Ένα χρόνο πριν, από την ίδια στήλη της HuffPost.gr και στο καθιερωμένο ετήσιο σχολιασμό των διεθνών γεγονότων γράφαμε: «Όλες οι εκτιμήσεις για τις εξελίξεις για το 2025 ξεκινούν με την προσπάθεια αποκρυπτογράφησης των προθέσεων του νέου Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ». Τελικά η αποκρυπτογράφηση μάλλον δεν επετεύχθη το παρελθόν έτος και η αβεβαιότητα παραμένει ως η μόνη σταθερά ή καλύτερα ως η μόνη βεβαιότητα.
Ευθύνεται άραγε η πληθωρική, ίσως και ιδιόρρυθμη συμπεριφορά και προσωπικότητα του Αμερικανού Προέδρου ή μήπως αυτός εκφράζει πετυχημένα το μέσο αποπροσανατολισμένο πολίτη αυτού του κόσμου που απογοητευμένος από τη αδυναμία εκπλήρωσης των υπερβολικών προσδοκιών που του καλλιεργήσαμε στρέφεται προς απλοϊκές και αντισυμβατικές λύσεις;
Το 2025 ήταν ένα ακόμη έτος συγκρούσεων ειδικά στις γνωστές εύφλεκτες περιοχές της υφηλίου. Συγκρούσεις που το ξέσπασμα μας αναστατώνει αλλά σύντομα μετατρέπονται σε κανονικότητα αποδεικνύοντας ότι η ανθρωπότητα προσαρμόζεται σε όλες τις καταστάσεις. Αλλοίμονο αν δεν ήταν όμως έτσι! Είδαμε όμως και προσπάθειες ειρήνευσης, περισσότερο ή λιγότερο πετυχημένες. Σε όλες όμως τις περιπτώσεις δεν μπορούμε να πανηγυρίζουμε για εξεύρεση μιας μόνιμης λύσης αλλά για μια προσωρινή μάλλον εκεχειρία με σκοπό την ανασύνταξη των δυνάμεων των αντιπάλων.
Ξενυχτήσαμε βλέποντας σκηνές βομβαρδισμού πόλεων με πληθώρα οπλικών συστημάτων, από υπερηχητικούς πυραύλους μέχρι φτηνά μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Σκηνές που θύμιζαν το Λονδίνο και το Βερολίνο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και που πιστεύαμε ότι έχουν παρέλθει ανεπιστρεπτεί. Συνηθίσαμε ακόμη να βλέπουμε τις πυρηνικές δυνάμεις να εξαπολύουν πανίσχυρους πυραύλους κατασκευασμένους ως φορείς πυρηνικών κεφαλών, «ευτυχώς» για την ώρα ακόμη φορτωμένους με συμβατική γόμωση! Αεροσκάφη πυρηνικής κρούσεως να διασχίζουν τον πλανήτη και να βομβαρδίζουν με πανίσχυρες βόμβες υπόγειες πυρηνικές εγκαταστάσεις άλλου κράτους. Δύο γειτονικές πυρηνικές δυνάμεις στην Ασία για μια βδομάδα να ανταλλάσουν πυρά και αερομαχίες να λαμβάνουν χώρα στα σύνορα τους. Και ένας πόλεμος στην Ευρώπη, να ετοιμάζεται να εισέλθει στον πέμπτο χρόνο διεξαγωγής του (χωρίς να υπολογίζουμε τις αθέατες συγκρούσεις, σε εξέλιξη από το 2014). Ο χώρος δεν επαρκεί να αναφέρω και αρκετές άλλες συγκρούσεις χαμηλής έντασης αλλά σταθερού αριθμού απωλειών που συμβαίνουν σε Αφρική και Ασία αλλά δεν έχουν κατορθώσει να προσελκύσουν την προσοχή μας.
