Μια άκρως επίκαιρη συζήτηση για τα όρια και τις προκλήσεις της ρύθμισης της Τεχνητής Νοημοσύνης, για τη Δημοκρατία, το Σύνταγμα και τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, άνοιξε προ ημερών στην Αθήνα. Το Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου – Ίδρυμα Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου και το Παρατηρητήριο Συνταγματικών Εξελίξεων Syntagma Watch διοργάνωσαν ανοικτή εκδήλωση με θέμα «Τεχνητή Νοημοσύνη: Προς μια ρύθμιση ή υπερρύθμιση;», με αφορμή την έκδοση της διαδικτυακής μονογραφίας της Φερενίκης Παναγοπούλου, μέλους της Εθνικής Επιτροπής για την Τεχνητή Νοημοσύνη, «Ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΕΕ/2024/1689, Artificial Intelligence Act, AI Act): Μια πρώτη συνταγματο-ηθική θεώρηση».
Η εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε σε μια κατάμεστη αίθουσα του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών – δεν έπεφτε καρφίτσα! – εκπλήρωσε, όπως όλα έδειξαν, τον στόχο της να δώσει το έναυσμα για διάλογο και να επιχειρήσει να φωτίσει κρίσιμα νομικά, θεσμικά και ηθικά ζητήματα που ανακύπτουν από την εφαρμογή του νέου Ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Ηταν μια εκδήλωση προβληματισμού για το που βρισκόμαστε σήμερα και ποιες θα είναι οι σχέσεις και οι κινήσεις μας σχετικά με ένα μέλλον που δεν είναι τόσο μακρινό όσο νομίζουμε – ή ακόμα και περιμένουμε.
Μέσα από τις τοποθετήσεις προσωπικοτήτων του νομικού και θεσμικού χώρου όπως οι Ευάγγελος Βενιζέλος, ομότιμος καθηγητής της Νομικής Σχολής ΑΠΘ και πρώην Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης, Σπύρος Βλαχόπουλος, καθηγητής της Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ, Σπυριδούλα Χρυσικοπούλου, αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ., καθώς και η συγγραφέας της μονογραφίας Φερενίκη Παναγοπούλου, αναπληρώτρια καθηγήτρια του Παντείου Πανεπιστημίου, αναδείχτηκε ο προβληματισμός για το πως μπορούμε να υπηρετήσουμε τη Δημοκρατία, να διατηρήσουμε το σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα και τον ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα της ΤΝ όπως ανέφερε η ομότιμη καθηγήτρια του Παντείου Πανεπιστημίου, Ισμήνη Κριάρη, συντονίστρια της παρουσίασης.
Το έργο αντιμετωπίζει πρώτα τα ζητήματα ερμηνείας των κανόνων του κανονισμού για την ΤΝ, με αποτέλεσμα να μπορέσει να αποτελέσει ένα σημαντικό παράγοντα στη διαμόρφωση της νομολογίας. Αποτελεί το βάθρο στο οποίον ο δικαστής, κατά την εφαρμογή του Ενωσιακού καθεστώτος, μπορεί να στηρίξει λύσεις δεδομένου του ότι μέχρι τώρα δεν υπάρχει νομολογία (Σπυριδούλα Χρυσικοπούλου, αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ)
Ισμήνη Κριάρη: Ενα θέμα που βρίσκεται στην εμπροσθοφυλακή των θεμάτων δημοσίου δικαίου
Όπως επίσης ανέφερε στην εισαγωγική της ομιλία η κυρία Κριάρη, το βιβλίο που συζητήθηκε, ένα βιβλίο για τον ευρωπαϊκό κανονισμό για την ΤΝ, θίγει ένα θέμα επικαιρότητας, ένα θέμα που βρίσκεται στην εμπροσθοφυλακή των θεμάτων δημοσίου δικαίου διότι άπτεται των δικαιωμάτων, και του οργανωτικού μέρους του ελληνικού Συντάγματος.
«Το βιβλίο της Φερενίκης Παναγοπούλου που έχει εκδοθεί από το Ιδρυμα Θεμιστικλή και Δημήτρη Τσάτσου και βρίσκεται σε ψηφιακή μορφή είναι το πρώτο στον τομέα του. Η κυρία Παναγοπούλου έχει μεγάλη δραστηριότητα στα θέματα αυτά και πιστεύω ότι μπορεί να αποτελέσει εφαλτήριο για να γραφτούν κι άλλα βιβλία πάνω στα συγκεκριμένα θέματα. Αυτός άλλωστε είναι ο σκοπός της δημιουργίας ενός βιβλίου», κατέληξε μεταξύ άλλων η κυρία Κριάρη.
