Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να βελτιώσει ουσιαστικά τις προοπτικές θεραπείας, ακόμη και όταν δεν υπάρχουν συμπτώματα. Η Ημέρα Υγείας του Μαστού, στις 15 Οκτωβρίου, αποτελεί υπενθύμιση ότι η πρόληψη δεν πρέπει να αναβάλλεται ούτε να εξαρτάται από το εισόδημα ή τον τόπο κατοικίας.
Η εικόνα στην Ελλάδα
Οι διεθνείς επιδημιολογικές εκτιμήσεις για το 2022 αποτύπωναν περίπου 8.900 νέες περιπτώσεις καρκίνου του μαστού και περισσότερους από 2.400 θανάτους στην Ελλάδα. Οι αριθμοί αυτοί αφορούν εκτιμήσεις συγκεκριμένου έτους και δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως καταμέτρηση για το 2026. Η νόσος αφορά κυρίως γυναίκες, αλλά εμφανίζεται και σε άνδρες, σε μικρό ποσοστό των περιπτώσεων.
Πόσες Ελληνίδες κάνουν μαστογραφία
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ευρωπαϊκής έρευνας υγείας για το 2019, περίπου το 66% των γυναικών ηλικίας 50–69 ετών στην Ελλάδα ανέφερε ότι είχε κάνει μαστογραφία την προηγούμενη διετία. Πρόκειται για αυτοαναφερόμενο δείκτη και όχι για το σημερινό ποσοστό συμμετοχής στο πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ». Ενδεικτική είναι και η κοινωνική διαφορά: τα διαθέσιμα στοιχεία έδειχναν χαμηλότερη συμμετοχή στις γυναίκες με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο σε σχέση με τις πτυχιούχους. Αυτό καθιστά αναγκαία τη στοχευμένη ενημέρωση και την ουσιαστική πρόσβαση στις εξετάσεις.
Το όνομα της Φώφης Γεννηματά
Το εθνικό πρόγραμμα δωρεάν προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του μαστού ξεκίνησε το 2022, επί κυβέρνησης Κυριάκου Μητσοτάκη, και ονομάστηκε «Φώφη Γεννηματά» προς τιμήν της πρώην προέδρου του ΠΑΣΟΚ, η οποία πέθανε τον Οκτώβριο του 2021 έπειτα από μάχη με τον καρκίνο. Η επιλογή του ονόματός της ανέδειξε έναν κοινό στόχο που υπερβαίνει τις κομματικές διαχωριστικές γραμμές: περισσότερες γυναίκες να εξετάζονται εγκαίρως.
Πώς διευρύνθηκαν τα ηλικιακά κριτήρια
Αρχικά το πρόγραμμα απευθυνόταν σε γυναίκες ηλικίας 50–69 ετών. Το 2024 η επιλεξιμότητα επεκτάθηκε στις ηλικίες 45–74 ετών, συμπεριλαμβάνοντας τις ομάδες 45–49 και 70–74 ετών. Η διεύρυνση αυτή επιτρέπει σε περισσότερες γυναίκες να επωφεληθούν από δωρεάν ψηφιακή μαστογραφία, καθώς και από τις προβλεπόμενες συμπληρωματικές εξετάσεις όταν υπάρχει εύρημα. Η ακριβής επιλεξιμότητα και η συχνότητα εξέτασης καθορίζονται από τους όρους του προγράμματος και το ατομικό ιατρικό ιστορικό.
Πώς λειτουργεί το «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ»
Οι δικαιούχοι με ενεργοποιημένη άυλη συνταγογράφηση λαμβάνουν ηλεκτρονικό παραπεμπτικό ή ενημέρωση, ενώ υπάρχει δυνατότητα εξυπηρέτησης με τον ΑΜΚΑ σύμφωνα με τη διαδικασία του προγράμματος. Η συμμετοχή δεν προϋποθέτει ιδιωτική ασφάλιση. Περισσότερες πληροφορίες παρέχονται στην επίσημη πλατφόρμα https://proliptikes.gov.gr. Η προληπτική εξέταση δεν υποκαθιστά την άμεση ιατρική εκτίμηση όταν εμφανιστεί ύποπτο σύμπτωμα.
Οι αριθμοί του προγράμματος
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν σε κυβερνητική ενημέρωση τον Οκτώβριο του 2026, στον πρώτο κύκλο είχαν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 1,2 εκατομμύρια ψηφιακές μαστογραφίες και είχαν εντοπιστεί έγκαιρα περισσότερες από 6.000 περιπτώσεις καρκίνου του μαστού. Για τον νέο κύκλο αναφέρθηκαν περίπου 2,39 εκατομμύρια δικαιούχοι. Οι αριθμοί αυτοί περιγράφουν διαφορετικούς δείκτες — εξετάσεις, διαγνώσεις και επιλέξιμο πληθυσμό — και δεν πρέπει να συγχέονται μεταξύ τους.
Τα σημάδια που απαιτούν έλεγχο
Νέο ογκίδιο στον μαστό ή στη μασχάλη, αλλαγή στη θηλή, αιματηρό έκκριμα, αλλοίωση του δέρματος ή ανεξήγητη μεταβολή στο σχήμα του μαστού χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση. Πολλά τέτοια ευρήματα δεν είναι κακοήθη. Ωστόσο, η καθυστέρηση στη διερεύνηση μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη. Οι γυναίκες με ισχυρό οικογενειακό ιστορικό ή γνωστή γενετική προδιάθεση ενδέχεται να χρειάζονται εξατομικευμένο έλεγχο.
Το μεγάλο στοίχημα: Καμία γυναίκα εκτός πρόληψης
Η επέκταση του «Φώφη Γεννηματά» είναι σημαντική δημόσια παρέμβαση, αλλά η επιτυχία της θα κριθεί και από το αν φτάνει σε απομακρυσμένα νησιά, ορεινές περιοχές και γυναίκες που αντιμετωπίζουν κοινωνικά ή οικονομικά εμπόδια. Χρειάζονται διαθέσιμα ραντεβού, επαρκής στελέχωση, κινητές μονάδες όπου είναι αναγκαίες και γρήγορη συνέχεια από το ύποπτο εύρημα στη διάγνωση και τη θεραπεία. Η 15η Οκτωβρίου δεν είναι απλώς μια συμβολική επέτειος: είναι υπενθύμιση ότι η πρόληψη σώζει ζωές όταν είναι πραγματικά προσβάσιμη σε όλες.
Πηγές και χρήσιμη πληροφόρηση: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO), Ευρωπαϊκή Έρευνα Υγείας (EHIS/Eurostat), Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης για τον Καρκίνο (ECIS), επίσημη πλατφόρμα ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ (https://proliptikes.gov.gr).