Εμείς αναπόφευκτα εστιάζουμε στη γειτονιά μας. Πριν από λίγα χρόνια παρηγορούμαστε ότι ζούμε -έστω και στα όρια- μιας περιοχής (Ευρώπης) που έχει πετύχει να εξοβελίσει τον πόλεμο από τα σύνορα της και κυβερνιέται από υπεύθυνες ηγεσίες, με σεβασμό σε θεσμούς και διαδικασίες. Ξαφνικά όμως διαπιστώσαμε ότι οι ιδανικές αυτές εικόνες απέχουν από τη σκληρή πραγματικότητα. Αρχίσαμε λοιπόν να μελετάμε ξανά το ενδεχόμενο υποχρεωτικής στράτευσης, εκδώσαμε οδηγίες επιβίωσης σε περίπτωση πολέμου και ευελπιστούμε οι αυξανόμενες αμυντικές δυνάμεις θα καταστούν ο νέος μοχλός ανάπτυξης της ασθενικής οικονομίας μας. Με δικαιολογημένη -μερικώς- μνησικακία βλέπουμε χώρες, πρώην παραδείγματα σταθερότητας, να αδυνατούν να καταρτίσουν κυβέρνηση ή προϋπολογισμούς και να οδηγούνται σε συνεχείς και αδιέξοδες εκλογικές αναμετρήσεις.
Υπάρχουν άραγε αμφιβολίες, ελπίδες ή ενδείξεις ότι το 2026 και σε παγκόσμιο επίπεδο, θα δεν θα κινηθεί στην ίδια πορεία; Μάλλον όχι. Η σταθερότητα του παγκόσμιου συστήματος θα αργήσει να αποκατασταθεί. Υπάρχουν τεκμηριωμένες φωνές που ισχυρίζονται ότι οι ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις, με πρωταγωνιστή την τεχνητή νοημοσύνη, θα έχουν ρόλο αποσταθεροποιητικό.
Δικαιολογημένα σήμερα το ενδιαφέρον παγκοσμίως στρέφεται στην πιθανότητα μιας ειρηνικής λύσης στον πόλεμο της Ουκρανίας. Το καίριο ερώτημα είναι αν το Κίεβο, υπό το βάρος της σταθερής ρωσικής στρατιωτικής πίεσης και της αμερικανικής πολιτικής πίεσης θα αποδεχθεί μια επώδυνη λύση. Θεωρώ όμως σημαντικότερο το ερώτημα αν η Μόσχα είναι έτοιμη να αποδεχθεί μια ευνοϊκή -για αυτήν- λύση στο θέμα της Ουκρανίας ή επιδιώκει μέσω της υπάρχουσας σύγκρουσης να προκαλέσει τριβές μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης ή ακόμη και μεταξύ των ήδη κουρασμένων και αποπροσανατολισμένων Ευρωπαίων. Νομίζω ότι η Ρωσία δεν θα βιαστεί να αποδεχθεί ακόμη και μια ευνοϊκή για αυτή συμφωνία. Η επιτυχία δημιουργεί την επιθυμία μεγιστοποίησης των κερδών και οι επίσημα διακηρυχθείσες επιδιώξεις της Μόσχας (στο τέλος 2021) είναι μαξιμαλιστικές και αναθεωρητικές. Προς αποφυγή παρεξηγήσεων, δεν μιλάω για μια ρωσική στρατιωτική εισβολή στην Ευρώπη αλλά για την εξαπόλυση (κατ’ άλλους συνέχιση) μιας ευρείας υβριδικής εκστρατείας κατά επιλεγμένων ευρωπαϊκών στόχων με στόχο την αποδυνάμωση της βούλησης των ευρωπαίων πολιτών και των ηγεσιών τους για πρόταξη μιας κοινής, ισχυρής και αυτόνομης ευρωπαϊκής φωνής. Όπως γράφαμε και ένα χρόνο πριν, ακόμη υπάρχουν ελπίδες το δίπολο Τραμπ-Πούτιν να επιδράσει θετικά στην κατεύθυνση της ευρωπαϊκής ενοποίησης, αρκεί να βρεθούν οι ηγεσίες στην Ευρώπη που θα εμπνεύσουν.
