Από τότε που η Ρωσία κατέλαβε την Κριμαία και μεγάλα τμήματα της ανατολικής Ουκρανίας το 2014, έχουν συσσωρευτεί αμέτρητα στοιχεία για την βίαιη κατήχηση και στρατιωτικοποίηση των Ουκρανών παιδιών σε αυτές τις περιοχές. Τον Μάρτιο του 2023, ο Ρώσος πρόεδρος, Βλαντιμίρ Πούτιν, κατηγορήθηκε από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για παράνομη μεταφορά πολλών από τα παιδιά στη Ρωσία.
Τώρα, μια πρόσφατη έκθεση ανεξάρτητων νομικών εμπειρογνωμόνων υπό τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) αποκάλυψε το βαθμό στον οποίο πολλά Ουκρανόπουλα προετοιμάζονται για να υπηρετήσουν στον στρατό και να πολεμήσουν για τη Ρωσία εναντίον της ίδιας τους της χώρας…
Η έκθεση αυτή αποκαλύπτει μια συντονισμένη ρωσική κρατική αρχιτεκτονική που αποσκοπεί στην εξάλειψη της ουκρανικής ταυτότητας των παιδιών.
Η Ρωσία κατασκευάζει συστηματικά μια «γραμμή διοχέτευσης στη στρατολόγηση» υποβάλλοντας περισσότερα από 1,6 εκατομμύρια παιδιά από την Ουκρανία σε βίαιη στρατιωτικοποίηση και ιδεολογική κατήχηση.
Αυτή η κατήχηση ξεκινά στο γυμνάσιο, όπου το πρόγραμμα σπουδών περιλαμβάνει προπαγάνδα που μεταμφιέζεται σε μαθήματα ιστορίας και φυσικής αγωγής που μοιάζουν με στρατιωτικό στρατόπεδο εκπαίδευσης, όπου τα παιδιά εκπαιδεύονται στη χρήση μικρών όπλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών και ενεργούν ως «στρατιώτες εφόδου».
Η Ρωσία έχει ξεδιπλώσει μία συντονισμένη κρατική στρατηγική που στηρίζεται νομοθετικό δίκτυο, στην εξαναγκαστική ιθαγένεια, εκβιασμός των γονέων: Η Μόσχα έχει συγχωνεύσει νόμους για την εκπαίδευση, την ιθαγένεια και τη στρατιωτική θητεία. Η επιβολή ρωσικών διαβατηρίων καθιστά τα αγόρια αυτόματα υπόχρεα στρατιωτικής θητείας μόλις κλείσουν τα 18 έτη. Οι κατοχικές αρχές απειλούν με αφαίρεση της γονικής μέριμνας όσους αρνούνται να συμμορφωθούν.
Πάνω από 65.000 παιδιά οδηγήθηκαν σε στρατόπεδα «αναδιαπαιδαγώγησης» και στρατιωτικής εκπαίδευσης. Τα παιδιά διδάσκονται τακτικές μάχης, χρήση πυροβόλων όπλων και χειρισμό drones. Το υποστηριζόμενο από το ρωσικό Υπουργείο Άμυνας κίνημα «Στρατός Νέων» (Νεολαία «Yunarmiya») κατευθύνει χιλιάδες παιδιά των κατεχομένων προς τη στρατιωτική καριέρα.
Οι συνέπειες της απώλειας ταυτότητας είναι ορατές στο μέτωπο της πρώτης γραμμής καθώς τα σχολεία έχοντας εφαρμόσει αποκλειστικά ρωσικά προγράμματα σπουδών με φιλοπολεμική προπαγάνδα έχουν οδηγήσει στον θάνατο νεαρά Ουκρανόπουλα: έχουν καταγραφεί περιπτώσεις νεαρών Ουκρανών που, φτάνοντας στην ενηλικίωση, επιστρατεύθηκαν και έχασαν τη ζωή τους στο μέτωπο πολεμώντας με τη Ρωσία.
Οι πράξεις αυτές συνιστούν ξεκάθαρα εγκλήματα πολέμου, παραβιάζοντας κατάφωρα το Καταστατικό της Ρώμης και τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού.
Όταν μας ζητήθηκε από τους ερευνητές να διερευνήσουν την κατήχηση και στρατιωτικοποίηση των παιδιών που ζουν στα ουκρανικά εδάφη που κατέχονται από το 2014 από τη Ρωσία, είχαν μια γενική ιδέα για τις πολιτικές κατοχής του Κρεμλίνου. Δύο μάλιστα ερευνητές είχαν μεγαλώσει στην προ της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου, σοβιετική κατεχόμενη Λετονία και Ανατολική Γερμανία. Ήταν ήδη εξοικειωμένοι με τη σοβιετική προσέγγιση στην «ανατροφή».
