Σε πλήρη διπλωματική κινητοποίηση βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, με το Νταβός, την Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο, την έκτακτη Σύνοδο Κορυφής στις 22 Ιανουαρίου και τις διατλαντικές επαφές να εξελίσσονται ταυτόχρονα, την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται αμετακίνητος στις θέσεις του για τη Γροιλανδία και οι απειλές για επιβολή δασμών παραμένουν ανοιχτές. Σε αυτό το σκηνικό, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επέλεξε να τοποθετηθεί εκ νέου από το βήμα της Ολομέλειας στο Στρασβούργο, λέγοντας πη η Ένωση βρίσκεται σε σταυροδρόμι και χαράσσοντας τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στη συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την ανάγκη υπεράσπισης της ευρωπαϊκής κυριαρχίας.
Η παρέμβασή της έρχεται σε μια πολιτικά ασταθή συγκυρία. Το Ευρωκοινοβούλιο έχει ήδη αποφασίσει και σήμερα θα επισημοποιήσει την αναστολή της ψηφοφορίας για τη νέα εμπορική συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ, οι πολιτικές ομάδες εμφανίζονται βαθιά διχασμένες γύρω από τη συμφωνία Mercosur, επιπλέον η Ολομέλεια καλείται να εγκρίνει το πακέτο των 90 δισ. ευρώ για τη στήριξη της Ουκρανίας.
Όλα αυτά, ενώ από την Ουάσιγκτον τόσο ο ίδιος ο Τραμπ όσο και ο υπουργός Εμπορίου των ΗΠΑ δίνουν το στίγμα της πολιτικής τους.
«Δεν πηγαίνουμε στο Νταβός για να υποστηρίξουμε το status quo. Πηγαίνουμε για να το αντιμετωπίσουμε κατά μέτωπο…Ο καπιταλισμός έχει νέο σερίφη στην πόλη» έγραψε χθες σε άρθρο του στους FT ο Αμερικανός υπουργός Εμπορίου Χάουαρντ Λάτνικ ».
Σε αυτό το κλίμα εξελίχθηκε και η ομιλία της φον ντερ Λάιεν από το Στρασβούργο λίγο πριν επιστρέψει και πάλι στο Νταβός προκειμένου να συναν΄τησει τον Αμερικανό πρόεδρο ελπίζοντας να τον κατευνάσει σχετικά με το θέμα της Γροιλανδίας και να αποσύρει τις απειλές για επιβολή δασμών ή της κατάληψης του νησιού.
Από το ίδιο βήμα ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, έδωσε από την πλευρά του το θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούνται οι ευρωπαϊκές επιλογές τονίζοντας ότι η Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια συσσώρευση γεωπολιτικών προκλήσεων από τον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας έως την αμφισβήτηση των βασικών συμμαχιών και της διεθνούς έννομης τάξης – αλλά υπογράμμισε ότι η απάντηση δεν μπορεί παρά να στηρίζεται σε τρεις άξονες: αρχές, προστασία και ευημερία.
Στο πλαίσιο αυτό, ξεκαθάρισε ότι υπάρχει ευρεία σύγκλιση μεταξύ των κρατών-μελών στη στήριξη της Δανίας και της Γροιλανδίας, στην προσήλωση στο διεθνές δίκαιο και στη διατλαντική συνεργασία μέσω του ΝΑΤΟ, προειδοποιώντας παράλληλα ότι νέοι δασμοί θα υπονόμευαν τις σχέσεις ΕΕ–ΗΠΑ. Όπως σημείωσε, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει τον διάλογο με την Ουάσιγκτον, αλλά είναι έτοιμη να υπερασπιστεί τα κράτη-μέλη, τους πολίτες και τις επιχειρήσεις της απέναντι σε κάθε μορφή εξαναγκασμού – θέση που, όπως είπε, θα καθοδηγήσει και τη συζήτηση των ηγετών στην επικείμενη σύνοδο κορυφής.
Ενδεικτικό της κατάστασης που επικρατεί στην Ένωση είναι και το γεγονός ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφασίζει να αναστείλει τη διαδικασία κύρωσης της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–ΗΠΑ, απόφαση που αναμένεται να επισημοποιηθεί σήμερα στην Ολομέλεια. Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, Σοσιαλιστές, Renew και Πράσινοι συμφωνούν στο πάγωμα –επ’ αόριστον της ψηφοφορίας για τους μηδενικούς δασμούς στα αμερικανικά προϊόντα, χρησιμοποιώντας τη συμφωνία ως πολιτικό μοχλό πίεσης απέναντι στις απειλές της Ουάσιγκτον για τη Γροιλανδία.
Όσοβν αφορά τη φον ντερ Λάιεν από την αρχή της τοποθέτησής της,έθεσε το ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο, σημειώνοντας ότι η διεθνής τάξη υφίσταται τεκτονικές και μόνιμες αλλαγές. Όπως τόνισε, «ζούμε πλέον σε έναν κόσμο που ορίζεται από την ωμή ισχύ, οικονομική ή στρατιωτική, τεχνολογική ή γεωπολιτική», προσθέτοντας ότι, ακόμη κι αν αυτό δεν είναι ευχάριστο, «οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε τον κόσμο όπως είναι». Σε αυτό το περιβάλλον, υπογράμμισε ότι η επιτάχυνση της ευρωπαϊκής ανεξαρτησίας αποτελεί «επιτακτική ανάγκη», ξεκαθαρίζοντας πως «πρέπει να είμαστε ισχυροί οι ίδιοι, αν θέλουμε να διαμορφώσουμε τον κόσμο γύρω μας».
