«Δεν πρόκειται πλέον για απλή διαμαρτυρία. Είναι ωμή βία, οργανωμένη και επαναλαμβανόμενη». Έτσι περιέγραψε στο Χ ο Βέλγος υπουργός Εσωτερικών Μπερνάρ Κεντέν τα επεισόδια του Σαββάτου 17 Οκτωβρίου στις Βρυξέλλες: οδοφράγματα, φλεγόμενα ποδήλατα, κατεστραμμένα αυτοκίνητα και επίθεση στα γραφεία του Σοσιαλιστικού Κόμματος (PS). Στο επίκεντρο βρίσκονται μαθητές, φοιτητές και εκπαιδευτικοί της γαλλόφωνης κοινότητας του Βελγίου, που αντιδρούν στις μεταρρυθμίσεις και στις περικοπές στην εκπαίδευση. Οι κινητοποιήσεις είχαν ξεκινήσει νωρίτερα, αλλά πήραν νέα ώθηση από τις αντίστοιχες στη γειτονική Γαλλία, όπως παραδέχονται αρκετοί φοιτητές.
Πρόκειται για ωμή βία, οργανωμένη και επαναλαμβανόμενη, με στόχο την αποσταθεροποίηση της κοινωνίας μας.
Η ομοσπονδιακή αστυνομία συνδράμει τις τοπικές αστυνομικές δυνάμεις.
Θα χρησιμοποιηθούν όλα τα αναγκαία μέσα για την αποκατάσταση της τάξης απέναντι στους ταραχοποιούς.»
«Δεν ξέρουμε, ήρθαμε να τα καταστρέψουμε όλα», φέρεται να απαντά νεαρός διαδηλωτής σε βίντεο που αναδημοσίευσε το Remix News από ανάρτηση του ακροδεξιού Βέλγου ακτιβιστή και πρώην βουλευτή Ντρις Βαν Λάνγκενχοβε στο Χ. Το πλήρες πλαίσιο του βίντεο δεν έχει επαληθευτεί ανεξάρτητα.
Απορρίπτοντας ως προσχηματικές λύσεις την αύξηση της χρηματοδότησης της εκπαίδευσης, τη δημιουργία περισσότερων κέντρων κράτησης ανηλίκων και την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία, κατέληξε: «Υπάρχει μόνο μία πραγματική λύση: πρέπει να επιστρέψουν πίσω».
Το Σάββατο καταγράφηκαν 150 προσαγωγές και συλλήψεις, μεταξύ των οποίων 21 ανηλίκων, και πέντε τραυματισμοί αστυνομικών. Είχε προηγηθεί στις 9 Οκτωβρίου η μεγάλη, κατά βάση ειρηνική, συνδικαλιστική διαδήλωση κατά της λιτότητας της κυβέρνησης Μπαρτ Ντε Βέβερ, με 30.000 συμμετέχοντες κατά την αστυνομία και 50.000 κατά τα συνδικάτα. Στο περιθώριό της σημειώθηκαν σοβαρά επεισόδια.
Από τη Λιέγη στην Antifa
Στη Λιέγη, οι μαθητικές κινητοποιήσεις εξελίχθηκαν σε επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις: 194 προσαγωγές και συλλήψεις από την 1η έως τις 7 Οκτωβρίου, μεταξύ των οποίων 114 ανηλίκων, και άλλες 45 στις 17 Οκτωβρίου.
Ο Κεντέν κατήγγειλε ότι ομάδες «τύπου Antifa» χειραγωγούν παιδιά για να μεταφέρουν «βίαια πολιτικά μηνύματα».
Στις Βρυξέλλες, πράγματι ήταν έντονη παρουσία μελών της Antifa στην συγκέντρωση του Σαββάτου αλλά και νεαροί που σίγουρα δεν έμοιαζαν ούτε για μαθητές ούτε και για φοιτητές. Κάπου ακόυστηκε ένα ισλαμιστικό σύνθημα, δεν το επανέλαβε κανείς.
Ο ευρωβουλευτής του ακροδεξιού Vlaams Belang, Τομ Βαντεντρίσε, ζήτησε στο Χ την ένταξή της στον κατάλογο τρομοκρατικών οργανώσεων.
Μια χώρα διχασμένη – «Casseurs» και «ταραχοποιοί με στολή»
Στον συντηρητικό Τύπο, η ανησυχία για την επανάληψη των επεισοδίων είναι έκδηλη. Στο 21News, ο Χάρισον ντι Μπους διερωτάται, σε άρθρο γνώμης της 18ης Οκτωβρίου, «πού θα φτάσει η βία της άκρας Αριστεράς», κατηγορώντας τμήματα της ριζοσπαστικής Αριστεράς ότι δικαιολογούν ή υποβαθμίζουν τις επιθέσεις.
