Πάνω από τρία χρόνια μετά την τραγωδία των Τεμπών, η ΡΑΣ ανοίγει νέο κύκλο ερωτημάτων για την ασφάλεια των σιδηροδρομικών μεταφορών. Στο επίκεντρο βρίσκονται η απουσία πιστοποιήσεων πυραντοχής για υλικά καθισμάτων, οι αδυναμίες εσωτερικού ελέγχου της Hellenic Train και η θεσμική ανυπαρξία σχεδίου υποστήριξης θυμάτων και οικογενειών μετά από δυστύχημα με πολλαπλές απώλειες.
Νέα σοβαρά ερωτήματα για την ασφάλεια των σιδηροδρόμων στη χώρα εγείρει η Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων, η οποία διαπίστωσε ελλείψεις σε πιστοποιήσεις πυρασφάλειας, κενά ελέγχων και προβληματικές διαδικασίες που αφορούν την πυραντοχή των καθισμάτων επιβατικών αμαξοστοιχιών της Hellenic Train.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς αφορά τροχαίο υλικό που εξακολουθεί να χρησιμοποιείται, ενώ η έρευνα έρχεται μετά τις «μαύρες τρύπες» που είχε ήδη αναδείξει ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ για την πυραντοχή των καθισμάτων. Η ΡΑΣ δεν κινήθηκε αυτεπάγγελτα, αλλά μετά το συμπληρωματικό πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ και εξώδικες παρεμβάσεις οικογενειών θυμάτων των Τεμπών.
Η Αρχή ενεργοποιεί πλέον επίσημη διαδικασία ακρόασης κατά της Hellenic Train, ζητώντας εξηγήσεις για την τήρηση των προδιαγραφών ασφαλείας στη συντήρηση των βαγονιών και ειδικά για τα υλικά που χρησιμοποιούνταν στις επισκευές και αντικαταστάσεις καθισμάτων.
Το πιο κρίσιμο εύρημα αφορά την απουσία αντικειμενικών αποδείξεων για την πυραντοχή των υλικών. Σύμφωνα με τη ΡΑΣ, δεν εντοπίστηκαν πιστοποιήσεις κατασκευαστών ή προμηθευτών για τα υλικά επένδυσης καθισμάτων, παρότι ζητήθηκαν. Με άλλα λόγια, η Hellenic Train δεν κατάφερε να αποδείξει ότι τα υλικά που χρησιμοποιούνταν πληρούσαν τις απαιτήσεις πυροπροστασίας.
Η ΡΑΣ επισημαίνει ότι δεν αποδεικνύεται πως τα υλικά ήταν σύμφωνα με το τεχνικό φυλλάδιο UIC 564-2, το οποίο αποτελεί τον ισχύοντα εθνικό κανόνα για την πυροπροστασία του τροχαίου υλικού. Το συγκεκριμένο πλαίσιο αφορά την αντοχή των υλικών στη φωτιά, αλλά και την ασφάλεια κατά την εκκένωση επιβατών.
Η διαπίστωση αυτή είναι κρίσιμη και για τη δημόσια συζήτηση γύρω από την τραγωδία των Τεμπών, καθώς οικογένειες θυμάτων και τεχνικοί σύμβουλοι έχουν επανειλημμένα υποστηρίξει ότι ορισμένα θύματα έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας της φωτιάς που ακολούθησε τη σύγκρουση.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι, κατά τη ΡΑΣ, οι εσωτερικοί μηχανισμοί συντήρησης και ελέγχου της Hellenic Train δεν εντόπισαν τις συγκεκριμένες ελλείψεις. Η απόφαση περιγράφει διαδικασίες που θα έπρεπε να λειτουργούν ως δικλείδες ασφαλείας, αλλά στην πράξη δεν φαίνεται να απέτρεψαν κρίσιμα κενά συμμόρφωσης.
Η Αρχή καταγράφει προβλήματα στη μεθοδολογία έκδοσης κανόνων ασφαλείας για τη συντήρηση τροχαίου υλικού, στην αξιολόγηση προμηθευτών, στη διαχείριση τεχνικών φακέλων συντήρησης και στη διερεύνηση περιστατικών ασφαλείας.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις αναθέσεις εργασιών συντήρησης καθισμάτων σε εξωτερικούς συνεργάτες. Σύμφωνα με τη ΡΑΣ, συμβάσεις με υπεργολάβους, δεν περιλάμβαναν ρητή πρόβλεψη ότι τα υλικά των καθισμάτων έπρεπε να διαθέτουν φλογοεπιβραδυντική επένδυση σύμφωνα με το UIC 564-2.
Αντί για σαφείς τεχνικές απαιτήσεις, οι συμβάσεις φέρονται να περιορίζονταν σε γενικές διατυπώσεις, όπως ότι το ύφασμα θα έπρεπε να είναι της ίδιας ποιότητας και του ίδιου χρώματος με το αρχικό. Έτσι, κατά τη ΡΑΣ, δεν δημιουργούνταν ισχυρή και ξεκάθαρη υποχρέωση προς τους υπεργολάβους.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, δεν προβλεπόταν καν υποχρέωση προσκόμισης πιστοποιητικών κατασκευαστή για τα υλικά που χρησιμοποιούνταν. Το αποτέλεσμα, όπως προκύπτει από την απόφαση, ήταν ένα σύστημα συντήρησης χωρίς επαρκή ιχνηλασιμότητα και χωρίς πλήρη τεκμηρίωση ασφάλειας.