Αλλά όταν μετέβησαν στην Ουκρανία, αυτό που βρήκαν τους σόκαρε. Υπήρχαν πολλά στοιχεία για τη συστηματική και καταναγκαστική φύση των πολιτικών της Ρωσικής Ομοσπονδίας που επιχειρούν να σβήσουν την ταυτότητα των παιδιών της Ουκρανίας που βρίσκονται υπό τον έλεγχό της.
Η έρευνά τους ήταν η έκτη αποστολή που καθιερώθηκε από τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) από το 2022 για τη διερεύνηση παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε σχέση με την ολοκληρωτική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Και είναι η δεύτερη που επικεντρώθηκε ειδικά στα παιδιά.
Η πρώτη από αυτές τις δύο αποστολές αφορούσε τη βίαιη μεταφορά τους στη Ρωσική Ομοσπονδία. Το καθήκον των ερευνητών ήταν να βασιστούν σε αυτήν την πρώτη αποστολή και να αξιολογήσουν εάν η συμπεριφορά της Ρωσίας κατά τη διάρκεια του πολέμου κατά της Ουκρανίας παραβιάζει το ισχύον διεθνές δίκαιο, όπως οι Συμβάσεις της Γενεύης και η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού.
Κατά τη διάρκεια των τριών εβδομάδων της αποστολής τους, συνέλεξαν και ανέλυσαν μια τεράστια ποσότητα δεδομένων. Αυτά περιλάμβαναν γραπτές εκθέσεις, σχόλια και δηλώσεις που εκδόθηκαν από διεθνείς οργανισμούς όπως τα Ηνωμένα Έθνη, ο ΟΑΣΕ, το Συμβούλιο της Ευρώπης και η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Συνέλεξαν επίσης μαρτυρίες, τόσο διαδικτυακά όσο και αυτοπροσώπως, από νεαρούς ενήλικες που είχαν βιώσει κατήχηση και στρατιωτικοποίηση ως παιδιά στα ρωσικά κατεχόμενα εδάφη της Ουκρανίας. Άκουσαν επίσης αφηγήσεις από εκπαιδευτικούς που είχαν περάσει κάποιο χρονικό διάστημα υπό κατοχή πριν διαφύγουν σε εδάφη που ελέγχονται από την ουκρανική κυβέρνηση.
Κατά τη διάρκεια επίσκεψης στο Κίεβο, πραγματοποίησαν επίσης μια σειρά συνεντεύξεων με εκπροσώπους ουκρανικών κυβερνητικών θεσμών και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.
Η έκθεσή τους, που παρουσιάστηκε στο Μόνιμο Συμβούλιο του ΟΑΣΕ στις 9 Ιουλίου, προσφέρει ουκ ολίγες φορές οδυνηρές λεπτομέρειες και οδυνηρές μαρτυρίες.
Για παράδειγμα, σε μία από τις γραπτές μαρτυρίες που είχαν στη διάθεσή μας, ο μάρτυρας εξήγησε πώς ο διευθυντής του τοπικού σχολείου, συνοδευόμενος από βαριά οπλισμένους στρατιώτες, πήγαινε από σπίτι σε σπίτι για να ανακρίνει γονείς που δεν στέλνουν τα παιδιά τους στο σχολείο και δεν είχαν ακόμη υποβάλει αίτηση για ρωσικά διαβατήρια. Τους απείλησε με αφαίρεση των γονικών τους δικαιωμάτων. Είπε επίσης ότι τα παιδιά τους θα τοποθετούνταν σε ιδρύματα εάν δεν υποχωρούσαν στην πίεση να το κάνουν. Μπροστά σε μια τέτοια επίδειξη κυβερνητικής εξουσίας, οι γονείς τελικά ενέδωσαν.
Αυτό το συγκεκριμένο περιστατικό, το οποίο απέχει πολύ από το να είναι μεμονωμένη περίπτωση σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσαν ο ΟΗΕ και ο ΟΑΣΕ, καταδεικνύει το επίπεδο εξαναγκασμού που εφαρμόζεται όχι μόνο στα παιδιά αλλά σε ολόκληρες τις οικογένειές τους. Δείχνει επίσης τον βαθμό στον οποίο συνεργάζονται διάφορες κυβερνητικές υπηρεσίες σε αυτό.