Το βιβλίο που συζητήθηκε, ένα βιβλίο για τον ευρωπαϊκό κανονισμό για την ΤΝ, θίγει ένα θέμα επικαιρότητας, ένα θέμα που βρίσκεται στην εμπροσθοφυλακή των θεμάτων δημοσίου δικαίου διότι άπτεται των δικαιωμάτων, και του οργανωτικού μέρους του ελληνικού Συντάγματος (Ισμήνη Κριάρη, ομ. καθηγήτρια Παντείου)
Advertisement
Σπυριδούλα Χρυσικοπούλου: Το έργο μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό παράγοντα στη διαμόρφωση της νομολογίας για την ΤΝ
«Η Ευρώπη προκειμένου να ωφεληθεί από τις διαρκώς εξελισσόμενες δυνατότητες της ΤΝ αποδεικνύει ότι πρωτοπορεί δημοσιεύοντας τον Ιούλιο του 2024 τη λεγόμενη AI Act», ανέφερε, μεταξύ άλλων η κυρία Χρυσικοπούλου.
Σύμφωνα με την ίδια, πρόκειται για εγχείρημα εξαιρετικά δυσχερές και εξαιρετικής σημασίας για τη σύγχρονη οικονομία και κοινωνία. Βασική κατεύθυνση αποτέλεσε η προσπάθεια να θεσπιστεί ένα ενιαίο, συγκροτημένο, «Ενωσιακό», συνεκτικό πλαίσιο που να ενθαρρύνει την αξιόπιστη, ασφαλή και δεοντολογική ανάπτυξη και χρήση συστημάτων ΤΝ εντός της ΕΕ με πλήρη σεβασμό στις αξίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα όπως θεμελιώνονται στον χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της ΕΕ μεταξύ των οποίων είναι κι οι αρχές της Δημοκρατίας, του κράτους Δικαίου και Νομιμότητας, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, της ιδιωτικότητας, και η μη διακριτική μεταχείριση.
Και κατέληξε: «Η συγγραφέας μέσα από τις σελίδες του επιστημονικού της συγγράμματος που τίθεται στη διάθεση του ευρύτατου κοινού σε ψηφιακή μορφή, προσεγγίζει όλα τα μείζονα ζητήματα σχετικά με τις σοβαρές επιπτώσεις της ανάπτυξης και της χρήσης των συστημάτων ΤΝ στον άνθρωπο, με ιδιαίτερη διεισδυτικότητα, αναλυτική και συνθετική ικανότητα, πράγμα το οποίο καταδεικνύει το υψηλό επίπεδο και τη βαθιά γνώση της όλων των ζητημάτων αυτών τα οποία απασχολούν ολόκληρο το δίκαιο, τη φιλοσοφία, την οικονομία, την ιατρική, την κοινωνία. Το έργο αντιμετωπίζει πρώτα τα ζητήματα ερμηνείας των κανόνων του κανονισμού για την ΤΝ, με αποτέλεσμα να μπορέσει να αποτελέσει ένα σημαντικό παράγοντα στη διαμόρφωση της νομολογίας. Αποτελεί το βάθρο στο οποίον ο δικαστής, κατά την εφαρμογή του Ενωσιακού καθεστώτος, μπορεί να στηρίξει λύσεις δεδομένου του ότι μέχρι τώρα δεν υπάρχει νομολογία.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση πέφτει θύμα αυτής της αντίφασής της, να είναι υπερβολικά ρυθμιστική και λιγότερο ανταγωνιστική από πλευράς τεχνολογικών επιτευγμάτων, καινοτομίας, προόδου και επιβολής των πρωτοκόλλων της, διότι δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι εδώ εργαζόμαστε όλοι με τα αμερικανικά πρωτόκολλα και δευτερευόντως με τα κινεζικά (Ευάγγελος Βενιζέλος, ομ. καθηγητής της Νομικής Σχολής ΑΠΘ και πρώην Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης)
Σπύρος Βλαχόπουλος: Τι είναι ΤΝ; Η ερώτηση του ενός εκατομμυρίου δολαρίων!
