Η γιατρός Μυρτώ Αλτίνογλου-Θεοδωράκη, σύζυγος του Μίκη Θεοδωράκη, γεννήθηκε στο Αίγιο το 1926 και ήταν η μικρότερη απ’ τις τρεις κόρες του πρόσφυγα Μικρασιάτη καθηγητή, Ηλία Αλτίνογλου και της Σμυρνιάς, Μαργαρίτας Βαρότση ή Μπαρότση.
Ο Ηλίας Αλτίνογλου γεννήθηκε 30 Ιανουαρίου 1879 στο Χορόσκοϊ (Πετεινοχώρι) Μαγνησίας, Μ. Ασίας. Ήταν γιός του Νίκου Αλτίνογλου και της Αναστασίας, το γένος Παζάρογλου.
Το όνομα της οικογενείας, η οποία καταγόταν από την Τρίπολη της Πελοποννήσου, μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα ήταν Χρυσοπούλου. Όταν η οικογένεια, μετά τα Ορλωφικά, ρίζωσε στην Μ. Ασία, μετέφρασε το όνομα της σε Αλτίνογλου (άλτιν σημαίνει χρυσός στα τούρκικα).
Ο νεαρός Ηλίας, με τα πυκνά, σγουρά μαλλιά και τα λαδιά μάτια, είχε μεγάλη έφεση στα γράμματα και ήθελε να σπουδάσει Φυσική. Όμως το όνειρό του για σπουδές είχε πολλούς εφιάλτες, καθώς ο πατέρας του αρνήθηκε να χρηματοδοτήσει τις σπουδές του προσπαθώντας να τον αναγκάσει να μείνει στο Χορόσκοϊ και να αναλάβει τα κτήματα τους. Κατόρθωσε να τελειώσει το Ημιγυμνάσιο πηγαίνοντας τρία χλμ κάθε μέρα ποδαρόδρομο στη Μαγνησία και να φοιτήσει στην Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης, φιλοξενούμενος σε φιλικό σπίτι. Στη συνέχεια, μη έχοντας οικονομική στήριξη, αναγκάστηκε να εργαστεί οκτώ χρόνια ως δάσκαλος στη Μαγνησία ώστε να αποκτήσει ένα κομπόδεμα και το 1903 κατορθώνει να φύγει για την Αθήνα και να γραφτεί στην Φυσικομαθηματική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, απ΄ την οποία, μετά τέσσερα χρόνια, αποφοίτησε με «Άριστα»!
Η καθηγητική καριέρα του Ηλία Αλτίνογλου
Ο Αλτίνογλου μετά την αποφοίτησή του, επέστρεψε στη Σμύρνη. Το 1909, διορίστηκε καθηγητής Φυσικής και Χημείας στο «Ελληνογαλλικό Λύκειο Αρώνη», ένα σημαντικό σχολείο της Σμύρνης αναγνωρισμένο από το Ελληνικό κράτος ώστε οι μαθητές του να μπορούν να εγγράφονται στο Ελληνικό πανεπιστήμιο. Μαθητές του υπήρξαν ο Γεώργιος Σεφέρης, ο γιός του λυκειάρχη Χρήστου Αρώνη, Νίκος, ο Αριστοτέλης Ωνάσης, η Όλγα Κομνηνού (σύζυγος του Ιωάννη Κακριδή και μητέρα του Φάνη Κακριδή), η οποία υπήρξε το μοναδικό κορίτσι στο σχολείο και από τις πρώτες γυναίκες που σπούδασαν στο Ελληνικό πανεπιστήμιο, ο Χάρης Καχρημάνος (ο γνωστός ταπητουργός) κ.α.
Δίδαξε επίσης στο Παρθεναγωγείο Διαμαντόπουλου και στο «Κεντρικό Παρθεναγωγείο». Υπήρξε ιδρυτικό μέλος του Λαϊκού Κέντρου Σμύρνης που ιδρύθηκε το 1912 με σκοπό τη διοργάνωση διαλέξεων και μαθημάτων για την μόρφωση λαϊκών τάξεων. Το 1914, διορίστηκε στην Ευαγγελική Σχολή και κατόπιν κλήθηκε να υπηρετήσει στο Αρμοστειακόν Γυμνάσιο που είχε ιδρυθεί το 1919 από την Ύπατη Αρμοστεία, οπότε λόγω φόρτου εργασίας παραιτήθηκε από την Ευαγγελική Σχολή. Όταν το 1921 ιδρύθηκε η Ιωνική Σχολή από τον πρώην καθηγητή του και μετέπειτα φίλο και συμπέθερό του, Αναστάσιο Αναστασιάδη, διορίστηκε εκεί καθηγητής.
