Η Κύπρος δεν ζει απλώς μια πολιτική κρίση. Ζει μια κρίση αφήγησης. Και αυτό ίσως είναι το πιο επικίνδυνο σημείο της υπόθεσης: Ότι όλα συμβαίνουν στην αρχή της κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, όταν κάθε εσωτερικός τριγμός μεταφράζεται αυτομάτως σε διεθνές «σήμα».
Μέσα σε λιγότερο από 24 ώρες, δύο παραιτήσεις δίνουν στο σκηνικό το βάρος που δεν μπορεί να καλύψει καμία επικοινωνιακή άμυνα:
Η Φιλίππα Καρσερά, σύζυγος του Νίκου Χριστοδουλίδη, ανακοινώνει ότι αποχωρεί από τη Διαχειριστική Επιτροπή του Ανεξάρτητου Φορέα Κοινωνικής Στήριξης (ΑΦΚΣ) και από όλους τους φιλανθρωπικούς οργανισμούς όπου είχε ρόλο εκτελεστικής προέδρου, επικαλούμενη «ανελέητη επίθεση» στα social media που, όπως καταγγέλλει, αγγίζει και τα παιδιά της.
Ο Χαράλαμπος Χαραλάμπους, Διευθυντής του Γραφείου του Προέδρου, παραιτείται μετά τον σάλο που προκάλεσε το βίντεο στο X από λογαριασμό με το όνομα «Emily», στο οποίο διατυπώνονται με κοπτοραπτική ισχυρισμοί για «μίζες» και «σκιώδη» χρηματοδότηση.
Το ερώτημα, όμως, δεν είναι μόνο «τι λέει» το βίντεο. Είναι τι κάνει η εξουσία μπροστά σε κάτι που – είτε είναι αυθεντικό στο συνολικό αρχικό παράνομα μαγνητοσκοπημένο προϊόν είτε προϊόν, που σαφώς είναι μοντάζ– έχει ήδη πετύχει τον πρώτο στόχο. Να μετατρέψει την πολιτική ατζέντα σε πεδίο μάχης.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης, σχολιάζοντας την παραίτηση Χαραλάμπους, τη χαρακτήρισε «πράξη αυτοπεποίθησης» και επανέλαβε ότι «δεν κρύβεται» και ότι έχει «καθαρά τα χέρια».
Αυτή η φράση, όμως, είναι δίκοπο μαχαίρι: Αν είναι μια προσωπική δήλωση ακεραιότητας, δεν αρκεί. Αν είναι πολιτική γραμμή άμυνας, τότε πρέπει να συνοδευτεί από κάτι πιο ισχυρό από γενικόλογες διαβεβαιώσεις. Δηλαδή με θεσμικές κινήσεις, πλήρη διαφάνεια, καθαρό πλαίσιο ευθυνών.
Και εδώ ακριβώς μπαίνουν δύο σημαντικοί παράμετροι: Ο Πρόεδρος δηλώνει «καθαρός». Και η κυβέρνηση δείχνει ταυτόχρονα να υιοθετεί ότι πρόκειται για «υβριδική επίθεση».
Από το «σκάνδαλο» στο «μοντάζ» και από εκεί στην «αποσταθεροποίηση»
Στην καρδιά της υπόθεσης βρίσκεται ένα βίντεο που αναρτήθηκε στο X από λογαριασμό που εμφανίζεται ως «Emily Thompson». Η κυβέρνηση αμφισβητεί το υλικό ως «κακόβουλο προϊόν μοντάζ», την ώρα που η αντιπολίτευση ζητά απαντήσεις και οι Αρχές καλούνται να ξεχωρίσουν τι είναι πραγματικό και τι κατασκευασμένο.
