Η Βενεζουέλα, χώρα πλούσια σε φυσικούς πόρους αλλά καθηλωμένη σε οικονομική και κοινωνική κρίση, βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο διεθνούς προσοχής, όχι για το πετρέλαιό της αλλά για τις φήμες περί διασύνδεσης του προέδρου Νικολάς Μαδούρο με το διεθνές λαθρεμπόριο ναρκωτικών.
Η σύλληψη και η προσωρινή απαγωγή του προκαλούν διεθνή αναταραχή, καθώς οι κατηγορίες εναντίον του περιλαμβάνουν συνεργασία με εγκληματικά καρτέλ και διαφθορά κρατικών δομών. Παράλληλα, η ιστορία της Βενεζουέλας στο ναρκοέγκλημα είναι στενά δεμένη με τη γεωπολιτική και τις στρατηγικές των ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική.
Το αμερικανικό αφήγημα και η στρατιωτική επέμβαση
Ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, χρησιμοποίησε την επιχείρηση στο Καράκας για να παρουσιάσει τον Μαδούρο ως άμεση απειλή για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ. Στην ομιλία του προς το αμερικανικό έθνος υπερασπίστηκε την παραβίαση του διεθνούς δικαίου, επικαλούμενος τον πόλεμο κατά των ναρκωτικών και τα συμφέροντα πετρελαίου. Παράλληλα, η παρέμβαση αναβίωσε μερικά στοιχεία του «Δόγματος Μονρόε», καθώς η Ουάσινγκτον επέδειξε έντονο γεωπολιτικό ενδιαφέρον για τη διαχείριση των φυσικών πόρων της Βενεζουέλας.
Οι αμερικανικές αρχές κατηγόρησαν τον Μαδούρο για συμμετοχή σε ένα δίκτυο διακίνησης ναρκωτικών, γνωστό ως Cartel de los Soles, που φέρεται να συνδέεται με στρατηγούς, αξιωματούχους και επιχειρηματίες. Ανεξαρτήτως του αν οι κατηγορίες χαρακτηρίζονται ως «ναρκωκράτος» ή ως «κρατική διαφθορά», το αφήγημα των ΗΠΑ προβάλλει τον πρόεδρο της Βενεζουέλας ως κεντρικό παράγοντα σε ένα διεθνές λαθρεμπόριο ναρκωτικών.
Η άποψη των διεθνών ναρκέμπορων
Στην Κολομβία, ο 75χρονος Κάρλος Λέντερ, πρώην επικεφαλής του καρτέλ του Μεδεγίν, παρακολουθούσε τα γεγονότα με ενδιαφέρον, αναγνωρίζοντας τις τακτικές του Μαδούρο στην ενοποίηση πολιτικής και εγκληματικής εξουσίας. Η νέα γενιά των μεξικανικών καρτέλ, όπως η Σιναλόα, παρακολουθούσε επίσης την εξέλιξη, ικανοποιημένη που η δική της ασφάλεια δεν απειλούνταν. Παράλληλα, οι επιδρομές και οι κατασχέσεις ναρκωτικών σε λιμάνια του Ισημερινού και της Ονδούρας συνέχιζαν να είναι αμελητέες, επιτρέποντας στα εγκληματικά δίκτυα να λειτουργούν απρόσκοπτα.
Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η διακίνηση ναρκωτικών είναι ένα παγκόσμιο σύστημα, ανεξάρτητο από τις πολιτικές συγκρούσεις, αλλά εξαρτώμενο από την συνεργασία ή την ανοχή κρατικών δομών. Η Βενεζουέλα, παρά τη μη παραγωγή κοκαΐνης, λειτουργεί ως κόμβος διέλευσης για το διεθνές λαθρεμπόριο.