«Η κουκούλα δεν είναι πολιτικό πρόγραμμα», γράφει, καταγγέλλοντας την κανονικοποίηση της πολιτικής βίας.
Στο ίδιο μέσο, ο Νικολά ντε Παπ είχε ήδη από τον Ιούνιο επικρίνει τη διαρκή στοχοποίηση της αστυνομίας, υποστηρίζοντας ότι οι πρώτοι χαμένοι είναι οι ειρηνικοί διαδηλωτές, των οποίων τα αιτήματα εξαφανίζονται πίσω από τις καταστροφές. Επικρίνει μάλιστα πολιτικούς του PTB, των Οικολόγων και των Σοσιαλιστών για την έμφαση που δίνουν στην αστυνομική βία αντί στους υπεύθυνους των επεισοδίων.
Στον γαλλόφωνο Τύπο επανέρχεται ο όρος «casseurs» – «ταραχοποιοί».
Αίσθηση προκάλεσε και η επίθεση στα γραφεία του PS (του Σοσιαλιστικού Κόμματος). Ο Αχμέντ Λαουέζ, πρόεδρος των Σοσιαλιστών στις Βρυξέλλες και περιφερειακός υπουργός, θύμισε τους ιστορικούς αγώνες του κόμματός του για κοινωνικά δικαιώματα, ακόμη και με ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους. Εσπευσε ωστόσο να τονίσει ότι «Οι νέοι δεν είναι ταραχοποιοί».
Εν τω μεταξύ η βουλευτής των Οικολόγων Μαργκό Ντε Ρε συντάχθηκε με τους διαδηλωτές και καταφέρθηκε κατά της αστυνομίας κάνοντας λόγο για «ταραχοποιούς με στολή» που χτυπούν ανηλίκους.
«Η Μαργκό Ντε Ρε επέλεξε στρατόπεδο: εκείνο των ταραχοποιών. Είναι απολύτως ντροπιαστικό και ανάξιο μιας εκλεγμένης εκπροσώπου», αντέδρασε ο υπουργός Εσωτερικών στο Χ. Ο Λαουέζ χαρακτήρισε επίσης το σχόλιο «αποκρουστικό» και υπερασπίστηκε τους άνδρες και της γυναίκες που υπηρετούν στην αστυνομία.
Η οργή έχει και αιτήματα
Ο αντίλογος προέρχεται από το Αντιφασιστικό Μέτωπο της Λιέγης, που αμφισβητεί τις καταγγελίες περί οργανωμένης υποκίνησης, και από οργανώσεις δικαιωμάτων που καταγγέλλουν αστυνομική βία.
Την ίδια ώρα τα συνδικάτα FGTB και CSC αντιδρούν σε ενδεχόμενη αύξηση ΦΠΑ, αλλαγές στην τιμαριθμική αναπροσαρμογή των μισθών και στα εργασιακά ωράρια. «Όχι από τις δικές μας τσέπες», ήταν το σύνθημα της αρχικής διαδήλωσης στις αρχές της εβδομάδας.
Στη γαλλόφωνη εκπαίδευση, που υπάγεται στην Ομοσπονδία Βαλλονίας-Βρυξελλών, τα πλήρη ετήσια πανεπιστημιακά δίδακτρα αυξάνονται από 835 σε 1.194 ευρώ, δηλαδή κατά 43%, ενώ το διδακτικό ωράριο καθηγητών της ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης αυξάνεται από 20 σε 22 περιόδους.
Ακόμη και στα ωδεία τα οποία είχαν μέχρι πρότινος σημαντικές επιδοτήσεις έτσι ώστε τα δίδακτρα ήταν υποτυπώδη τώρα αυτές γνωστοποιήθηκε ότι θα κοπούν.
Αρκετοί από τους νέους που φαίνεται ότι δεν ανήκουν σε κάποια οργάνωση νιώθουν ότι για να ακουστεί η φωνή τους θα πρέπει να γίνει κάτι ακόμη πιο δραστικό.
Ενδεικτικές οι δηλώσεις ενός 18χρονου σε βελγικό μέσο ενημέρωσης ότι, παρότι δεν συμμετέχει στις καταστροφές, κατανοεί όσους το κάνουν: οι πολιτικοί, υποστηρίζει, αρχίζουν να ακούν μόνο όταν φοβούνται.
