Το άγχος αποχωρισμού εμφανίζεται όταν ένας σκύλος δυσκολεύεται έντονα να μείνει μόνος στο σπίτι. Όταν ο άνθρωπός του φεύγει, ο σκύλος βιώνει έντονη ανασφάλεια και στρες.
Οι σκύλοι είναι ζώα που από τη φύση τους ζουν σε ομάδες. Όταν ο άνθρωπος που θεωρούν «οικογένεια» απομακρύνεται, κάποιοι σκύλοι το βιώνουν σαν να χάθηκε η ομάδα τους. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει ένταση και πανικό.
Πώς εκδηλώνεται το άγχος αποχωρισμού
Ένας σκύλος με άγχος αποχωρισμού μπορεί να:
- γαβγίζει ή να ουρλιάζει όταν φεύγει ο ιδιοκτήτης
- καταστρέφει αντικείμενα στο σπίτι, συχνά κοντά στην πόρτα εξόδου
- κάνει ούρα μέσα στο σπίτι ενώ κανονικά δεν κάνει
- περιμένει συνεχώς πίσω από την πόρτα
- λαχανιάζει, έχει έντονη σιελόρροια ή δείχνει έντονη ανησυχία
Οι συμπεριφορές αυτές εμφανίζονται κυρίως όταν ο σκύλος μένει μόνος.
Πότε εμφανίζεται συνήθως
Το άγχος αποχωρισμού παρατηρείται πιο συχνά όταν: - ο σκύλος έχει μάθει να βρίσκεται συνεχώς μαζί με τον άνθρωπο
- δεν έμαθε από μικρός να μένει μόνος
- άλλαξε απότομα η καθημερινή του ρουτίνα
- υιοθετήθηκε από καταφύγιο και έχει βιώσει εγκατάλειψη
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο του σκύλου
Όταν ο άνθρωπος φεύγει από το σπίτι, ενεργοποιείται στον εγκέφαλο του σκύλου το σύστημα στρες.
Πρώτα ενεργοποιείται η αμυγδαλή, μια περιοχή του εγκεφάλου που επεξεργάζεται τον φόβο και την απειλή. Ο εγκέφαλος μπορεί να αντιληφθεί την απομάκρυνση του ανθρώπου σαν πιθανό κίνδυνο.
Στη συνέχεια αυξάνεται η κορτιζόλη, η βασική ορμόνη του στρες. Όταν τα επίπεδά της ανεβαίνουν, το σώμα μπαίνει σε κατάσταση έντασης. Ο σκύλος μπορεί να γαβγίζει, να κινείται νευρικά ή να προσπαθεί να αποδράσει.
Παράλληλα επηρεάζονται τα συστήματα ντοπαμίνης και σεροτονίνης, που σχετίζονται με το συναίσθημα και την αίσθηση ασφάλειας. Όταν ο σκύλος βρίσκεται μαζί με τον άνθρωπό του αυτά τα συστήματα λειτουργούν πιο σταθερά. Όταν ο άνθρωπος φεύγει, η ισορροπία διαταράσσεται και το άγχος αυξάνεται.
Είναι φυσιολογικό;
Σε έναν βαθμό, ναι.
Οι σκύλοι εξελίχθηκαν για να ζουν σε κοινωνικές ομάδες. Στην άγρια φύση, η απομάκρυνση από την ομάδα σήμαινε αυξημένο κίνδυνο. Για αυτό ο εγκέφαλος έχει μηχανισμούς που ενεργοποιούν ανησυχία όταν το ζώο μένει μόνο.
Όταν όμως η αντίδραση γίνεται πολύ έντονη και ο σκύλος πανικοβάλλεται, τότε μιλάμε για παθολογικό επίπεδο άγχους αποχωρισμού.
Μελέτες δείχνουν ότι περίπου 20 – 40% των σκύλων εμφανίζουν κάποια μορφή συμπεριφοράς που σχετίζεται με άγχος αποχωρισμού.
Άγχος αποχωρισμού ή απλή βαρεμάρα;
Πολύ συχνά γίνεται σύγχυση ανάμεσα στα δύο.