Το Cartel de los Soles και η κρατική δομή
Το Cartel de los Soles, σύμφωνα με έρευνες των ΗΠΑ, φέρεται να αποτελείται από υψηλόβαθμους στρατιωτικούς και αξιωματούχους, που έλεγχαν λιμάνια, αεροδρόμια και σύνορα. Οι υπουργοί και κυβερνήτες φαίνεται να συμμετείχαν στη διευκόλυνση της διακίνησης, ενώ διπλωμάτες διασφάλιζαν διεθνείς συνδέσεις με εγκληματικά δίκτυα. Η χρηματοδότηση και το ξέπλυμα των κερδών γίνονταν μέσω επιλεγμένων επιχειρηματιών και οικονομικών παραγόντων. Η ίδια η Μπολιβαριανή Εθνοφρουρά συμμετείχε στη «συμβολή» στα φορτία, εξασφαλίζοντας τη ροή των ναρκωτικών.
Αυτό δημιούργησε ένα σύστημα όπου η κρατική εξουσία και το οργανωμένο έγκλημα συγχωνεύθηκαν, με τον Μαδούρο ως κεντρικό διαχειριστή. Παράλληλα, η λειτουργία των FARC στη μεθοριακή ζώνη επέτρεπε την ανεξέλεγκτη προώθηση της κοκαΐνης στις ΗΠΑ. Το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται και στη νοτιοδυτική Βενεζουέλα, όπου η ομάδα Tren de Aragua διατηρεί παράνομα εργαστήρια ναρκωτικών.
Ο ρόλος των οικογενειακών συνδέσεων και των πολιτοφυλάκων
Οι ανιψιοί του Μαδούρο, Εφρέν Αντόνιο Κάμπο Φλόρες και Φρανσίσκο Φλόρες δε Φρέιτας, συνελήφθησαν το 2015 στην Αϊτή με 800 κιλά κοκαΐνης, ενώ ήταν υπό την προστασία στρατιωτικών. Η έρευνα αποκάλυψε ότι τα χρήματα από τις παράνομες δραστηριότητες προορίζονταν για την προεκλογική εκστρατεία της οικογένειας. Αποφυλακίστηκαν το 2022, μετά από ανταλλαγή κρατουμένων. Παράλληλα, οι «colectivos», φιλοκυβερνητικές ένοπλες παραστρατιωτικές ομάδες, συμμετείχαν σε εκφοβισμούς και βία κατά αντιφρονούντων, με την πλήρη κάλυψη του κράτους.
Η «Μπολιμπουρζουάζια», η νέα προνομιούχα τάξη που προέκυψε από το καθεστώς Μαδούρο, ζει πολυτελή ζωή στο εξωτερικό, ενώ εκατομμύρια Βενεζουελάνοι βιώνουν φτώχεια, τρομοκρατία και απουσία βασικών αγαθών. Οι καταθέσεις σε offshore, τα γιοτ, τα ιδιωτικά αεροπλάνα και τα ακίνητα συνθέτουν την εικόνα μιας διεφθαρμένης, διεθνώς συνδεδεμένης ελίτ.
Η δικαστική διαδικασία και οι διεθνείς συνέπειες
Η υπόθεση του Μαδούρο και του Cartel de los Soles παραμένει σε εξέλιξη. Οι κατηγορίες βασίζονται σε ομοσπονδιακή έρευνα των ΗΠΑ από το 2020, ενώ οι συνεργασίες με FARC και Tren de Aragua παραμένουν υπό διερεύνηση. Παρά τις διακηρύξεις των ΗΠΑ για την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου, η πραγματικότητα δείχνει ότι η κρατική διαφθορά και η κοινωνική κρίση καθιστούν την αντιμετώπιση των εγκληματικών δικτύων πολύπλοκη.
Η Βενεζουέλα εξακολουθεί να αποτελεί παράδειγμα κράτους όπου η πολιτική και το οργανωμένο έγκλημα συγχωνεύονται, ενώ οι διεθνείς δυνάμεις παρακολουθούν και παρεμβαίνουν ανάλογα με γεωπολιτικά και οικονομικά συμφέροντα. Η τύχη του Μαδούρο και η δικαστική διερεύνηση των κατηγοριών αναμένεται να καθορίσουν όχι μόνο την εσωτερική πολιτική της χώρας αλλά και την πορεία του διεθνούς πολέμου κατά των ναρκωτικών.
