Η Ευρώπη μπαίνει στον χειμώνα με έναν καινούργιο ενεργειακό εφιάλτη. Το πετρέλαιο παραμένει πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, η βενζίνη στην Ελλάδα ξεπερνά κατά μέσο όρο τα 2,20 ευρώ το λίτρο και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναζητούν τρόπους να περιορίσουν το κόστος για εκατομμύρια νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Την ίδια ώρα, στις Βρυξέλλες εξελίσσεται ένας ιδιότυπος ευρωπαϊκός «εμφύλιος». Όχι για το αν υπάρχει ενεργειακή κρίση, αλλά για το ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό, πόση ελευθερία θα έχουν οι κυβερνήσεις να επιδοτούν τους πολίτες τους και πόσο βαθιά πρέπει να παρέμβει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην αγορά ενέργειας.
Η Ελλάδα, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ζητά πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία και ευρωπαϊκή παρέμβαση, υποστηρίζοντας ότι οι εθνικοί προϋπολογισμοί δεν μπορούν να σηκώσουν μόνοι τους το βάρος μιας παρατεταμένης κρίσης.
Οι σημερινές τιμές του πετρελαίου και των καυσίμων
Στις πρωινές συναλλαγές της 16ης Οκτωβρίου, το Brent καταγραφόταν στα 105,51 δολάρια το βαρέλι και το αμερικανικό WTI στα 97,43 δολάρια, σύμφωνα με την αποτύπωση του Reuters στις 00:12 GMT. Οι τιμές είναι ενδοσυνεδριακές, όχι τιμές κλεισίματος.
Στην ελληνική αγορά, τα τελευταία διαθέσιμα συγκεντρωτικά στοιχεία με ημερομηνία 14 Οκτωβρίου κατέγραφαν: αμόλυβδη 95 οκτανίων 2,208 ευρώ/λίτρο, πετρέλαιο κίνησης 2,126 ευρώ/λίτρο, αμόλυβδη 98 οκτανίων 2,459 ευρώ/λίτρο και υγραέριο κίνησης 1,137 ευρώ/λίτρο. Πρόκειται για πανελλαδικές μέσες τιμές, με αποκλίσεις ανά περιοχή και πρατήριο.
Τι γράφουν τα διεθνή ΜΜΕ: Reuters, Financial Times και Euronews
Το Reuters, σε ανταπόκριση από το Πεκίνο, καταγράφει μικρή υποχώρηση του πετρελαίου, χωρίς ουσιαστική αποκλιμάκωση της κρίσης. Οι αγορές σταθμίζουν τους κινδύνους στη Μέση Ανατολή, τις πιθανές αμερικανικές κινήσεις για τον λεγόμενο σκιώδη στόλο πετρελαιοφόρων και τις παρεμβάσεις για αύξηση της προσφοράς.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ανακοίνωση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας για διάθεση περισσότερων από 20 εκατομμυρίων βαρελιών ντίζελ, καθώς και πρόσθετων 1διαθέσιμων αποθεμάτων πετρελαίου. Παρά την κίνηση αυτή, οι επενδυτές παραμένουν επιφυλακτικοί.
Οι Financial Times στρέφουν την προσοχή στην παγκόσμια στενότητα στην αγορά ντίζελ, η οποία, σύμφωνα με προειδοποίηση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας που αναφέρουν, μπορεί να παραταθεί έως τα μέσα του 2027. Αυτό έχει σημασία για τις μεταφορές, τη γεωργία και τη βιομηχανία: η αύξηση του κόστους ντίζελ μεταφέρεται σταδιακά στις τιμές των προϊόντων.
Το Euronews αναδεικνύει την ελληνική πρωτοβουλία για χαλάρωση των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών περιορισμών. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζητά μεγαλύτερα περιθώρια εθνικών παρεμβάσεων ώστε να προστατευθούν πολίτες και επιχειρήσεις από το ενεργειακό σοκ.
Η Agence Europe, παρακολουθώντας τις διαβουλεύσεις της Συνόδου Κορυφής, σημειώνει ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες προσβλέπουν στην Επιτροπή για νέες βραχυπρόθεσμες λύσεις, χωρίς να υπάρχει ακόμη κοινά αποδεκτή απάντηση.
Ο ευρωπαϊκός «εμφύλιος»: Κρατικές ενισχύσεις, δημοσιονομικά όρια και πράσινη μετάβαση
Οι διαφωνίες μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων έχουν τρεις διαστάσεις. Πρώτον, τις κρατικές επιδοτήσεις: οι χώρες με μεγαλύτερα δημοσιονομικά περιθώρια μπορούν να διαθέσουν περισσότερα χρήματα, ενώ οι υπερχρεωμένες οικονομίες ζητούν ευελιξία. Δεύτερον, την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και το κόστος δικαιωμάτων εκπομπών, όπου η στήριξη της βιομηχανίας πρέπει να σταθμιστεί έναντι της πράσινης μετάβασης. Τρίτον, την επιλογή ανάμεσα σε εθνικά μέτρα και συντονισμένη ευρωπαϊκή παρέμβαση.