Ο κ. Βλαχόπουλος, αφού μίλησε περί διάχυσης επιστημονικής γνώσης και μεγάλη προσφορά του Ιδρύματος Τσάτσου, ανέφερε συγκεκριμένα:
«Σήμερα παρουσιάζουμε ένα πλήρες βιβλίο το οποίο αναλύει το AI Act, ένα κανονισμό άμεσης εφαρμογής που ταυτόχρονα περιέχει τόσες ικανότητες ειδικών ρυθμίσεων που να προσομοιάζει σε οδηγία. Πρόκειται για μια πλήρης ανάλυση. Ξεκινά με την ορολογία. Είναι μεγάλο θέμα τι είναι ΤΝ. Ενας φημισμένος καθηγητής από το Λονδίνο που είχε έρθει στο ΕΚΠΑ είχε πει ότι αυτή είναι η ερώτηση του ενός εκατομμυρίου δολαρίων. Είναι δύσκολο να ορίσουμε τι είναι ΤΝ. Το βιβλίο αναλύει όλες τις ρυθμίσεις της πράξης και μετά πηγαίνει στις ηθικές αρχές που διέπουν και πρέπει να διέπουν τη χρήση της ΤΝ, άπειρες εφαρμογές σε πεδία που αφορούν την ΤΝ κι ένα ζήτημα αν θα πρέπει να υπάρξει συνταγματική ρύθμιση της ΤΝ στην επόμενη συνταγματική αναθεώρηση»
Ο κ. Βλαχόπουλος εξήρε την ικανότητα της συγγραφέως να «πιάνει» σύγχρονα θέματα του συνταγματικού δικαίου ενώ σημείωσε: «Η ατμομηχανή των εξελίξεων και στο χώρο του συνταγματικού δικαίου είναι η ΤΝ».
Ιδιαίτερα ενδιαφέρον ήταν το σημείο της ομιλίας του όπου αναδείχτηκε το πώς, παρ’ ότι πολλοί πιστεύουν ότι η ΤΝ είναι το εργαλείο για την εξάλειψη των διακρίσεων, σε πολλές περιπτώσεις οι εφαρμογές ΤΝ μπορούν να επιτείνουν τις διακρίσεις. Στο δε πεδίο της δικαιοσύνης, όπως σημείωσε έχει αναπαραγάγει σύστημα δυσμενών διακρίσεων εις βάρος των Αφροαμερικανών. Όπως ακόμα είπε, έρευνα του πανεπιστημίου του Στάνφορντ έδειξε ότι με τη χρήση ΤΝ παγιώνονταν κάποιες λέξεις στον επιστημονικό διάλογο. Αυτό, όπως υπογράμμισε, είναι πάρα πολύ προβληματικό διότι οδηγεί στη μείωση του πλούτου της γλώσσας και στην άμβλυνση αυτού που ο ίδιος θα ονόμαζε ως δημοκρατικό χαρακτήρα της επιστημονικής γλώσσας. Ακόμα , σύμφωνα με τα όσα έθιξε ο κύριος Βλαχόπουλος, μεγάλα είναι τα θέματα που προκύπτουν στο ακαδημαϊκό και εκπαιδευτικό χώρο με τη χρήση της ΤΝ. Και βέβαια, είναι πολύ μεγάλο ζήτημα εφαρμογή της ΤΝ στη δικαιοσύνη. «Υπάρχουν πολλά επίπεδα που μπορεί να βοηθήσει», εξήγησε ο ίδιος. «Σε καμία περίπτωση, όμως, δεν πρέπει – κι εδώ είμαστε απόλυτοι – και δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ανθρώπινη κρίση και την κρίση του δικαστή».
Ο ίδιος ακόμα σημείωσε: «Βασικό χαρακτηριστικό της επιστήμης είναι η αμφιβολία κι η αβεβαιότητα. Και βασικό χαρακτηριστικό της επιστήμης είναι η βάσανος. Αυτή η βιασύνη που διέπει την ΤΝ νομίζω ότι είναι κάτι πολύ επικίνδυνο για την επιστήμη και την απονομή της δικαιοσύνης».
