Η ανάρτηση του Ντόναλντ Τραμπ (Truth Social) ότι ο Νικολάς Μαδούρο «συνελήφθη και μεταφέρθηκε εκτός χώρας», δηλαδή Βενεζουέλας, έφερε ξανά στο προσκήνιο ένα ερώτημα που στο Διεθνές Δίκαιο είναι κυριολεκτικά ναρκοπέδιο: Έχει ποτέ συλληφθεί αρχηγός κράτους με πρωτοβουλία/εντολή άλλου αρχηγού κράτους, χωρίς πόλεμο και χωρίς απόφαση/ένταλμα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ICC);
Σάββατο 3 Ιανουαρίου 2026, διεθνή πρακτορεία και μεγάλα ΜΜΕ μεταδίδουν ότι οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν ευρείας κλίμακας στρατιωτική επιχείρηση/πλήγματα στη Βενεζουέλα και ότι ο Τραμπ ανακοίνωσε τη σύλληψη και μεταφορά του Μαδούρο και της συζύγου του εκτός χώρας, χωρίς να έχουν δοθεί πλήρεις λεπτομέρειες από επίσημες αμερικανικές αρχές για το πού κρατούνται και με ποιο ακριβώς νομικό πλαίσιο.
Γιατί το «με εντολή άλλου αρχηγού κράτους» είναι σχεδόν ανύπαρκτο ως νόμιμο προηγούμενο
Στην πράξη, τα κράτη δεν “εκτελούν” προσωπικές εντολές ηγετών για σύλληψη ξένου αρχηγού κράτους. Αυτό που αναγνωρίζεται διεθνώς είναι:
Δικαστική διαδικασία (ένταλμα/αίτημα έκδοσης),
Διεθνές/υβριδικό δικαστήριο (όχι μόνο ICC),
Στο σκοτεινό άκρο, χρήση βίας/επέμβαση που αγγίζει de facto πολεμική πράξη.
Ο λόγος είναι διπλός:
- η προσωπική ασυλία των εν ενεργεία κορυφαίων αξιωματούχων από ξένη ποινική δικαιοδοσία αποτελεί κλασικό κανόνα του διεθνούς δικαίου (η λογική επεκτείνεται κατ’ αναλογία και στον αρχηγό κράτους), και
- χωρίς δικαστική οδό, μια «σύλληψη» μοιάζει περισσότερο με απαγωγή/extraordinary rendition ή με στρατιωτική επιχείρηση.
Τα προηγούμενα χωρίς Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ICC) που μοιάζουν περισσότερο με την υπόθεση Μαδούρο
1)Το «πιο κοντινό» σε σενάριο τύπου Μαδούρο — αλλά δεν είναι “ειρήνη”: Μανουέλ Νοριέγκα (Παναμάς, 1989–1990)
Αν κάποιος ψάχνει ιστορικό παράλληλο όπου οι ΗΠΑ συνέλαβαν de facto ηγέτη και τον μετέφεραν στις ΗΠΑ για δίκη, η υπόθεση Νοριέγκα, ηγέτη του Παναμά, είναι η πιό τρανταχτή. Συνέβη το 1989 μετά από στρατιωτική εισβολή (Operation Just Cause), δηλαδή σε πλαίσιο ένοπλης επέμβασης, όχι «κανονικής» ειρήνης.
Τα κοινά σημεία που υπάρχουν στην σύλληψη Νοριέγκα και στην σύλληψη Μαδούρο. Και οι δύο άνδρες είχαν πρόσφατα ανακηρύξει τη νίκη τους σε αμφισβητούμενες εκλογές, και οι δύο είχαν κατηγορηθεί από τις ΗΠΑ για εμπλοκή σε διακίνηση ναρκωτικών, εναντίον και των δύο υπήρξε ανάληψη στρατιωτικής δράσης. Όπως έκανε δηλαδη η Ουάσιγκτον το τελευταίο διάστημα με την ενίσχυση της ναυτικής δύναμης της ανοιχτά της Βενεζουέλας και με τις επιθέσεις σε πλοία που κατηγορούνταν – χωρίς αποδείξεις μέχρι στιγμής- πως μετάφεραν ναρκωτικά.