Την ίδια ώρα, δεύτερη απόφαση της ΡΑΣ αναδεικνύει ένα εξίσου σοβαρό θεσμικό κενό: την απουσία οργανωμένου πλαισίου διαχείρισης θυμάτων και συγγενών σε περίπτωση σιδηροδρομικού δυστυχήματος με πολλαπλές απώλειες.
Η Αρχή διαπιστώνει ότι ούτε την περίοδο της τραγωδίας των Τεμπών ούτε σήμερα υπάρχει ένα υποχρεωτικό και ολοκληρωμένο σχέδιο υποστήριξης θυμάτων και οικογενειών. Πρόκειται για έμμεση παραδοχή ότι το κράτος και οι εμπλεκόμενοι φορείς βρέθηκαν απροετοίμαστοι μπροστά σε ένα πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα.
Η ΡΑΣ δεν επιβάλλει κυρώσεις στις σιδηροδρομικές εταιρείες, ωστόσο απευθύνει συστάσεις προς τη Hellenic Train, τον ΟΣΕ και το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών. Ειδικά προς το υπουργείο, ζητά να θεσπιστεί υποχρεωτικό πλαίσιο αντιμετώπισης σιδηροδρομικών ατυχημάτων με θύματα, ώστε το ζήτημα να μην αντιμετωπίζεται «ad hoc», όπως συνέβη στα Τέμπη.
Για τη Hellenic Train, η ΡΑΣ υπογραμμίζει την ανάγκη υποχρεωτικής ενημέρωσης των επιβατών και των οικογενειών τους για ασφαλιστικές καλύψεις, αποζημιώσεις, προκαταβολές και δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένων των προθεσμιών για την άσκηση αγωγών ευθύνης.
Παράλληλα, εισηγείται αλλαγές στους όρους του ασφαλιστηρίου συμβολαίου της εταιρείας, ώστε να μην υπάρχουν αμφισβητήσεις σχετικά με εξαιρέσεις που θα μπορούσαν να συνδέονται με βαριά αμέλεια ή δόλο.
Για τον ΟΣΕ, η ΡΑΣ αναγνωρίζει ότι, ως διαχειριστής κρίσιμων υποδομών μεταφοράς, δεν είχε υποχρέωση ασφαλιστικής κάλυψης αντίστοιχης με αυτήν της σιδηροδρομικής επιχείρησης. Ωστόσο, συστήνει να θεσπιστεί υποχρέωση σύναψης ασφαλιστηρίου συμβολαίου αστικής ευθύνης για ατυχήματα.
Οι συστάσεις της Αρχής περιγράφουν ένα αναλυτικό πλαίσιο που θα πρέπει να ισχύει σε περίπτωση σιδηροδρομικού ατυχήματος με θανάτους ή σοβαρούς τραυματισμούς. Μεταξύ άλλων, οι σιδηροδρομικές επιχειρήσεις θα πρέπει να διαθέτουν από την έναρξη της δραστηριότητάς τους σχέδιο υποστήριξης θυμάτων και οικογενειών.
Το σχέδιο αυτό θα πρέπει να προβλέπει επαρκείς τηλεφωνικές γραμμές ενημέρωσης, δωρεάν για εγχώριες κλήσεις, στελεχωμένες από εκπαιδευμένο προσωπικό και διαθέσιμες για όσο διάστημα απαιτείται, ανάλογα με την εξέλιξη των επιχειρήσεων διάσωσης και ταυτοποίησης.
Η ΡΑΣ ζητά επίσης να προβλέπεται κατάλληλος χώρος για συγγενείς θυμάτων, με επαρκή ιδιωτικότητα, τόσο στους τόπους προέλευσης και προορισμού όσο και στον τόπο του ατυχήματος, ανάλογα με την έκταση της καταστροφής.
Στις προτάσεις περιλαμβάνονται ακόμη η μεταφορά και στέγαση συγγενών και θυμάτων, η παροχή ψυχολογικής υποστήριξης, η ενημέρωση για οικονομική βοήθεια και αποζημιώσεις, η διαχείριση προσωπικών αντικειμένων των επιβατών, η εκπαίδευση προσωπικού και η δημιουργία ιδιωτικών χώρων πένθους.
Επιπλέον, η Αρχή αναφέρεται στην ανάγκη ύπαρξης ιδιωτικών χώρων συνεργασίας με τις Αρχές για τη λήψη φυσικών περιγραφών και την ταυτοποίηση θυμάτων, καθώς και στην ενημέρωση πρεσβειών άλλων κρατών όταν μεταξύ των θυμάτων υπάρχουν αλλοδαποί πολίτες.
Το πόρισμα της ΡΑΣ, όπως αποτυπώνεται στις δύο αποφάσεις, αναδεικνύει δύο παράλληλες παθογένειες: από τη μία, κενά τεκμηρίωσης και ελέγχου σε κρίσιμα υλικά ασφάλειας των τρένων· από την άλλη, ένα κράτος που δεν είχε θεσμοθετημένο μηχανισμό φροντίδας για τους ανθρώπους που μένουν πίσω μετά από μια σιδηροδρομική τραγωδία.
Και τα δύο, τρία χρόνια μετά τα Τέμπη, δεν αποτελούν απλώς τεχνικές ή διοικητικές εκκρεμότητες. Αποτελούν ζήτημα δημόσιας ασφάλειας, θεσμικής ευθύνης και σεβασμού απέναντι στα θύματα και τις οικογένειές τους.
