Κανείς και καμία δεν επανέρχεται δυναμικά και εύκολα στη συζήτηση για την κλιματική αλλαγή, την κλιματική κρίση που γιγαντώνεται με ραγδαίους ρυθμούς. Οι εμπόλεμες ζώνες, οι γεωπολιτικές προκλήσεις και οι δυσμενείς συνέπειές τους στην ενέργεια, στην ασφάλεια και στην οικονομία δεν επιτρέπουν την ουσιαστική ανάδειξη του φαινομένου. Υπό το βάρος της τρέχουσας συγκυρίας, λοιπόν, αγνοείται ένα κρίσιμο ζήτημα που ήδη επηρεάζει δραματικά την κοινωνική συνοχή, την ανάπτυξη, την υγεία, αλλά και την καθημερινότητα των πολιτών.
Συναγερμό όμως θα έπρεπε να προκαλέσει η έκθεση «European State of the Climate 2025», που εκπονήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων, την Υπηρεσία Κλιματικής Αλλαγής Copernicus, σε συνεργασία με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό και παρουσιάστηκε λίγες μέρες νωρίτερα.
Η έκθεση αποτυπώνει με σαφήνεια και στοιχεία τη δραματική πραγματικότητα που ήδη βιώνουμε σε πολλούς τομείς.
Η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα από κάθε άλλη περιοχή του πλανήτη. Τα αποτελέσματα αυτής της διαπίστωσης είναι καταγεγραμμένα με ακραίες θερμοκρασίες, εκτεταμένους καύσωνες, πρωτοφανείς θαλάσσιες θερμοκρασίες, μείωση χιονοπτώσεων, σοβαρή ξηρασία, ιστορικές πυρκαγιές και έντονες πιέσεις στη βιοποικιλότητα και στο οικοσύστημα γενικότερα.
Το κρίσιμο όμως στοιχείο που προκύπτει από την έρευνα είναι ότι η κλιματική αλλαγή είναι παρούσα και όχι μια επερχόμενη ή μελλοντική απειλή.
Οι επιπτώσεις της διατρέχουν σήμερα ολόκληρη την Ευρώπη, από τη Μεσόγειο έως την Αρκτική, και όχι ορισμένες περιοχές ή ευάλωτες περιφέρειες. Τα ευρήματα της έκθεσης επιβεβαιώνουν ξεκάθαρα αυτή την εικόνα. Οι ετήσιες θερμοκρασίες έχουν εκτοξευθεί στο 95% της Ευρώπης πάνω από τον μέσο όρο το 2025, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την κατάσταση στην περιοχή Frosta της Νορβηγίας, όπου η θερμοκρασία έφτασε τους 34,9 βαθμούς, θερμοκρασίες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν σχεδόν αδιανόητες για τόσο βόρειες περιοχές.
Ταυτόχρονα, η Ευρώπη κατέγραψε ιστορικά χαμηλό αριθμό ημερών έντονου ψύχους, ενώ το 90% της ηπείρου είχε λιγότερες ημέρες από τον μέσο όρο το 2025 με ψυχρές καιρικές συνθήκες. Η μεταβολή αυτή δεν έχει μόνο μετεωρολογική σημασία, αλλά επηρεάζει την οικονομία, καθώς επιδρά στη γεωργία, στα υδατικά αποθέματα και στον φυσικό κύκλο πολλών ειδών.
Μια ακόμη διαπίστωση προστίθεται στα ευρήματα, η ξηρασία και η σημαντική πίεση στους υδάτινους πόρους και τα σοβαρά προβλήματα λειψυδρίας. Η έκθεση αναφέρει ότι το 70% περίπου των ποταμών της Ευρώπης παρουσίασε ροές κάτω από τον μέσο όρο, με το 2025 να είναι ένα από τα τρία ξηρότερα έτη για την υγρασία του εδάφους από το 1992.
Όπως γίνεται εύκολα κατανοητό, η ξηρασία οδηγεί, σε συνδυασμό με τις υψηλές θερμοκρασίες, στην εκδήλωση πυρκαγιών. Μάλιστα, το 2025 είχαμε πυρκαγιές-ρεκόρ, καθώς κάηκαν περίπου 1.034.000 εκτάρια στην Ευρώπη, έκταση μεγαλύτερη από την Κύπρο. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη καμένη έκταση που έχει καταγραφεί ποτέ.
Και δυστυχώς, οι πυρκαγιές δεν αποτελούν μόνο περιβαλλοντική καταστροφή. Καταστρέφουν δάση, απειλούν ανθρώπινες ζωές, επιβαρύνουν τη δημόσια υγεία, πλήττουν τοπικές οικονομίες και απελευθερώνουν μεγάλες ποσότητες άνθρακα στην ατμόσφαιρα, επιτείνοντας ακόμη περισσότερο την κλιματική αλλαγή.
Μέσα σε αυτό το ζοφερό περιβάλλον, η έκθεση καταγράφει και ενδιαφέροντα στοιχεία δράσης. Όπως, για παράδειγμα, ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας κάλυψαν το 46,4% της ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης το 2025, ενώ η ηλιακή ενέργεια έφτασε σε νέο ρεκόρ συμμετοχής με ποσοστό που αγγίζει το 12,5%.
Τα παραπάνω δεν υποδηλώνουν εφησυχασμό. Αντίθετα χρειάζεται εγρήγορση. Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και ο Ευρωπαϊκός Κλιματικός Νόμος αποτελούν σημαντικά θεσμικά εργαλεία, αλλά η κλίμακα της κρίσης απαιτεί βαθύτερες αλλαγές στην παραγωγή, την κατανάλωση, την ενέργεια, τη γεωργία, τις μεταφορές και τον τρόπο διαχείρισης των φυσικών πόρων.
Η ενεργειακή ανασφάλεια και οι πολεμικές συρράξεις στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή θα μπορούσαν να είναι εκτός των άλλων ένα ακόμη καμπανάκι για τη στροφή της Ευρώπης σε επενδύσεις σε «πράσινες» υποδομές, σε τεχνολογία και καινοτομία με την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης για την πράσινη μετάβαση με όρους βιωσιμότητας, δικαιοσύνης και ανθεκτικότητας για όλες και όλους.