Παντρεύτηκε την Σμυρνιά, Μαργαρίτα Βαρότση ή Μπαρότση, με καταγωγή από την Νάξο. Το ζευγάρι παντρεύτηκε ανήμερα της Πρωτοχρονιάς του 1913 και από το γάμο αυτό γεννήθηκαν τρεις κόρες. Οι δύο γεννήθηκαν στην Σμύρνη. Η Αναστασία (Στάσα) στις 26 Οκτωβρίου 1914 και η Μιμόζα, την 1η Μαρτίου 1921, ενώ το στερνοπούλι της οικογένειας, η Μυρτώ, γεννήθηκε τον Απρίλιο του 1926, στο Αίγιο, την πόλη που είχε οδηγήσει η προσφυγιά την οικογένειά της, όπως θα δούμε.
1922…η καταστροφή, ο ξεριζωμός, η προσφυγιά…
Η Αναστασία (Στάσα), η οποία το 1922 ήταν οκτώ χρονών, είχε διασώσει πολλές και ολοζώντανες μνήμες από τη ζωή τους στη Σμύρνη αλλά και τις ζοφερές στιγμές του ξεριζωμού που πέρασε όλη η οικογένεια της. Καθώς διέθετε εξαιρετική μνήμη, τις αφηγήθηκε με λεπτομέρειες στις κόρες της, Μαργαρίτα και Ελένη, οι οποίες τις κατέγραψαν και τις εκδώσανε σε βιβλία.
Το δρόμο της προσφυγιάς ακολούθησε και η οικογένεια του καθηγητή Αλτίνογλου, η οποία αποτελείτο από τον Ηλία, την γυναίκα του Μαργαρίτα, την πεθερά του, Ουρανία, που την φώναζαν «νενέ»,δηλ. γιαγιά, και τις δύο κόρες του, την Αναστασία (Στάσα) και τη Μιμόζα. Μετά από διάφορες περιπέτειες έφτασαν στην Ελευσίνα. Από κει τους οδήγησαν στον Πειραιά και τελικά στην Αθήνα.
Ο Αλτίνογλου γίνεται τακτικός επισκέπτης στο Υπουργείο Παιδείας πασχίζοντας να βρει θέση καθηγητού για να μπορέσει να εργαστεί και να επιβιώσουν.
Το καλό νέο δεν θα αργήσει να ΄ρθει. Αν και ο χρόνος είναι σχετικός, κατά πώς βιώνει κάποιος τα γεγονότα κάθε φορά, του ανακοινώνουν ότι υπάρχουν δύο θέσεις καθηγητή Φυσικής. Μία στη Σάμο και μία στο Αίγιο. Η Σάμος απορρίπτεται ασυζητητί λόγω γειτνίασης με την Τουρκία και η απόφαση βγαίνει: Αίγιον!
Αίγιον-η πόλη της ελπίδας
Η οικογένεια Αλτίνογλου θα αναχωρήσει για το Αίγιο την επόμενη κιόλας μέρα της ανακοίνωσης του διορισμού και θα φτάσει στο Αίγιο αργά το βράδυ. Έχουν ξοδέψει τις οκτακόσιες δρχ προκαταβολή του μισθού του Ηλία Αλτίνογλου για να αγοράσουν είδη πρώτης ανάγκης και ένα μπαούλο για να τα μεταφέρουν. Ακόμα και τα λεφτά του τραίνου ξοδεύτηκαν καθώς αυτά είχαν εντολή να μεταφέρουν τον κόσμο δωρεάν.
Η νενέ Ουρανία, γνωρίζει ότι στο Αίγιο είναι διορισμένος πρωτοδίκης ένας πρώτος της ξάδελφος από τη Νάξο, ο Παύλος Λεντούδης, που όμως δεν τον έχει γνωρίσει ποτέ. Μη έχοντας επιλογές και ποιούμενοι την ανάγκη φιλοτιμία, θα κατευθυνθούν προς το σπίτι του και θα χτυπήσουν, παρά το προχωρημένο της ώρας, την πόρτα. Τους υποδέχτηκαν αιφνιδιασμένοι με τα νυχτικά αλλά η υποδοχή ήταν συγκινητική. Τους αγκάλιασαν, τους καλωσόρισαν, τους φίλεψαν και τους κοίμισαν στη σάλα.
