Αυξανόμενη ανησυχία προκαλεί η νέα έξαρση του Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, καθώς όλα δείχνουν ότι ο ιός κυκλοφορούσε για εβδομάδες χωρίς να έχει εντοπιστεί εγκαίρως. Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη εξαιτίας των συνεχιζόμενων συγκρούσεων και της ανθρωπιστικής κρίσης στην περιοχή, που δυσχεραίνουν σημαντικά τις προσπάθειες περιορισμού της επιδημίας.
Το συγκεκριμένο στέλεχος του ιού θεωρείται ιδιαίτερα σπάνιο, γεγονός που περιορίζει τα διαθέσιμα μέσα αντιμετώπισης, την ώρα που η θνητότητά του αγγίζει περίπου το 30% των μολυσμένων ασθενών. Μέχρι στιγμής δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως η έκταση της διασποράς, ωστόσο έχουν ήδη καταγραφεί σχεδόν 250 ύποπτα κρούσματα και περίπου 80 θάνατοι.
Αν και οι περισσότερες επιδημίες Έμπολα περιορίζονται σχετικά γρήγορα, οι επιστήμονες παραμένουν ιδιαίτερα επιφυλακτικοί λόγω της τραυματικής εμπειρίας της περιόδου 2014-2016 στη Δυτική Αφρική. Τότε σημειώθηκε η μεγαλύτερη επιδημία Έμπολα στην ιστορία, με περισσότερους από 28.600 ανθρώπους να μολύνονται.
Τι σημαίνει η κατάσταση έκτακτης ανάγκης του ΠΟΥ
Η απόφαση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας να κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης διεθνούς ενδιαφέροντος δεν σημαίνει ότι ο κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με μια νέα πανδημία τύπου Covid-19. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι ο κίνδυνος για τον γενικό πληθυσμό εκτός Αφρικής παραμένει εξαιρετικά χαμηλός. Ακόμη και κατά την επιδημία του 2014-2016, στο Ηνωμένο Βασίλειο είχαν καταγραφεί μόλις τρία περιστατικά, όλα σε υγειονομικούς που είχαν ταξιδέψει εθελοντικά στις πληγείσες περιοχές.
Όπως εξηγεί η δρ Αμάντα Ρότζεκ από το Ινστιτούτο Πανδημικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, η κατάσταση θεωρείται αρκετά σοβαρή ώστε να απαιτεί διεθνή συντονισμό. Παράλληλα, αυξημένη ανησυχία υπάρχει για γειτονικές χώρες όπως η Ουγκάντα, η Ρουάντα και το Νότιο Σουδάν, λόγω των έντονων εμπορικών και μεταφορικών συνδέσεων με την περιοχή. Στην Ουγκάντα έχουν ήδη επιβεβαιωθεί δύο κρούσματα, εκ των οποίων το ένα ήταν θανατηφόρο.
Ένα σχετικά άγνωστο στέλεχος του ιού
Ο Έμπολα παραμένει μια εξαιρετικά σοβαρή και συχνά θανατηφόρα ασθένεια. Ο ιός μεταδίδεται αρχικά από ζώα, κυρίως νυχτερίδες που τρέφονται με φρούτα, ενώ οι άνθρωποι μπορούν να μολυνθούν έπειτα από στενή επαφή με μολυσμένα ζώα ή σωματικά υγρά ασθενών.
Η τρέχουσα επιδημία αποδίδεται στο στέλεχος Bundibugyo, ένα από τα τρία είδη του ιού που είναι γνωστό ότι προκαλούν επιδημίες σε ανθρώπους, αλλά παραμένει σχετικά άγνωστο στην επιστημονική κοινότητα. Το συγκεκριμένο στέλεχος έχει εμφανιστεί μόνο δύο φορές στο παρελθόν, το 2007 και το 2012, με θνητότητα που έφτασε περίπου το 30%.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι πως για το Bundibugyo δεν υπάρχουν ακόμη εγκεκριμένα εμβόλια ή εξειδικευμένες θεραπείες, σε αντίθεση με άλλα στελέχη του Έμπολα. Οι γιατροί βασίζονται κυρίως σε πειραματικές μεθόδους και υποστηρικτική αγωγή, ενώ ακόμη και τα διαγνωστικά τεστ φαίνεται να δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν αποτελεσματικά το συγκεκριμένο στέλεχος.