Δεν πρόκειται για δύο επίσημα, συμπαγή στρατόπεδα κρατών αλλά για διαφορετικές προσεγγίσεις. Στα συμπεράσματα της 15ης Οκτωβρίου, οι Ευρωπαίοι ηγέτες ζήτησαν από την Κομισιόν να εξετάσει βραχυπρόθεσμα μέτρα, λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες κάθε χώρας. Υποστήριξαν επίσης την παράταση προσωρινού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για εκτεθειμένους βιομηχανικούς κλάδους και την επιτάχυνση επενδύσεων σε δίκτυα, αποθήκευση και ανανεώσιμες πηγές.
Τι ζητάει συγκεκριμένα η Ελλάδα από τις Βρυξέλλες
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, προσερχόμενος στη Σύνοδο Κορυφής στις 15 Οκτωβρίου, έθεσε το ζήτημα της ευρωπαϊκής αντιμετώπισης της ενεργειακής ακρίβειας. Η ελληνική κυβέρνηση ζητά μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία, νέες προτάσεις από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και δυνατότητα προστασίας νοικοκυριών και επιχειρήσεων χωρίς υπέρμετρη πίεση στους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Υπάρχει και δεύτερη, μακροπρόθεσμη διεκδίκηση. Στις 6 Αυγούστου, η Ελλάδα υπέβαλε αίτημα επέκτασης της δημοσιονομικής ρήτρας διαφυγής για πρόσθετες δαπάνες ενεργειακής ασφάλειας: φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, αντλίες θερμότητας, ενεργειακές αναβαθμίσεις και σιδηροδρομικές υποδομές. Η προκαταρκτική αναγνώριση από την Κομισιόν δεν ισοδυναμεί με οριστική έγκριση όλων των δαπανών.
Τα νέα ελληνικά μέτρα: Πόσο μειώνονται οι τιμές στην αντλία
Στις 14 Οκτωβρίου η κυβέρνηση ανακοίνωσε πρόσθετες παρεμβάσεις για το δεύτερο δεκαπενθήμερο: κρατική επιδότηση 20 λεπτών ανά λίτρο στο πετρέλαιο θέρμανσης, 15 λεπτών στο ντίζελ κίνησης και 10 λεπτών στην αμόλυβδη 95 οκτανίων, με την τελευταία να ξεκινά στις 17 Οκτωβρίου. Με συμμετοχή των διυλιστηρίων, η συνολική προβλεπόμενη μείωση φτάνει τα 40 λεπτά στο πετρέλαιο θέρμανσης και τα 20 λεπτά στο ντίζελ κίνησης.
Για το πετρέλαιο θέρμανσης, η κυβερνητική εκτίμηση προβλέπει υποχώρηση από περίπου 1,95 σε 1,55 ευρώ ανά λίτρο. Πρόκειται για εκτίμηση και όχι επιβεβαιωμένη ενιαία τιμή σε όλη την Ελλάδα. Το επίδομα θέρμανσης αυξάνεται κατά 30% για τη χειμερινή περίοδο 2026–2027, με ανώτατο ποσό 1.560 ευρώ. Οι πρόσθετες άμεσες επιδοτήσεις κοστολογούνται σε 46 εκατ. ευρώ και η αύξηση του επιδόματος σε 52 εκατ. ευρώ.
Ο χειμώνας που φοβάται η Ευρώπη
Το πρόβλημα δεν εξαντλείται στην τιμή του βαρελιού. Η ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών στη Μέση Ανατολή, οι διαταραχές στην παραγωγή και η διαθεσιμότητα φυσικού αερίου δημιουργούν επικίνδυνο περιβάλλον. Ο συνδυασμός υψηλών τιμών καυσίμων και αυξημένων αναγκών θέρμανσης μπορεί να επαναφέρει πληθωριστικές πιέσεις.
Η Ελλάδα έχει επιπλέον τις ιδιαιτερότητες της νησιωτικότητας, του κόστους ακτοπλοϊκών μεταφορών και της εξάρτησης πολλών περιοχών από το πετρέλαιο θέρμανσης. Το ερώτημα είναι αν οι επιδοτήσεις μπορούν να συγκρατήσουν τις τελικές τιμές εφόσον οι διεθνείς ανατιμήσεις συνεχιστούν.
Η ευρωπαϊκή απόφαση για πρόσθετες προτάσεις της Κομισιόν αποτελεί πρώτο βήμα, όχι ακόμη συμφωνία για ενιαίο χρηματοδοτημένο πακέτο. Η ενεργειακή κρίση είναι κοινή, αλλά οι οικονομικές δυνατότητες των κρατών-μελών δεν είναι ίδιες. Χωρίς συντονισμένη απάντηση, η τιμή του πετρελαίου θα καθορίζει το κόστος μετακινήσεων και θέρμανσης, την ανταγωνιστικότητα, τον πληθωρισμό και τις πολιτικές αντοχές των κυβερνήσεων.
Σημείωση: Οι τιμές μεταβάλλονται κατά τη διάρκεια της ημέρας.