Και ο κ. Βλαχόπουλος κατέληξε: «Η Ευρώπη τείνει να παράγει νόμους, ενώ οι ΗΠΑ, Κίνα, Ινδία και γενικότερα η Ασία προχωρούν σε ζητήματα τεχνολογίας», σημειώνοντας ακόμα: «Δεν υπάρχει πνευματική ιδιοκτησία ύστερα από τη ΤΝ. Είναι υπό έντονη αμφισβήτηση το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας την εποχή της ΤΝ. Όλα αυτά βρίσκονται στο βιβλίο της Φερενίκης Παναγοπούλου την οποία ευχαριστούμε για τη συμβολή της σε αυτά τα ζητήματα όπως επίσης και το Ιδρυμα Τσάτσου».
Η ατμομηχανή των εξελίξεων και στο χώρο του συνταγματικού δικαίου είναι η ΤΝ (Σπύρος Βλαχόπουλος, καθηγητής της Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ)
Ευάγγελος Βενιζέλος: Κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι δεν θα ξεπεραστεί κάποια στιγμή, ίσως γρήγορα, η κόκκινη γραμμή του διανοητικού ελέγχου του ανθρώπου επί των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης
«Η αγαπητή Φερενίκη Παναγοπούλου, εκλεκτή συνάδελφος, έχει κάνει τη χρήσιμη και έξυπνη επιλογή να ασχοληθεί με τα πιο σύγχρονα θέματα στο πεδίο του Δημοσίου Δικαίου, ειδικότερα του Συνταγματικού Δικαίου, του πολυεπίπεδου Δικαίου των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, έχει αναδειχθεί σε ειδικό των προσωπικών δεδομένων, της τεχνητής νοημοσύνης, των βιοτεχνολογικών και βιοηθικών θεμάτων, έχει δηλαδή τοποθετήσει τον εαυτό της στα πιο σύγχρονα , δυναμικά και, ως εκ τούτου, εκφοβιστικά πεδία στα οποία κινείται ο κλάδος μας», ξεκίνησε την ομιλία του ο κ. Βενιζέλος.
Όπως ο ίδιος σημείωσε, χωρίς την αναγωγή στη γενική θεωρία του Δικαίου και στη γενική θεωρία του Δημοσίου Δικαίου, δεν μπορείς να επιλύσεις τα ζητήματα όταν κυρίως αυτά αποκτούν συγκρουσιακό χαρακτήρα. «Αυτό το κάνει με πολύ μεγάλη επιτυχία η κα. Παναγοπούλου και δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι εκτός από καθηγήτρια του Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο είναι και Διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής. Αυτό δείχνει το υπόβαθρο που διαθέτει για τη διαχείριση των θεμάτων αυτών».
Όπως ανέφερε ο κ. Βενιζέλος, γίνεται μία πολύ μεγάλη συζήτηση φιλοσοφική, κοινωνιολογική, βιοτεχνολογική και βεβαίως νομική για τον μετα-ανθρωπισμό, τον transhumanism, δηλαδή τελικά για τη δημιουργία υβριδικών όντων τα οποία αποκτούν χαρακτηριστικά διαφορετικά από αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως άνθρωπο.
Σύμφωνα ακόμα με τα λεγόμενά του, η σύγκρουση Ηνωμένων Πολιτειών-Κίνας για την τεχνητή νοημοσύνη είναι στην πραγματικότητα μία σύγκρουση αντίστοιχη με αυτή που είχε γίνει μεταξύ των συμμάχων και του ναζιστικού καθεστώτος για το ποιος θα προλάβει πρώτος να ολοκληρώσει την έρευνα για την ατομική βόμβα και παρότι η ατομική βόμβα οδήγησε στο Ναγκασάκι και τη Χιροσίμα, το γεγονός ότι σε αυτό τον αγώνα δρόμου κέρδισαν οι σύμμαχοι, έδωσε ένα τέλος στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και εν πάση περιπτώσει απέτρεψε την εφαρμογή του συνολικού ναζιστικού γεωπολιτικού σχεδίου.
Άρα τι κάνουν τα εθνικά Συντάγματα; Σύμφωνα με τον ομιλητή, τα εθνικά Συντάγματα, έχουν υποχρέωση θεμελιωμένη στο γενικό Διεθνές Δίκαιο, στη δογματική ενότητα του γενικού Διεθνούς Δικαίου, να λάβουν μέτρα.