Αναφερόμενη ειδικά στη Γροιλανδία, η φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι δεν πρόκειται απλώς για ένα στρατηγικό σημείο στον χάρτη ή για μια περιοχή πλούσια σε κρίσιμες πρώτες ύλες, αλλά «για την πατρίδα ενός ελεύθερου και κυρίαρχου λαού». Όπως τόνισε, η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα του νησιού δεν είναι διαπραγματεύσιμες και «το μέλλον της Γροιλανδίας ανήκει αποκλειστικά στους ίδιους τους Γροιλανδούς».
Την ίδια στιγμή, επιχείρησε να κρατήσει ανοιχτό τον δίαυλο με τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως άλλωστε έκανε και χθες από το Νταβός. Επανέλαβε ότι ΕΕ και ΗΠΑ συμφωνούν στην ανάγκη διασφάλισης της ασφάλειας στην Αρκτική και εργάζονται ήδη από κοινού στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, αναφερόμενη στη συνεργασία για παγοθραυστικά και σε πρόσφατες συμμαχικές ασκήσεις στον Βορρά. Όπως σημείωσε, οι σύμμαχοι μοιράζονται την ίδια στρατηγική εκτίμηση για την περιοχή.
Ακριβώς γι’ αυτό, όπως είπε, οι απειλές για επιβολή πρόσθετων δασμών είναι «απλώς λανθασμένες». Προειδοποίησε ότι η διολίσθηση σε μια «επικίνδυνη καθοδική σπείρα» μεταξύ συμμάχων θα ενίσχυε μόνο «εκείνους τους αντιπάλους που όλοι θέλουμε να κρατήσουμε εκτός του στρατηγικού μας περιβάλλοντος».
Παρότι υπογράμμισε ότι η Ευρώπη προτιμά τον διάλογο και τις λύσεις, ξεκαθάρισε ότι είναι «πλήρως προετοιμασμένη να δράσει, εφόσον χρειαστεί, με ενότητα, αίσθηση του επείγοντος και αποφασιστικότητα».
Σε πρακτικό επίπεδο, η πρόεδρος της Επιτροπής παρουσίασε το ευρωπαϊκό πλαίσιο δράσης για τη Γροιλανδία. Προανήγγειλε σημαντική αύξηση των ευρωπαϊκών επενδύσεων στο νησί για τη στήριξη της τοπικής οικονομίας και των υποδομών, υπενθυμίζοντας ότι η ΕΕ έχει ήδη ανοίξει γραφείο στο Νουούκ και έχει προτείνει τον διπλασιασμό της χρηματοδότησης στον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό. Παράλληλα, έκανε λόγο για ενίσχυση της συνεργασίας με τις ΗΠΑ και άλλους εταίρους στην ασφάλεια της Αρκτικής, καθώς και για ανάγκη επένδυσης σε εξοπλισμό κατάλληλο για τον Βορρά, όπως παγοθραυστικά.
Η φον ντερ Λάιεν ενέταξε τη Γροιλανδία στο ευρύτερο αφήγημα της «ευρωπαϊκής ανεξαρτησίας», συνδέοντάς τη με την Ουκρανία και την ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Τόνισε ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια εξαρτάται άμεσα από την έκβαση του πολέμου και χαιρέτισε τη συμφωνία για τη συγκέντρωση 90 δισ. ευρώ υπέρ του Κιέβου ως απόδειξη ακλόνητης ευρωπαϊκής δέσμευσης. Η σχετική ψηφοφορία αναμένεται εντός της ημέρας.
Και η Ευρώπη πρέπει να είναι έτοιμη να αλλάξει ακόμα πιο γρήγορα.
Να γίνει πιο ανεξάρτητη. Για το δικό της μέλλον.
Παράλληλα, υπερασπίστηκε τη συμφωνία Mercosur ως εργαλείο ενίσχυσης της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ, αναγνωρίζοντας ωστόσο τις έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό του Κοινοβουλίου. Σήμερα, οι ευρωβουλευτές καλούνται να αποφασίσουν εάν θα παραπέμψουν τη συμφωνία στο Δικαστήριο της ΕΕ, μια κίνηση που θα μπορούσε να καθυστερήσει την επικύρωσή της για μήνες ή και χρόνια.
Το συνολικό μήνυμα της προέδρου της Επιτροπής ήταν προσεκτικά ισορροπημένο: η Ευρώπη δεν επιδιώκει σύγκρουση, αλλά δεν πρόκειται να αποδεχθεί πολιτικό ή οικονομικό εξαναγκασμό.
Η Γροιλανδία παρουσιάστηκε όχι ως μια περιφερειακή κρίση, αλλά ως δοκιμασία της νέας ευρωπαϊκής στάσης στον κόσμο σε μια στιγμή όπου όλα δείχνουν ότι το επόμενο κεφάλαιο των διατλαντικών σχέσεων θα κριθεί εκ νέου στο Νταβός, άλλωστε όπως υπογράμμισε και η φον ντερ Λάιεν στην ομιλία της ζούμε πλέον σε έναν κόσμο που καθορίζεται από την ωμή δύναμη και η Ευρώπη πρέπει να επανεξετάσει την ευρύτερη στρατηγική της για την ασφάλεια και να προσαρμοστεί στις νέες πραγματικότητες της σημερινής εποχής.
«Ο κόσμος έχει αλλάξει πολύ γρήγορα και η Ευρώπη πρέπει τώρα να αλλάξει μαζί του» είπε.