Ένας σκύλος που βαριέται μπορεί να κάνει φασαρία ή ζημιές στο σπίτι και πολλοί θεωρούν αμέσως ότι έχει άγχος αποχωρισμού. Στην πραγματικότητα όμως η βαρεμάρα και η έλλειψη δραστηριότητας είναι διαφορετικό πρόβλημα.
Η βασική διαφορά φαίνεται στην ένταση και στη διάρκεια της συμπεριφοράς.
Όταν ο σκύλος βαριέται, συνήθως: - μασάει αντικείμενα αλλά όχι πανικόβλητα
- κοιμάται μεγάλο μέρος της ώρας
- σταματά τη φασαρία μετά από λίγο
- δεν δείχνει έντονη ανησυχία όταν φεύγει ο άνθρωπος
- όταν επιστρέφει ο ιδιοκτήτης είναι χαρούμενος αλλά όχι αγχωμένος
Σε αυτές τις περιπτώσεις, συχνά υπάρχει απλώς περίσσεια ενέργειας. Αν ο σκύλος εχει στο πρόγραμμά του καθημερινή άσκηση, μεγαλύτερες βόλτες και παιχνίδι πριν να μείνει μόνος, το πρόβλημα πολλές φορές εξαφανίζεται.
Στο πραγματικό άγχος αποχωρισμού, η εικόνα είναι διαφορετική: - το γάβγισμα ή ουρλιαχτό ξεκινά σχεδόν αμέσως μόλις φύγει ο ιδιοκτήτης
- ο σκύλος δείχνει πανικό
- προσπαθεί να διαφύγει από πόρτες ή παράθυρα
- εμφανίζει έντονο λαχάνιασμα, σάλια ή τρέμουλο
- πολλές φορές δεν τρώει ούτε λιχουδιές
- η συμπεριφορά συνεχίζεται για μεγάλο χρονικό διάστημα
Κάποιοι σκύλοι εμφανίζουν άγχος ακόμη και πριν φύγει ο ιδιοκτήτης. Για παράδειγμα, όταν βλέπουν να παίρνετε κλειδιά ή παπούτσια αρχίζουν να σας ακολουθούν παντού.
Ένας απλός τρόπος να καταλάβετε τι συμβαίνει είναι να βάλετε κάμερα στο σπίτι. Παρατηρήστε τι κάνει ο σκύλος τα πρώτα 20-30 λεπτά μετά την αποχώρησή σας.
Αν μετά από λίγο ηρεμεί και κοιμάται, συνήθως πρόκειται για βαρεμάρα. Αν όμως δείχνει πανικό για μεγάλο διάστημα, τότε πιθανότατα υπάρχει άγχος αποχωρισμού.
Μελέτες που χρησιμοποίησαν κάμερες σε σπίτια έδειξαν ότι πολλοί σκύλοι που οι ιδιοκτήτες θεωρούσαν ότι έχουν άγχος αποχωρισμού απλώς κινούνταν λίγο και μετά κοιμόντουσαν.
Τι κάνουμε όταν πρόκειται για βαρεμάρα
Η λύση είναι κυρίως η σωστή εκτόνωση ενέργειας: - περισσότερη φυσική άσκηση
- παιχνίδια αναζήτησης τροφής
- μάσηση
- εμπλουτισμός περιβάλλοντος
Όταν καλύπτονται οι βασικές ανάγκες του σκύλου, το πρόβλημα συχνά εξαφανίζεται.
Η πρόληψη ξεκινά από νωρίς
Η πρόληψη του άγχους αποχωρισμού ξεκινά από τις πρώτες ημέρες που ένα κουτάβι ή ένας νέος σκύλος έρχεται στο σπίτι.
Ο στόχος είναι να μάθει ότι μπορεί να είναι ήρεμος ακόμη και όταν δεν είμαστε δίπλα του.
- Μαθαίνουμε στο κουτάβι να μένει μόνο
Από τις πρώτες εβδομάδες είναι καλό να υπάρχουν μικρά χρονικά διαστήματα όπου ο σκύλος δεν βρίσκεται συνεχώς δίπλα μας.