Στη Μέση Ανατολή, το Ισραήλ εξέρχεται πολλαπλώς ενισχυμένο, καίτοι οικονομικά πληγωμένο, μετά από μια σειρά νικηφόρων πληγμάτων κατά των αντιπάλων του. Αρκετές μοναρχίες του Κόλπου μάλλον βλέπουν με σχετική ικανοποίηση τα αποτελέσματα των συγκρούσεων. Ο στόχος για το Ισραήλ είναι πλέον το Ιράν, μάλλον η θεοκρατική ηγεσία του Ιράν, με απώτερη επιδίωξη την αναβίωση ενός κοσμικού ιρανικού κράτους που θα αποκηρύξει το στόχο της καταστροφής του ισραηλινού έθνους. Ο στόχος δεν είναι ανέφικτος καθώς η αναδίπλωση της Τεχεράνης, η καταφανής στρατιωτική αδυναμία έναντι του Ισραήλ και κυρίως η εσωτερική αγανάκτηση για την πορεία της οικονομίας και την καταπίεση, δημιουργούν τουλάχιστον τις συνθήκες για ανάληψη ανάλογων προσπαθειών. Μια τέτοια εξέλιξη θα έχει σημαντικότατες συνέπειες, σε κάθε όμως περίπτωση το Ιράν, για μια σειρά λόγων και υπό οποιοδήποτε μορφή, θα πρέπει να συνεχίσει να διατηρεί καθοριστικό αλλά και σταθεροποιητικό ρόλο στην περιοχή. Δεν θα πρέπει η Δύση να επαναλάβει σφάλματα του παρελθόντος και με την Τεχεράνη. Η εκτίμηση είναι ότι η σταθερότητα στην περιοχή θα επέλθει με τη συνύπαρξη πολλών ισχυρών αραβικών – ισλαμικών πόλων, που θα συμπλέουν με κοινό στόχο την επιβίωση των καθεστώτων τους.
Ίσως όμως οι τύχες του πλανήτη να καθοριστούν στα νερά ενός απομονωμένου και τόσο μακρινού για εμάς νησιού: της Ταϊβάν. Δεν βλέπω όμως το λόγο, το υπομονετικό Πεκίνο να διακινδυνεύσει μια παράτολμη ενέργεια εισβολής στο νησί καθώς φαίνεται (τουλάχιστον σε εμάς) ότι ο χρόνος δουλεύει υπέρ του. Βέβαια, δεκαετίες πριν, αρκετοί πίστευαν ότι ο χρόνος δούλευε υπέρ της Σοβιετικής Ένωσης! Εύκολα οι δορυφόροι μετράνε δυνάμεις και στρατιωτικές ικανότητες αλλά ακόμη αδυνατούν να αντιληφθούν τα εσώψυχα των ανθρώπων. Ούτε ακόμη οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιούνται από υψηλών ικανοτήτων υπολογιστές, σε αγαστή συνεργασία με τις κοινωνικές επιστήμες, μπορούν να προβλέψουν τις ανθρώπινες αντιδράσεις σε αναπάντεχα γεγονότα. Για αυτό ίσως είναι ακόμη ενδιαφέρον ο κόσμος και η ιστορία ζωντανή! Ξαναγυρνώντας όμως στις τριγωνικές σχέσεις των τριών υπερδυνάμεων (ΗΠΑ-Κίνα-Ρωσία) να υπενθυμίσουμε ότι μαθηματικά το «μοντέλο των τριών» θεωρείται δομικά ασταθές καθώς η σύμπλευση των δύο δημιουργεί ανασφάλεια στον τρίτο και αυτοπεποίθηση (ίσως και επιθετικότητα) στους άλλους δύο.