Την άλλη μέρα που το νέο θα κυκλοφορήσει στη μικρή πόλη, θα βρεθεί λύση για να βολευτούν. Θα τους παραχωρηθεί ο τρίτος όροφος της σταφιδαποθήκης του πλούσιου Αιγιώτη σταφιδέμπορα, Μέγα.
Η Στάσα γράφτηκε στο δημοτικό που στεγαζόταν προσωρινά στο γυναικωνίτη της εκκλησίας του Αγίου Ανδρέα, διότι τα σχολεία της περιοχής είχαν επιταχθεί και φιλοξενούσαν πρόσφυγες που ερχόντουσαν ομαδικώς προς Αίγιο και Πάτρα. Κάθε παιδάκι έφερνε μαζί του και το κεράκι του γιατί χωρίς αυτό επάνω στο γυναικωνίτη βασίλευε μαύρο σκοτάδι. 15 κεράκια….15 παιδάκια.
Οι συνάδελφοι του Ηλία, συγκινημένοι από το δράμα του, κινητοποιήθηκαν και του δάνεισε ο καθένας ό,τι περίσσευε στο σπίτι του. Ο ίδιος κάθε μήνα εξοικονομούσε ένα μικρό ποσό για τα απαραίτητα αλλά και οι συνάδελφοι ό,τι μπορούσαν πρόσθεταν από το περίσσευμα τους.
Και έτσι κύλησε ο πρώτος χρόνος και ήρθε η επόμενη σχολική χρονιά. Η Στάσα γράφτηκε στο «Ελληνικό Σχολείο» (στο Σχολαρχείο, όπως είναι περισσότερο γνωστό), που αυτή τα φορά στεγαζόταν στην Μητρόπολη του Αιγίου, την «Παναγία Φανερωμένη», όχι όμως στο γυναικωνίτη αλλά στον χώρο του κυρίως ναού.
Στο Αίγιο θα συναντήσουν και άλλους συμπατριώτες τους και θα δεθούν με άρρηκτα δεσμά φιλίας.
Η Γέννηση της Μυρτούς! Αντίβαρο στον μεγάλο πόνο
Τον Απρίλιο του 1926, θα γεννηθεί και η τρίτη κορούλα της οικογένειας Αλτίνογλου, η Μυρτώ. Πανηγύρι στο σπίτι!
Η Στάσα θα γραφτεί στην πρώτη γυμνασίου στο Β΄ Γυμνάσιο Αιγίου στο οποίο διδάσκει ο πατέρας της και θα γίνει η νταντά της νεογέννητης αδελφής της. Θα έχει συμμαθητές τον μετέπειτα ηθοποιό, Διονύση Παπαγιαννόπουλο και τον μετέπειτα, ζωγράφο, Ιωάννη Σπυρόπουλο. Η πανέμορφη Μιμόζα, η ζωντανή κούκλα με τα λαμπερά πράσινα μάτια, θα γραφτεί κατευθείαν στην Β΄ τάξη του Δημοτικού σχολείου.
Στη διάρκεια αυτών των ετών, ο Αλτίνογλου θα κάνει δύο ταξίδια στην Αθήνα ώστε να ενημερωθεί και να διευθετήσει τα της αγοράς οικοπέδου στην έκταση που η κυβέρνηση απαλλοτρίωσε στην περιοχή της Ν. Σμύρνης για τους πρόσφυγες, οι οποίοι δημιούργησαν οικοδομικό συνεταιρισμό και λάμβαναν τα οικόπεδά τους έναντι αντιτίμου.
Η ζωή τους στο Αίγιο, πλέον, είχε κάποια άνεση και κυρίως είχε σχέδια. Σχέδια για το δικό τους σπίτι στη Νέα Σμύρνη με κήπο και κυρίως με φίλους και συγγενείς κοντά τους. Ήδη αγόραζαν δικά τους πράγματα και σιγά σιγά επέστρεφαν τα δανεικά.
Η πολυπόθητη μετάθεση του Ηλία στο 7ο Γυμνάσιο Παγκρατίου, ήρθε τον Δεκέμβριο του 1929, μετά από πολλούς κόπους και αναρίθμητες επισκέψεις στο Υπουργείο, με αιτιολογικό τις επικείμενες σπουδές της Στάσας. Την ίδια εποχή θα μπουν και τα θεμέλια του σπιτιού στην οδό Κωνσταντινουπόλεως 39, στη Νέα Σμύρνη. Το 1930, η πρωτότοκη Στάσα θα τελειώσει το γυμνάσιο και θα γραφτεί στο «Οδοντιατρικό Σχολείο» του Πανεπιστημίου (όπως ονομαζόταν η Οδοντιατρική Σχολή τότε).