Η καθηγήτρια Τρούντι Λανγκ από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης χαρακτηρίζει αυτή την έλλειψη διαθέσιμων εργαλείων ως μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες της τρέχουσας κρίσης.
Τα συμπτώματα και η μετάδοση
Τα πρώτα συμπτώματα του Έμπολα εμφανίζονται συνήθως από δύο έως και 21 ημέρες μετά τη μόλυνση και στην αρχή μοιάζουν με γρίπη: πυρετός, έντονος πονοκέφαλος και εξάντληση. Καθώς όμως η νόσος εξελίσσεται, προκαλεί εμετούς, διάρροια, ανεπάρκεια οργάνων και σε ορισμένες περιπτώσεις σοβαρές εσωτερικές και εξωτερικές αιμορραγίες.
Επειδή δεν υπάρχουν ειδικά φάρμακα για το συγκεκριμένο στέλεχος, η θεραπεία περιορίζεται κυρίως στην υποστηρικτική φροντίδα, όπως χορήγηση υγρών, αντιμετώπιση λοιμώξεων, ανακούφιση από τον πόνο και σωστή διατροφή. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η έγκαιρη ιατρική παρέμβαση αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες επιβίωσης.
Ο ιός μεταδίδεται μέσω σωματικών υγρών, όπως αίμα και εμετός, κυρίως αφού εμφανιστούν τα συμπτώματα. Το πρώτο γνωστό περιστατικό της επιδημίας ήταν μια νοσηλεύτρια που παρουσίασε συμπτώματα στις 24 Απριλίου, ενώ χρειάστηκαν περίπου τρεις εβδομάδες για να επιβεβαιωθεί επίσημα η επιδημία.
Η επιδημία εντοπίστηκε με καθυστέρηση
Οι ειδικοί θεωρούν ιδιαίτερα ανησυχητικό το γεγονός ότι η μετάδοση του ιού συνεχιζόταν επί εβδομάδες χωρίς να έχει εντοπιστεί. Όπως δήλωσε η δρ Αν Κορί από το Imperial College του Λονδίνου, οι υγειονομικές αρχές φαίνεται να βρίσκονται ήδη πίσω από την εξέλιξη της επιδημίας, κάτι που δυσκολεύει τον περιορισμό της.
Ο ΠΟΥ προειδοποιεί ότι τα διαθέσιμα στοιχεία ενδέχεται να δείχνουν μια πολύ μεγαλύτερη επιδημία από αυτή που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα.
Η βασική στρατηγική αντιμετώπισης επικεντρώνεται πλέον στον άμεσο εντοπισμό κρουσμάτων και των επαφών τους, καθώς και στην αποτροπή της μετάδοσης μέσα σε νοσοκομεία και δομές υγείας, όπου οι ασθενείς είναι ιδιαίτερα μεταδοτικοί. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στη διεξαγωγή ασφαλών ταφών, ώστε να αποφεύγεται περαιτέρω διασπορά του ιού.
Η κατάσταση επιβαρύνεται ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι η επιδημία εκδηλώνεται σε περιοχές που πλήττονται από συγκρούσεις και μαζικούς εκτοπισμούς πληθυσμών. Περισσότεροι από 250.000 άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει τα σπίτια τους, ενώ πολλές από τις πληγείσες περιοχές είναι μεταλλευτικές πόλεις με ιδιαίτερα κινητικούς πληθυσμούς, αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο διασυνοριακής εξάπλωσης.
Παρόλα αυτά, οι ειδικοί τονίζουν ότι η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό διαθέτει πλέον πολύ μεγαλύτερη εμπειρία στη διαχείριση επιδημιών Έμπολα σε σχέση με το παρελθόν. Σύμφωνα με τη δρα Ντανιέλα Μάνο από τη Σχολή Υγιεινής και Τροπικής Ιατρικής του Λονδίνου, οι μηχανισμοί αντίδρασης των αρχών είναι σήμερα σημαντικά πιο οργανωμένοι σε σύγκριση με πριν από δέκα χρόνια.
Το αν η επιδημία θα περιοριστεί έγκαιρα ή θα εξελιχθεί σε μια νέα μεγάλη υγειονομική κρίση θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις αποφάσεις και τις παρεμβάσεις που θα γίνουν τις αμέσως επόμενες εβδομάδες.