Κι ο ίδιος αναρωτήθηκε: Τι έχουν να προσθέσουν τα εθνικά Συντάγματα σε αυτά που θα πουν οι διεθνείς συμβάσεις, Μπορούν και πρέπει να προσθέτουν, όπως είπε και ο Σπύρος Βλαχόπουλος, σημείωσε ο κ. Βενιζέλος, λιτές διατάξεις που είναι διατάξεις υποδοχής του φαινομένου, αλλά πίσω από αυτές τις λίγες λέξεις, τις τρεις σειρές, κρύβεται ένας τεράστιος κανονιστικός όγκος που ενσωματώνεται στο Σύνταγμα μέσα από τη σύμφωνη με το Διεθνές Δίκαιο ερμηνεία του και φυσικά για τα δικά μας δεδομένα, τα ευρωπαϊκά, μέσα από τη σύμφωνη με το Ενωσιακό Δίκαιο ερμηνεία του.
Άρα θα μπορούσαμε να προσθέσουμε στο Σύνταγμα και μία ρητή μνεία στο φαινόμενο της τεχνητής νοημοσύνης, όπως έχουμε για την κοινωνία της πληροφορίας, όπως έχουμε για τις βιοτεχνολογικές παρεμβάσεις, όπως έχουμε για τον ιδιωτικό βίο, όπως έχουμε για την κοινωνία της πληροφορίας. Χωρίς τη κοινωνία της πληροφορίας άλλωστε, δηλαδή χωρίς το διαδίκτυο ως όχημα διά του οποίου αποκτούν πρόσθετες διαστάσεις οι εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης, όλα θα ήταν μικρότερα και λιγότερα εφαρμόσιμα και επικίνδυνα, αλλά δεν μπορεί να γίνουμε λουδιστές της τεχνητής νοημοσύνης, δεν μπορούμε να αντιδράσουμε όπως οι εργάτες στη βρετανική υφαντουργία, οι οποίοι ήθελαν να σπάσουν τις μηχανές για να μη χάσουν τις θέσεις εργασίες, πρέπει να κινηθούμε πιο έξυπνα από το λουδιστικό κίνημα του 18ου και 19ου αιώνα, ξεκαθάρισε ο κ. Βενιζέλος.
Υπό την έννοια αυτή, όπως είπε, όλα αυτά ενσωματώνονται στο κανονιστικό περιεχόμενο υπερεχόντων κανόνων δικαίου.
Το επόμενο ζήτημα ετέθη πάρα πολύ ωραία από την αντιπρόεδρο κα. Χρυσικοπούλου στο τέλος της εισήγησής της, όπως ανέφερε ακόμα ο κ. Βενιζέλος. Αφορά τις τελευταίες προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής –όταν λέω τελευταίες προτάσεις, εννοώ της 19ης Νοεμβρίου του 2025– για αναγκαίες τροποποιήσεις όλης της δέσμης του παραγώγου Δικαίου για τα θέματα που αφορούν την τεχνητή νοημοσύνη και την προστασία δεδομένων, δηλαδή βασικά της AI Act και του Γενικού Κανονισμού Προσωπικών Δεδομένων, τον GDPR.
Κατά τον ίδιο, αυτή η πρόταση, το digital omnibus δεν είμαι μία αθώα πρόταση, εκφράζει τον φόβο της Ευρώπης στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής . Ο ίδιος ανέφερε: Θα δούμε πώς θα αντιδράσει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στην πρόταση αυτή, αλλά η ουσία της πρότασης ποια είναι; Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγκάζεται εκούσα άκουσα να προσχωρήσει στην αμερικανική αντίληψη για τη ρύθμιση του φαινομένου της τεχνητής νοημοσύνης.
Ο ίδιος τόνισε ακόμα ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πέφτει θύμα αυτής της αντίφασής της, να είναι υπερβολικά ρυθμιστική και λιγότερο ανταγωνιστική από πλευράς τεχνολογικών επιτευγμάτων, καινοτομίας, προόδου και επιβολής των πρωτοκόλλων της, διότι δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι εδώ εργαζόμαστε όλοι με τα αμερικανικά πρωτόκολλα και δευτερευόντως με τα κινεζικά τα οποία τώρα εμπίπτουν σε μία σειρά από ρητούς ή έμμεσους καταναγκασμούς, δηλαδή κυρώσεις.