Το 1947, η Ουρανία Μαυρομμάτη – Μπαρότση, η υπέροχη «νενέ Ουρανία», θα κλείσει τα αγαπημένα της γαλλικά βιβλία και θα σφαλίσει για πάντα τα μάτια της.
Όταν ιδρύθηκε η ‘Ενωση Σμυρναίων, ο Ηλίας Αλτίνογλου ήταν ένα απ τα ιδρυτικά μέλη και το 1957, όταν η Εστία Ν. Σμύρνης ίδρυσε τη Νυχτερινή Σχολή Μηχανικών Εμπορικού Ναυτικού «Η Σμύρνη», ανέθεσε στον συνταξιούχο, πια, Ηλία, την οργάνωση και τη διεύθυνση της. Θα παραμείνει πολλά χρόνια στη Διεύθυνση της Σχολής και θα αποσυρθεί σε πολύ μεγάλη ηλικία.
Η Στάσα θα εργαστεί ως οδοντίατρος. Έζησε με την οικογένειά της στη Φιλοθέη και πέθανε 1 Ιουνίου 2018, έχοντας συμπληρώσει 104 χρόνια μυθιστορηματικής ζωής. Υπήρξε σύζυγος του πολιτικού μηχανικού Ιωάννη Ισηγόνη που εργάστηκε στην Εθνική Τράπεζα και υπήρξε δημιουργός πολλών υποκαταστημάτων της στην Ελλάδα. Το 1933, όταν άρχισε η ανοικοδόμηση της Φιλοθέης, που ιδρύθηκε ως προάστιο του Συνεταιρισμού των Υπαλλήλων της Εθνικής Τραπέζης, ο Ισηγόνης μαζί με τον αρχιτέκτονα Ιωάννη Κρεμέζη, ανέλαβαν την επίβλεψη των έργων οδοποιίας, ύδρευσης και αποχέτευσης των εκατό πρώτων σπιτιών. Απέκτησαν τρία παιδιά. Την Ελένη, την Μαργαρίτα και τον Μιχάλη.
Η Μιμόζα, φοίτησε στο Αμερικανικό Κολέγιο, εργάστηκε στην Βρετανική Οικονομική Αποστολή και μετέπειτα την Αμερικανική που ήρθαν στην Ελλάδα μετά τον Β΄ΠΠ. Παντρεύτηκε τον Στέλιο Αναστασιάδη και απέκτησαν δίδυμα παιδιά. Η Μυρτώ, έκανε λαμπρές σπουδές στην ιατρική και παντρεύτηκε τον μέγα μουσικοσυνθέτη, Μίκη Θεοδωράκη, απ΄ τις σημαντικότερες και εμβληματικότερες προσωπικότητες της νεότερης Ελλάδας και απέκτησαν δύο παιδιά, τον Γιώργο και την Μαργαρίτα. Η Αναστασία και η Μυρτώ, διέκοψαν την επαγγελματική τους καριέρα, αποφασίζοντας να ασχοληθούν με την οικογένειά τους και την μόρφωση των παιδιών τους, ακολουθώντας την παράδοση των γυναικών της Σμύρνης.
Ο Ηλίας Αλτίνογλου, θα αφήσει τα εγκόσμια μετά από ένα ατύχημα στον κήπο του σπιτιού του, στις 2 Ιουλίου 1971, σε ηλικία 93 ετών.
Η αγαπημένη του σύζυγος, Μαργαρίτα, θα πεθάνει λίγα χρόνια αργότερα, 20 Νοεμβρίου 1978.
Χριστίνα Φίλιππα
Πηγές : Αφηγήσεις της Αναστασίας Αλτίνογλου και κυρίως των θυγατέρων της, Ελένης και Μαργαρίτας Ισηγόνη με τις οποίες είχα την τύχη να είμαστε για πολλές δεκαετίες γείτονες στη Φιλοθέη.
Επίσης: Μαργαρίτα Ισηγόνη, Ι., Σμύρνη, η Σμύρνα στη ζωή ενός δασκάλου, Καστανιώτης, Αθήνα 2006
Χριστίνα Ν. Φίλιππα, Οδωνύμια Φιλοθέης, η ιστορία καθ΄ οδόν, Δήμος Φιλοθέης-Ψυχικού, Αθήνα 2016