Για παράδειγμα, μπορεί να βρίσκεται σε ένα πάρκο κουταβιού κοντά μας. Μας βλέπει, αλλά δεν είναι κολλημένος πάνω μας.
Σταδιακά μπορούμε να:
- καθόμαστε στον καναπέ ενώ το κουτάβι μένει στο πάρκο
- το αφήνουμε σε άλλο σημείο του δωματίου
- αργότερα σε άλλο δωμάτιο για λίγα λεπτά
Η διάρκεια αυξάνεται σταδιακά. Έτσι ο σκύλος μαθαίνει ότι η απόσταση από τον άνθρωπο είναι φυσιολογική.
2. Μαθαίνουμε στον σκύλο να χαλαρώνει μόνος
Πολλά κουτάβια ακολουθούν τον άνθρωπο παντού στο σπίτι. Αν αυτό συμβαίνει συνεχώς, δημιουργείται έντονη εξάρτηση.
Είναι σημαντικό να μάθει να χαλαρώνει:
- στο πάρκο κουταβιού
- στο κρεβατάκι του στο ίδιο δωμάτιο
- σε άλλο δωμάτιο για μικρά χρονικά διαστήματα
Έτσι αναπτύσσει ανεξαρτησία.
3. Δεν κάνουμε μεγάλο θέμα την αποχώρηση
Αν κάθε φορά που φεύγουμε μιλάμε έντονα στον σκύλο ή τον χαϊδεύουμε πολλή ώρα, η αποχώρηση γίνεται πολύ σημαντικό γεγονός.
Καλύτερα να φεύγουμε και να επιστρέφουμε ήρεμα και φυσιολογικά.
4. Καλύπτουμε τις βασικές ανάγκες
Πριν μείνει μόνος ένας σκύλος είναι σημαντικό να έχουν καλυφθεί βασικές ανάγκες:
- βόλτα
- τουαλέτα
- τροφή
- νερό
- λίγη δραστηριότητα
Όταν αυτές καλύπτονται, ο σκύλος χαλαρώνει πιο εύκολα.
5. Χρησιμοποιούμε μάσηση και εμπλουτισμό
Η μάσηση βοηθά τον σκύλο να εκτονώνει το στρες.
Μπορούμε να αφήνουμε:
- παιχνίδια μάσησης
- kong με τροφή
- παιχνίδια αναζήτησης τροφής
Έτσι ο σκύλος συνδέει την αποχώρηση του ανθρώπου με κάτι θετικό.
Μελέτες στη συμπεριφορά σκύλων δείχνουν ότι κουτάβια που μαθαίνουν από νωρίς να μένουν μόνα για μικρά χρονικά διαστήματα έχουν σημαντικά μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν άγχος αποχωρισμού αργότερα.
Πώς αντιμετωπίζεται το άγχος αποχωρισμού
Το άγχος αποχωρισμού καλό είναι να αξιολογείται από επαγγελματία εκπαιδευτή σκύλων όταν εμφανίζονται συμπεριφορές που μοιάζουν με αυτό.
Η σωστή αξιολόγηση είναι σημαντική, γιατί πολλές φορές οι συμπεριφορές μπορεί να οφείλονται σε άλλους παράγοντες, όπως βαρεμάρα, υπερβολική ενέργεια ή έλλειψη εκπαίδευσης ανεξαρτησίας.
Ένας έμπειρος επαγγελματίας μπορεί να αναλύσει τη συμπεριφορά, να εξετάσει το ιστορικό του σκύλου και να ξεχωρίσει τι πραγματικά συμβαίνει.
Με βάση αυτή την αξιολόγηση μπορεί να δημιουργηθεί ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα εκπαίδευσης, προσαρμοσμένο: - στην ηλικία του σκύλου
- στη φυλή
- στο περιβάλλον όπου ζει
Η σωστή διάγνωση και η κατάλληλη εκπαίδευση βοηθούν να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα με ασφάλεια και να βελτιωθεί η καθημερινότητα τόσο του σκύλου όσο και του ιδιοκτήτη.
Χρήστος Μπαλασόπουλος ||Dog trainer- & Agility Judge-instructor Περισσότερα στο @balasopoulos