Το κρίσιμο, ωστόσο, είναι ότι το πολιτικό σύστημα άρχισε να κινείται σαν να ισχύουν και τα δύο ταυτόχρονα. Ότι υπάρχει σοβαρό ζήτημα που παράγει παραιτήσεις, αλλά και ότι όλο αυτό είναι μέρος ενορχηστρωμένης επίθεσης.
Και η κοινωνία; Η κοινωνία βλέπει δύο παραιτήσεις και ακούει για «υβριδικό πόλεμο». Φυσικά θα αναρωτηθεί: Αν είναι “επίθεση”, γιατί παραιτούνται; Αν είναι “σκάνδαλο”, γιατί το βάρος πέφτει στο ποιος τράβηξε το βίντεο;
Η Κύπρος ζητά βοήθεια από 4 χώρες – κι αυτό από μόνο του λέει κάτι
Με πρωτοβουλία του Προέδρου, η Κυπριακή Δημοκρατία ζήτησε συνδρομή από ΗΠΑ, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο και Ισραήλ για να εντοπιστούν κρίσιμα στοιχεία γύρω από τη διαρροή, καθώς η κυβέρνηση χαρακτηρίζει το περιστατικό «υβριδική επίθεση».
Παράλληλα, όπως αναφέρεται, αναμένεται να κληθούν για κατάθεση στο ΤΑΕ Αρχηγείου πρόσωπα του προεδρικού περιβάλλοντος και επιχειρηματίας, ώστε να δώσουν στοιχεία που ενδέχεται να οδηγήσουν σε όσους κατέγραψαν τις συνομιλίες.
Το κράτος, δηλαδή, δεν αντιμετωπίζει την υπόθεση ως «ένα ακόμα viral». Τη βλέπει ως υπόθεση εθνικής ασφάλειας. Και αυτό ανεβάζει τον πήχη: Όταν μιλάς για «υβριδική επίθεση», οφείλεις να παρουσιάζεις και αντίστοιχα καθαρό θεσμικό αποτύπωμα. Και εδώ, ακριβώς, μπαίνει η κατ’αρχήν θέση της κυπριακής κυβέρνησης για «Ρωσική παραπληροφόρηση» με το αποτύπωμα της Doppelganger
Σύμφωνα με όσα ενημερώνεται η HuffPost από,έγκυρες πηγές της Λευκωσίας, οι κυπριακές υπηρεσίες ασφαλείας βλέπουν στο βίντεο χαρακτηριστικά οργανωμένης υβριδικής επιχείρησης και εντοπίζουν ομοιότητες με την εκστρατεία παραπληροφόρησης Doppelganger, που έχει απασχολήσει διεθνώς.
Αυτή η πτυχή είναι καθοριστική, γιατί μετακινεί τη συζήτηση από το «ποιος τα πήρε/ποιος τα είπε» στο «ποιος θέλει να κάψει τη Λευκωσία σε ευρωπαϊκό χρόνο». Αλλά δεν απαντά στο δεύτερο, εξίσου καυτό ερώτημα: Ακόμη κι αν υπάρχει υβριδικός δρων, υπήρχε έδαφος να “πατήσει” το αφήγημα;
Πάντως δημοσιογραφική πηγή από τη Λευκωσία που την εμπιστεύομαι απόλυτα, μου έλεγε ότι το Προεδρικό δεν θέλει να «σπρώχνει» πολύ το θέμα των κοπτοραπτικών αποσπασμάτων, διότι φοβάται μήπως βγουν κι άλλα αποσπάσματα που θα δυσκολέψουν ακόμα περισσότερο την κατάσταση του συνολικού χειρισμού της υπόθεσης
Πάντως μέσα στο ίδιο 24ωρο, η υπόθεση απέκτησε και τρίτη στρώση: Την αποδόμηση του υλικού από εντυπωσιακή ανάλυση εννέα σημείων που παρουσιάστηκε στο fb από τον δημοφιλή λογαριασμό του Μάριου Χαραλάμπους-Λαόυσου. Βήμα – βήμα κάνει στριπτίζ στο βίντεο της «Emily» ως επιλεκτική κοπτοραπτική, «βαρυφορτωμένο αφήγημα» και κατασκευή που στοχοποιεί όχι μόνο τον Πρόεδρο αλλά και τη Φιλίππα.