Οι δύο όψεις της ευρωπαϊκής πρωτεύουσας
Η ένταση στους δρόμους δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις ευρύτερες αντιφάσεις της βελγικής πρωτεύουσας, αλλά και την νπίεση που δέχεται μεγάλη μερίδα των βέλγων πολιτών.
Οι Βρυξέλλες είναι ταυτόχρονα έδρα ευρωπαϊκών θεσμών, διεθνών οργανισμών και διπλωματικών αποστολών, αλλά και μια πόλη με σημαντικά ποσοστά φτώχειας.
Η παρουσία εργαζομένων με υψηλές αποδοχές, μαζί με την περιορισμένη προσφορά κατοικιών, εντείνει τη στεγαστική πίεση. Για πολλές βελγικές οικογένειες η παραμονή σε κεντρικές συνοικίες γίνεται δυσκολότερη. Σύμφωνα με τη Federia, το μέσο ενοίκιο νέων μισθώσεων έφτασε τα 1.376 ευρώ το 2025, ενώ και στους 19 δήμους τα μέσα ενοίκια διαμερισμάτων ξεπερνούν πλέον τα 1.000 ευρώ.
Η πόλη παραμένει επίσης κοινωνικά και χωρικά κατακερματισμένη. Σε περιοχές όπως το Μόλενμπεκ και το Σκαρμπέκ, μεταναστευτικές κοινότητες έχουν διαμορφώσει γειτονιές με ιδιαίτερη πολιτισμική ταυτότητα και κοινωνικές συνήθειες. Ο διαχωρισμός συνδέεται άλλοτε με οικονομικούς περιορισμούς και άλλοτε με οικογενειακούς, γλωσσικούς και πολιτισμικούς δεσμούς.
Η πολιτισμική διαφοροποίηση δεν συνεπάγεται εγκληματικότητα. Η τελευταία, ωστόσο, αποτελεί ξεχωριστό πρόβλημα: στο Σεν Ζιλ οι πυροβολισμοί που συνδέονται με δίκτυα ναρκωτικών τροφοδοτούν την ανασφάλεια.
Και στον Μιντί, τη σιδηροδρομική πύλη της πρωτεύουσας, με τρένα προς Παρίσι, Λονδίνο και Άμστερνταμ, δύσκολα πιστεύει κανείς ότι βρίσκεται στην καρδιά της Ευρώπης. Αστεγία, ανοιχτή χρήση ναρκωτικών και εγκατάλειψη συνθέτουν γύρω από τον σταθμό μια εικόνα σε πλήρη αντίθεση με τη διεθνή λάμψη της πόλης.
Όλα αυτά έχουν αντίκτυπο στους πολίτες που δεν μπορούν να καταλάβουν γιατί οι υψηλή φορολόγησή τους δεν έχει ανταποδοτικότητα.
Η χώρα των συμβιβασμών
Τρεις γλωσσικές Κοινότητες, τρεις Περιφέρειες, ομοσπονδιακή κυβέρνηση και 19 δήμοι μόνο στις Βρυξέλλες: το Βέλγιο έχει οικοδομήσει τη διακυβέρνησή του πάνω σε δύσκολες συναινέσεις μεταξύ γαλλόφωνων και ολλανδόφωνων.
Για να σχηματιστεί η επτακομματική περιφερειακή κυβέρνηση του Μπορίς Ντιγιές χρειάστηκαν 613 ημέρες. Τώρα επιδιώκει δημοσιονομική εξυγίανση, με διαφωνίες ακόμη και για τη χρηματοδότηση της κοινωνικής κατοικίας.
Η εικόνα πλέον που διαμορφώνεται για το Βέλγιο είναι ότι πρόκειται για μια χώρα που έμαθε να επιβιώνει μέσα από πολιτικούς και γλωσσικούς συμβιβασμούς και πλέον βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κοινωνία στην οποία οι συναινέσεις γίνονται ολοένα δυσκολότερες.
Το πιο πιθανό είναι ότι οι φωτιές στους δρόμους θα σβήσουν, τα σπασμένα τζάμια θα αντικατασταθούν και η καθημερινότητα θα επιστρέψει στους συνηθισμένους της ρυθμούς. Όμως οι κοινωνικές και πολιτισμικές αντιθέσεις, η ανασφάλεια και η ολοένα μεγαλύτερη δυσπιστία απέναντι στην πολιτική εξουσία δεν εξαφανίζονται το ίδιο εύκολα και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για την πρωτεύουσα των ευρωπαϊκών συμβιβασμών.