Κι ακόμα σημείωσε:
Άρα έχουμε να αντιμετωπίσουμε ένα τέτοιο θέμα και προ αυτού του θέματος η Ευρωπαϊκή Ένωση αρχίζει τώρα να οργανώνει την υποχώρησή της, δηλαδή ρυθμιστικά μειώνει τους καταναγκασμούς, μειώνει τα λεγόμενα διοικητικά βάρη και εισηγείται τροποποιήσεις και της AI act και του GDPR και όλων των κανονισμών που διέπουν την κυβερνοασφάλεια , την ίδια την ανακοίνωση των περιστατικών, δηλαδή μειώνεται η ευαισθησία απέναντι στο φαινόμενο που λέγεται κυβερνοεπίθεση, τα cookies, όλα αλλάζουν.
Για τον κ. Βενιζέλο, ο ενδελεχής τρόπος με τον οποίο ασχολείται με όλα τα κρίσιμα κεφάλαια η Φερενίκη Παναγοπούλου είναι πραγματικά αξιοθαύμαστος. Οπως ακόμα σημειώνει ο ίδιος, τα ζητήματα διοίκησης, εκπαίδευσης, όλα αυτά τα αναλύει με εξαιρετικό τρόπο και βεβαίως καταλήγει σε θέματα τα οποία είναι βιοηθικού χαρακτήρα, διά της τεχνητής νοημοσύνης καταλήγουμε στα θέματα βιοηθικής, για αυτό και η αρμόδια Επιτροπή είναι η Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής και Τεχνοηθικής πια.
Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον σημείο της ομιλίας του ίδιου ακόμα ήταν ότι κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι δεν θα ξεπεραστεί κάποια στιγμή, ίσως γρήγορα, η κόκκινη γραμμή του διανοητικού ελέγχου του ανθρώπου επί των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.
Φερενίκη Παναγοπούλου: Η ψηφιακή μας κυριαρχία πρέπει να επιδιώκει και τη γλωσσική μας κυριαρχία
Η συγγραφέας μιλώντας τελευταία, ξεκίνησε ευχαριστώντας τους παρευρισκόμενους που γέμισαν ασφυκτικά την αίθουσα παρουσίασης της μονογραφίας της αλλά και τους καθηγητές της, πολλοί εκ των οποίων ήταν παρόντες, «που με τίμησαν και μου άνοιξαν το δρόμο», όπως χαρακτηριστικά είπε.
Ευχαρίστησε ακόμα έναν – έναν τους ομιλητές της παρουσίασης κι βέβαια το Ιδρυμα Τσάτσου και τον πρόεδρό του Ξενοφώντα Κοντιάδη «που εισήγαγε την δημοκρατικοποίηση της γνώσης με την ανοιχτή πρόσβαση με πολύ μεγάλα έργα, σε μονογραφίες, σε συλλογικούς τόμους, σε περιοδικά».