2) Αουγκούστο Πινοτσέτ (Χιλή) – σύλληψη στο Λονδίνο με ισπανικά εντάλματα (1998)
Ο πρώην δικτάτορας και πρώην αρχηγός κράτους συνελήφθη στο Ηνωμένο Βασίλειο έπειτα από διεθνή εντάλματα Ισπανών δικαστικών αρχών για έκδοση. Η υπόθεση-ορόσημο έδειξε ότι πρώην αρχηγοί κράτους μπορούν να βρεθούν αντιμέτωποι με διαδικασίες στο εξωτερικό (ιδίως για βασανιστήρια), όχι επειδή “το ζήτησε ένας ηγέτης”, αλλά επειδή κινήθηκε δικαστική διαδικασία.
3) Αλμπέρτο Φουχιμόρι (Περού) – σύλληψη στη Χιλή και έκδοση (2005–2007)
Ο πρώην πρόεδρος του Περού συνελήφθη στη Χιλή και, μετά από δικαστική διαδικασία, εκδόθηκε στο Περού για να δικαστεί. Και εδώ το κλειδί ήταν η έκδοση μέσω δικαστηρίων, όχι «εκτελεστική εντολή».
4) Ισέν Χαμπρέ (Τσαντ) – σύλληψη στη Σενεγάλη και δίκη σε υβριδικό δικαστήριο (2013–)
Ο πρώην πρόεδρος του Τσαντ τέθηκε υπό κράτηση στη Σενεγάλη και δικάστηκε από τις Extraordinary African Chambers (υβριδικός μηχανισμός Σενεγάλης/Αφρικανικής Ένωσης). Είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα ότι η διεθνής ποινική λογοδοσία μπορεί να προχωρήσει χωρίς ICC, αλλά πάλι μέσα από θεσμική/δικαστική κατασκευή.
5) Τσαρλς Τέιλορ (Λιβερία) – σύλληψη στη Νιγηρία και μεταφορά σε ειδικό δικαστήριο (2006)
Ο Τέιλορ είχε κατηγορηθεί ενώ ήταν ακόμη πρόεδρος, αλλά συνελήφθη αργότερα στη Νιγηρία και μεταφέρθηκε στο πλαίσιο της διαδικασίας του Special Court for Sierra Leone (όχι ICC). Ένα ακόμη «όχι-ICC» προηγούμενο, που όμως βασίστηκε σε διεθνή/υβριδική δικαιοσύνη και διακρατική συνεργασία, όχι σε προσωπική “εντολή ηγέτη”.
6) Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς (Γιουγκοσλαβία/Σερβία) – σύλληψη και μεταφορά στο ICTY (2001)
Ο Μιλόσεβιτς συνελήφθη από τις σερβικές αρχές και μεταφέρθηκε στη Χάγη στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY), έναν ad hoc μηχανισμό του ΟΗΕ, όχι ICC. Και αυτό έγινε αφού είχε χάσει την εξουσία.
Άρα, έχει υπάρξει “σύλληψη αρχηγού κράτους με εντολή άλλου ηγέτη” χωρίς πόλεμο και χωρίς ICC;
Με τους όρους που το θέτει το ερώτημα (εν ενεργεία αρχηγός κράτους, χωρίς πόλεμο/ένοπλη επέμβαση, χωρίς ICC): τα καθαρά, αναγνωρίσιμα προηγούμενα είναι ουσιαστικά μηδενικά. Ίσως η πιο συγγενική να είναι η υπόθεση Νοριέγκα. Τώρα έχουμε ξεκάθαρα την υπόθεση Τραμπ – Μαδούρο.
