκαίο. Η ίδια η U.S. Air Force Survival School αναφέρει ότι στο πεδίο οι εκπαιδευόμενοι διδάσκονται food procurement and preparation, δηλαδή εξεύρεση και προετοιμασία τροφής, μαζί με τεχνικές απόκρυψης, πλοήγησης, κατασκευής καταφυγίου και σημάτων προς αεροσκάφη διάσωσης. Στην εκπαίδευση επιβίωσης για υδάτινο περιβάλλον αναφέρονται επίσης food and water procurement, ενώ στην αρκτική εκπαίδευση δίνεται ιδιαίτερη έμφαση σε food and water procurement, thermal shelter construction, firecraft and signaling.
Αυτό σημαίνει ότι, ναι, υπάρχει εκπαίδευση ώστε ο απομονωμένος αεροπόρος να μπορεί να αξιοποιήσει στοιχεία του φυτικού και ζωικού βασιλείου, αλλά όχι με τη ρομαντική ή κινηματογραφική έννοια του «ζει για εβδομάδες μόνος του στη φύση». Η επίσημη φιλοσοφία της επιβίωσης δείχνει ότι η προτεραιότητα είναι πρώτα το νερό, η απόκρυψη, η θερμική προστασία, η ιατρική φροντίδα και η διάσωση. Το σχετικό εγχειρίδιο της FAA σημειώνει ότι το ανθρώπινο σώμα σε ακραίες συνθήκες μπορεί να μείνει περίπου τρεις ημέρες χωρίς νερό, ενώ χωρίς τροφή πολύ περισσότερο, έως και περίπου 30 ημέρες, κάτι που εξηγεί γιατί η αναζήτηση τροφής δεν είναι πάντα η πρώτη κίνηση. Το ίδιο εγχειρίδιο τονίζει επίσης ότι, εκτός αν υπάρχει σοβαρός λόγος να πιστεύει κανείς πως δεν θα εντοπιστεί, συχνά είναι προτιμότερο να μείνει κοντά στο σημείο και να προετοιμάσει μέσα σήμανσης για τα σωστικά μέσα.
Με άλλα λόγια, οι πιλότοι μπορούν να έχουν μαζί τους ξηρά τροφή ή άλλες μικρές μερίδες επιβίωσης, αλλά εκπαιδεύονται και για το ενδεχόμενο να χρειαστεί να βρουν νερό και τροφή από το περιβάλλον. Ωστόσο, αυτό λειτουργεί ως έσχατη δεξιότητα επιβίωσης και όχι ως βασικό σχέδιο. Στο πραγματικό πεδίο μάχης, ο στόχος δεν είναι να μετατραπεί ο πιλότος σε κυνηγό-τροφοσυλλέκτη, αλλά να μείνει ζωντανός, λειτουργικός και αρκετά κρυμμένος μέχρι να φτάσει η ανάκτηση.
Δηλητήριο σε δόντι ή χάπι αυτοκτονίας
Και τι γίνεται με το πιο σκοτεινό ερώτημα; Υπάρχει πράγματι “δηλητήριο σε δόντι” ή χάπι αυτοκτονίας; Για τους σύγχρονους στρατιωτικούς πιλότους μάχης, τουλάχιστον με βάση τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία, αυτό δεν εμφανίζεται ως τυπικό ή θεσμοθετημένο μέρος του εξοπλισμού επιβίωσης. Η σύγχρονη λογική είναι SERE — Survival, Evasion, Resistance, Escape — δηλαδή να επιβιώσεις, να αποφύγεις, να αντισταθείς στην εκμετάλλευση και να επιστρέψεις, όχι να αυτοκτονήσεις. Ο μύθος έχει ιστορική ρίζα: η CIA έχει δημοσιεύσει ότι ο U-2 pilot Francis Gary Powers είχε δεχθεί προαιρετικά ένα poison pin κρυμμένο σε ασημένιο δολάριο το 1960, αλλά δεν ήταν κάτι που έφερε συνήθως ούτε κάτι που θεωρούνταν υποχρεωτικό. Με άλλα λόγια, υπήρξαν ιστορικές, εξαιρετικές περιπτώσεις στον κόσμο της κατασκοπείας και των στρατηγικών αναγνωριστικών αποστολών, όχι ένα γενικευμένο «στάνταρ» για τους σημερινούς πιλότους μαχητικών.
Το συμπέρασμα είναι ότι ο πιλότος που πέφτει δεν είναι ποτέ «μόνος με ένα πιστόλι και λίγη τύχη», όπως θέλει το σινεμά. Πέφτει με έναν μικρό, φορετό μηχανισμό επιβίωσης και εντοπισμού πάνω του — και με μια ολόκληρη αρχιτεκτονική διάσωσης να έχει ήδη ενεργοποιηθεί γι’ αυτόν. Το ποια κομμάτια θα έχει μαζί του εξαρτάται από χώρα, δόγμα, αποστολή, γεωγραφία και τύπο αεροσκάφους. Αλλά η κεντρική ιδέα είναι κοινή σχεδόν παντού: να παραμείνει ζωντανός, αθέατος και εντοπίσιμος από τους δικούς του πριν τον βρει ο αντίπαλος.