Ολοκληρώνουμε με τα Ελληνοτουρκικά και τις πρώτες ενδείξεις ότι η περίοδος των ήρεμων νερών (και αέρων) αναπόφευκτα βαίνει προς τον τερματισμό της. Κακά τα ψέματα, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις επηρεάζονται (ακόμη) και από τις διεθνείς εξελίξεις. Η Άγκυρα, αλλά και η Αθήνα, είναι υποχρεωμένες να σταθμίζει τις διεθνείς περιστάσεις πριν προχωρήσουν στην υλοποίηση των σχεδίων τους.
Εκτιμώ ότι στο επιτελείο του «ειρηνοποιού» έχει γίνει αντιληπτό ότι οι ελληνοτουρκικές διαφορές είναι σημαντικότατες, πολύ δύσκολα «γεφυρώνονται» και οποιαδήποτε προσπάθεια ύπνωσης τους είναι προσωρινή με απρόβλεπτο χρόνο έκρηξης. Κατά συνέπεια, επιβάλλεται η άμεση αντιμετώπιση τους και γιατί όχι επίλυση τους! Οι «συνταγές» (μεθοδολογία) προσέγγισης είναι λίγο πολύ γνωστές. Ως εισαγωγή απαιτείται μια δραματική κλιμάκωση, ίσως και μια σύγκρουση ελεγχόμενης κλίμακος. Αν συνεχεία οι δύο ηγεσίες τίθενται προ των ευθυνών τους καθώς επικρέμεται ο φόβος της ολοκληρωτικής σύγκρουσης, ίσως και συντριβής του ενός εκ των δύο. Τι κρίμα για τους λαούς όταν μπορούν να βρεθεί λύση με οικονομικά κέρδη και για τους δύο! Η προσέγγιση είναι απλοϊκή, αλλά και οι γενικότερες προσεγγίσεις του Προέδρου Τραμπ είναι απλοϊκές. Τα βασικά όμως ερωτήματα είναι τρία και παραμένουν σταθερά εδώ και δεκαετίες. Μπορούμε να φτάσουμε σε μια τέτοια λύση χωρίς σύγκρουση; Αν συγκρουστούμε υπέρ ποιου θα κλείνει η πλάστιγγα; Μέχρι να συμβεί ένα από τα παραπάνω μπορούμε με επιτυχία να αντιστεκόμαστε; Επειδή εμείς επιλέγουμε πάντα την τρίτη λύση, πρέπει να αντιλαμβανόμαστε ότι άσχετα της δικής μας επιλογής βαρύνουσα σημασία έχουν και οι επιλογές του αντιπάλου ενώ πάντα επεισέρχονται τυχαία γεγονότα και λανθασμένοι υπολογισμοί. Ο δε ανταγωνισμός κατά τη διάρκεια αυτής της μακροχρόνιας μεταβατικής περιόδου είναι πολύπλευρος, ανελέητος, επίμονος και ο χειρισμός κρίσεων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος. Λάθος κινήσεις και παραλήψεις έχουν αθροιστικό αποτέλεσμα, ενίοτε και εκθετικό ή και μη επανορθώσιμο. Αντίστοιχα όμως και οι επιτυχίες, που πρέπει να αξιολογούνται στο πραγματικό τους μέγεθος και να αξιοποιούνται μεθοδικά.
Για τον εξωτερικό διαμεσολαβητή υπάρχει πάντα και ένα ακόμη ερώτημα: Είναι ικανή η υπάρχουσα πολιτική ηγεσία -της κάθε χώρας- να προχωρήσει σε έναν επώδυνο συμβιβασμό; Αν η απάντηση είναι αρνητική, οι λύσεις είναι πάλι δύο, περιμένουμε ή ανακατεύουμε την τράπουλα.
Απολαύστε λοιπόν το 2026, παραμένοντας προσδεμένοι (με την έννοια της εγρήγορσης) και επικείμενου του εορτασμού των Φώτων, ευελπιστούμε για την αναγκαία φώτιση ημών και των ταγών μας. Καλή χρονιά.
