Υπάρχει μια ανθρώπινη πράξη που μπορεί να μετατρέψει την απώλεια σε ελπίδα. Να δώσει ξανά ζωή σε έναν άνθρωπο που βρίσκεται στο τελευταίο στάδιο μιας σοβαρής ασθένειας. Να επιτρέψει σε έναν γονέα να μεγαλώσει τα παιδιά του, σε έναν νέο να επιστρέψει στις σπουδές του, σε έναν ασθενή να απαλλαγεί από την εξαντλητική διαδικασία της αιμοκάθαρσης.
Είναι η δωρεά οργάνων και ιστών, στην οποία είναι αφιερωμένη η Ευρωπαϊκή Ημέρα Δωρεάς Οργάνων και Μεταμοσχεύσεων, που το 2026 τιμάται στις 10 Οκτωβρίου, με πρωτοβουλία του Συμβουλίου της Ευρώπης. Πίσω από κάθε επιτυχημένη μεταμόσχευση υπάρχουν δύο ανθρώπινες ιστορίες: του ανθρώπου που χρειάζεται ένα όργανο και του δότη.
Ποια όργανα μπορούν να μεταμοσχευθούν
Η σύγχρονη ιατρική επιτρέπει τη μεταμόσχευση νεφρών, ήπατος, καρδιάς, πνευμόνων, παγκρέατος και, σε εξειδικευμένες περιπτώσεις, εντέρου. Παράλληλα μπορούν να δωρηθούν ιστοί, όπως κερατοειδείς, οστά, τένοντες και καρδιακές βαλβίδες. Ένας αποβιώσας δότης μπορεί, υπό τις κατάλληλες ιατρικές προϋποθέσεις, να σώσει έως οκτώ ζωές μέσω δωρεάς οργάνων.
Η Ελλάδα και οι δεκαετίες χαμένων ευκαιριών
Η Ελλάδα βρέθηκε για πολλά χρόνια στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης στη δωρεά οργάνων από αποβιώσαντες δότες. Το 2005 κατέγραφε μόλις 5,4 δότες ανά εκατομμύριο κατοίκων, όταν η Ισπανία έφθανε τους 33,7. Τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει προσπάθεια αναδιοργάνωσης του συστήματος μεταμοσχεύσεων, με ενίσχυση των συντονιστών και κινητοποίηση των νοσοκομείων.
Το 2025 έφερε ιστορικό ρεκόρ στην Ελλάδα
Σύμφωνα με τον ετήσιο απολογισμό του ΕΟΜ, το 2025 καταγράφηκαν 137 αξιοποιηθέντες αποβιώσαντες δότες, έναντι 111 το 2024, αύξηση περίπου 23%. Αντιστοιχούν σε 13,1 δότες ανά εκατομμύριο κατοίκων, έναντι 10,6 το 2024 και 3,5 το 2015. Συνολικά 388 ασθενείς έλαβαν τουλάχιστον ένα όργανο: 295 από αποβιώσαντες δότες και 93 από ζώντες.
Οκτώ και πλέον χρόνια αναμονής για έναν νεφρό
Το 2025 περίπου 1.400 υποψήφιοι λήπτες νεφρού πέρασαν από το Εθνικό Μητρώο. Ο μέσος χρόνος από την έναρξη αιμοκάθαρσης ή περιτοναϊκής κάθαρσης μέχρι τη μεταμόσχευση έφθασε τα 8,7 χρόνια. Καταγράφηκαν 12 θάνατοι υποψήφιων ληπτών νεφρού και 21 διαγραφές εν ζωή από τη λίστα για διάφορους λόγους.
Το μεγάλο εμπόδιο: Η άρνηση των συγγενών
Σύμφωνα με τον απολογισμό του 2025, περίπου το 30% των δυνητικών δοτών δεν αξιοποιήθηκε λόγω άρνησης συγγενών. Ο φόβος, η άγνοια, η δυσπιστία και η συναισθηματική φόρτιση μπορούν να επηρεάσουν την απόφαση. Χρειάζεται ενημέρωση πολύ πριν μια οικογένεια βρεθεί μπροστά στο δύσκολο δίλημμα.
Τι σημαίνει εγκεφαλικός θάνατος
Ο εγκεφαλικός θάνατος είναι ο οριστικός και μη αναστρέψιμος θάνατος του ανθρώπου, όπως διαπιστώνεται με αυστηρά ιατρικά κριτήρια. Δεν είναι κώμα και δεν σημαίνει ότι ο ασθενής μπορεί να αναρρώσει. Η διάγνωση προηγείται της διαδικασίας δωρεάς και υπόκειται σε συγκεκριμένες ιατρικές και νομικές εγγυήσεις.
Πώς γίνεται κάποιος δωρητής στην Ελλάδα
Κάθε ενήλικος πολίτης μπορεί να δηλώσει τη βούλησή του μέσω του Εθνικού Μητρώου Δωρητών Οργάνων και Ιστών του ΕΟΜ. Όταν υπάρχει καταγεγραμμένη δήλωση δωρεάς και πληρούνται οι ιατρικές προϋποθέσεις, δεν απαιτείται συναίνεση της οικογένειας. Αν δεν υπάρχει καταγεγραμμένη δήλωση δωρεάς ή άρνησης, απαιτείται η σύμφωνη γνώμη της οικογένειας. Τον Οκτώβριο του 2025, ενημερωτική εκστρατεία μέσω της άυλης συνταγογράφησης οδήγησε σε περίπου 15.000 νέες εγγραφές σε δέκα ημέρες.
Τα ελληνικά νοσοκομεία που δίνουν τη μάχη
Κεντρικό ρόλο έχουν οι Μονάδες Εντατικής Θεραπείας, οι συντονιστές μεταμοσχεύσεων και οι εξειδικευμένες χειρουργικές ομάδες. Το 2025 ξεχώρισαν νοσοκομεία όπως το «Σωτηρία», το «Αττικόν», το ΚΑΤ, ο «Ερυθρός Σταυρός», το «Παπανικολάου», τα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία Πατρών και Ιωαννίνων και ο «Ευαγγελισμός». Το Ωνάσειο αποτελεί βασικό κέντρο μεταμοσχεύσεων καρδιάς και πνευμόνων.
Το μήνυμα που πρέπει να φτάσει σε κάθε ελληνική οικογένεια
Η δωρεά οργάνων δεν είναι υποχρέωση. Είναι προσωπική, ελεύθερη και βαθιά ανθρώπινη επιλογή. Η Ελλάδα έχει σημειώσει μετρήσιμη πρόοδο, αλλά ο μεγάλος αριθμός ασθενών που περιμένουν ένα μόσχευμα δείχνει πόσος δρόμος απομένει. Όταν μια ζωή τελειώνει, μπορεί να προσφέρει την ευκαιρία να συνεχιστούν άλλες. Πηγές: Ελληνικός Οργανισμός Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ), ετήσιος απολογισμός 2025 — https://www.eom.gr/apologismoi-metamoscheytikis-drastiriotitas/ · https://www.eom.gr/