«Μιλήσατε όλοι με ευγένεια για το βιβλίο μου και με γενναιοδωρία. Θέλησα μέσα από το όλο να θίξω βασικούς άξονες γύρω από την ΤΝ, την εκπαίδευση, τη Δημοκρατία, την εργασία, την έρευνα, τη βιομετρική παρακολούθηση. Στόχος μου ήταν μια ανθρωποκεντρική θεώρηση. Στόχος μου είναι ο άνθρωπος που θα πρέπει να υποβοηθείται όχι να υποκατασταθεί από την ΤΝ. Πως θα γίνει αυτό; Ανατρέχοντας στις ανθρωπιστικές αξίες. Δεν πρέπει να ξεχάσουμε τις ανθρωπιστικές αξίες. Δεν τυχαίο πως το ΜΙΤ το 25% των μαθημάτων που διδάσκονται σε προπτυχιακό επίπεδο έχουν να κάνουν με τις ανθρωπιστικές σπουδές. Πρέπει να επιστρέψουμε στις ανθρωπιστικές σπουδές, δεν πρέπει να τις υποβιβάζουμε», ανέφερε η κυρία Παναγοπούλου και συνέχισε: «Το μεγάλο ερώτημα που με απασχόλησε είναι αν θα πρέπει να προβούμε σε ρύθμιση της ΤΝ. Θυμάμαι τον κοσμήτορα της Νομικής Σχολής, καθηγητή κύριο Χριστοδούλου σε ένα σεμινάριο που είχε γράψει στην τελευταία του διαφάνεια: “Μη νομοθετείτε”. Ο νομικός βρίσκεται σε ένα δίλλημα ανάμεσα στο να νομοθετήσει γρήγορα ή να μη νομοθετήσει. Πρέπει νομοθετήσουμε. Αλλά θα πρέπει να νομοθετήσουμε κατά τρόπο έξυπνο που δεν θα βλάψουμε την καινοτομία. Νομίζω ότι είναι πάρα πολύ δύσκολο να βρούμε μια ισορροπία να νομοθετήσουμε προάγοντας την καινοτομία γιατί η υπερρύθμιση βαίνει σε βάρος της καινοτομίας…»
Όπως η ίδια τόνισε επίσης, «όλα αυτά τα ζητήματα αποτελούν μέρος μιας ψηφιακής κυριαρχίας. Η ψηφιακή κυριαρχία αναφέρεται στην ικανότητα κάποιου να ασκεί έλεγχο στα δικά του δεδομένα και στην τεχνολογική κυριαρχία. Νομίζω ότι ως Ελλάδα, ως Ευρώπη πρέπει να μοχθήσουμε, να παλέψουμε για αυτή την ψηφιακή κυριαρχία. Δεν αποτελεί μια αφηρημένη φιλοδοξία αλλά είναι αναγκαιότητα για το μέλλον της Ευρώπης».
Κατά την ίδια οι στόχοι μας πρέπει να κινούνται σε τρεις βασικούς άξονες:
«Πρώτον να εξασφαλίσουμε τον έλεγχο των κρίσιμων υποδομών, τεχνολογιών και δεδομένων παραμένοντας ταυτόχρονα ανοιχτοί σε αξιόπιστους διεθνείς εταίρους. Δεύτερον, πρέπει να ενισχύσουμε την καινοτομία και την οικονομική ανταγωνιστικότητα, οι λύσεις made in Europe να καταστούν ανταγωνιστικές σε διεθνές επίπεδο. Αυτό που είναι πολύ βασικό για μένα είναι η ενίσχυση της γλωσσικής κυριαρχίας. Να εκπαιδεύσουμε τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα με την ελληνική γλώσσα γιατί υπάρχει ένας φόβος γλωσσικής μονοκαλλιέργειας. Θα πρέπει να βρούμε μια χρυσή τομή ανάμεσα στην προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Νομίζω το μεγαλύτερο στοίχημα για την Ελλάδα είναι η διατήρηση της πολιτισμικής μας κληρονομιάς, της γλωσσικής μας παιδείας. Η γλωσσική μας παιδεία τίθεται εν κινδύνω. Πρέπει να πολεμήσουμε γι’ αυτή. Η ψηφιακή μας κυριαρχία πρέπει να επιδιώκει και τη γλωσσική μας κυριαρχία. Και με έξυπνες κινήσεις μπορούμε να πετύχουμε όχι μόνο τη διατήρηση της γλώσσας μας που υπάρχει 4.000 χρόνια, αλλά και την επιβολή της. Και τρίτον, πρέπει να διαφυλάξουμε τη Δημοκρατία αντιμετωπίζοντας την παραπληροφόρηση, τη χειραγώγηση αλλά και τους κινδύνους της υπερπληροφόρησης. Είναι ανάγκη να επιδιώξουμε ένα συνδυασμό ανεξαρτησίας με ανοικτότητα, καινοτομίας με εμπιστοσύνη αξιών και ανταγωνιστικότητα. Η προστασία της ιδιωτικότητας πρέπει να καταστεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα», κατέληξε η κυρία Παναγοπούλου.
Η εκδήλωση την οποία παρακολούθησαν, μεταξύ άλλων, ο πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου της Βουλής, Κώστας Μαυριάς, πρυτάνεις, καθηγητές Πανεπιστημίου και πολλοί φοιτητές, μεταδόθηκε ζωντανά μέσω Facebook και YouTube από τα κανάλια του Κέντρου Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου – Ιδρύματος Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου και του Syntagma Watch.