Και κάπου εδώ η πολιτική μπαίνει σε ένα τούνελ: Κάθε νέα «αποκάλυψη» γεννά ένα νέο «debunk», κάθε «διάψευση» γεννά μια νέα «υποψία», και το κοινό μένει με ένα πράγμα: θόρυβο.
Με λίγα λόγια πιο απλά: «Κάπου εδώ το πράγμα μπαίνει σε φαύλο κύκλο: βγαίνει μια “αποκάλυψη”, αμέσως βγαίνει κι ένα “είναι ψέμα/είναι μοντάζ”. Μετά βγαίνει άλλη “διάψευση”, και αμέσως γεννιέται νέα καχυποψία. Και στο τέλος ο κόσμος δεν μένει με την αλήθεια, μένει με τον θόρυβο και τη σύγχυση».
Αλλά και με λίγα λόγια πιο καθημερινά, διαδικτυακά: «Είναι σαν να βλέπεις τσακωμό στο Facebook: ένας λέει “έγινε σκάνδαλο”, ο άλλος λέει “είναι στημένο”, μετά απαντά ο πρώτος “ναι αλλά κάτι θα υπάρχει”. Και στο τέλος δεν ξέρει κανείς τι ισχύει — μόνο ότι “κάτι τρέχει”».
Το γεωπολιτικό φόντο δεν περιμένει: Πάφος, Μαρί και realpolitik
Την ώρα που η Λευκωσία μιλά για «υβριδική επίθεση», τρέχει παράλληλα μια δεύτερη, απολύτως χειροπιαστή εξέλιξη: Η ενίσχυση της συνεργασίας με τις ΗΠΑ σε κρίσιμες υποδομές, με αναφορές σε έργα/χρηματοδοτήσεις και προγράμματα που «δένουν» την Κύπρο με την Ουάσιγκτον, με επίκεντρο την αεροπορική βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» στην Πάφο και τη ναυτική βάση «Ευάγγελος Φλωράκης» στο Μαρί.
Και εδώ είναι το κλειδί: Σε τέτοιες συγκυρίες, η εσωτερική πολιτική αναταραχή, γίνεται εξωτερική στήριξη/ασπίδα. Όχι επειδή «το θέλει κάποιος», αλλά επειδή έτσι δουλεύει η realpolitik.
Τι μένει να απαντηθεί (και δεν απαντιέται με hashtags); Ποιος θα δώσει θεσμικές απαντήσεις; Γιατί το κενό διαφάνειας είναι πάντα το καλύτερο καύσιμο για κάθε επιχείρηση κακόβουλης επιρροής, από όπου κι αν ξεκινά.
Αυτό που μοιάζει βέβαιο είναι πως η Κύπρος βρίσκεται σε ένα σημείο όπου η πολιτική δεν αρκεί να είναι καθαρή. Πρέπει και να φαίνεται καθαρή. Και αυτό δεν κερδίζεται με ατάκες. Κερδίζεται με πράξεις. Το φορτίο είναι βαρύ από το 2020 με Al-Jazeera και τις χρυσές βίζες. Εμφανίζεται πάλι με άλλες συγκυρίες αλλά περίπου με τις ίδιες μεθοδεύσεις παράνομων μαγνητοσκοπήσεων.
«Ο Χριστοδουλίδης δεν μασάει», μου διεμήνυσε σε τηλεφωνική μας κλήση γνωστό πρόσωπο της κυπριακής πολιτικής σκηνής. Και μάλιστα όχι από τους συμπαθούντες τον σημερινό πρόεδρο. Αλλά που έχεις νιώσει στο πετσί του την κακόβουλη πίεση.