Ο εξαναγκασμός των Ουκρανών στα κατεχόμενα εδάφη να λάβουν ρωσικά διαβατήρια είναι επίσης σημαντικός όσον αφορά αυτό που αναφέρουν στην έκθεσή μας ως «αγωγό στρατολόγησης». Τα παιδιά προετοιμάζονται συστηματικά για μελλοντική ένοπλη θητεία. Με την εξαναγκαστική υιοθέτηση της ρωσικής υπηκοότητας, τα αγόρια γίνονται επίσης επιλέξιμα για στρατολόγηση μόλις γίνουν 18 ετών.
Υπάρχουν σαφείς ενδείξεις μέχρι τώρα ότι δεν εκτελούν απλώς τακτική στρατιωτική θητεία. Πολλά από αυτά στέλνονται στην πρώτη γραμμή όπου αρκετοί έχουν πεθάνει.
Πώς μοιάζει, λοιπόν, το σύστημα κατήχησης και στρατιωτικοποίησης και πώς λειτουργεί; Η χρήση της ουκρανικής γλώσσας απαγορεύεται στα σχολεία και παρεμποδίζεται σημαντικά στη δημόσια και ιδιωτική ζωή. Τα παιδιά της Ουκρανίας υπόκεινται σε εκπαίδευση σύμφωνα με το ρωσικό κρατικό πρόγραμμα σπουδών. Αυτό πλέον συνεπάγεται υψηλά επίπεδα ιστορικής παραποίησης και ιδεολογικής κατήχησης.
Ένα μόνο εντυπωσιακό παράδειγμα είναι ήδη αρκετό: το εγχειρίδιο ιστορίας για την Α΄ Δημοτικού αφιερώνει 29 σελίδες στην λεγόμενη «ειδική στρατιωτική επιχείρηση». Περιγράφει την εισβολή στην Ουκρανία ως αμυντική απάντηση στην δυτική επιθετικότητα. Εκδόσεις αυτού του εγχειριδίου για τις μικρότερες τάξεις, ξεκινώντας από την πέμπτη τάξη, έχουν χρησιμοποιηθεί σε όλα τα σχολεία στα κατεχόμενα εδάφη από την αρχή του ακαδημαϊκού έτους 2025-26.
Η Διεθνής Αμνηστία έχει αξιολογήσει αυτό το εγχειρίδιο ως «μια κατάφωρη προσπάθεια παράνομης κατήχησης μαθητών στη Ρωσία και στα ρωσικά κατεχόμενα ουκρανικά εδάφη».
Τα παιδιά της Ουκρανίας εκτίθενται σε όλο το σύνολο των εργαλείων των ρωσικών τεχνικών στρατιωτικοποίησης. Για παράδειγμα, από την αρχή του ακαδημαϊκού έτους 2023-24, το μάθημα με τίτλο «Βασικές Αρχές Ασφάλειας και Άμυνας της Πατρίδας» είναι υποχρεωτικό σε όλα τα σχολεία στα κατεχόμενα εδάφη.
Ρωσικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι αυτό σημαίνει την «επιστροφή της αρχικής στρατιωτικής εκπαίδευσης ως μέρος των μαθημάτων ασφάλειας ζωής». Ο ΟΗΕ έχει διαπιστώσει ότι αυτό περιλαμβάνει «170 ώρες στρατιωτικής εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένων των κύριων τύπων χειροβομβίδων, φορητών όπλων, φορητών εκτοξευτών αντιαρματικών χειροβομβίδων και τυφεκίων ελεύθερου σκοπευτή».
Το έργο της στρατιωτικοποίησης δεν σταματά εκεί. Η πατριωτική οργάνωση νέων «Κίνημα των Πρώτων», που δημιουργήθηκε τον Δεκέμβριο του 2022 από τον Βλαντιμίρ Πούτιν, αναβίωσε ένα στρατιωτικό πολεμικό παιχνίδι της σοβιετικής εποχής, το οποίο έχει εφαρμοστεί στα κατεχόμενα εδάφη από την αρχή του σχολικού έτους 2024., το “Zarnitsa 2.0“.
Στο πλαίσιο των προσομοιωμένων στρατιωτικών δραστηριοτήτων του παιχνιδιού, τα παιδιά χωρίζονται σε στρατούς. Εκπαιδεύονται στη συναρμολόγηση όπλων, στη λειτουργία drones, στη λειτουργία «στρατιωτών εφόδου» και στην ολοκλήρωση «στρατιωτικοτακτικών» διαδρομών μετ’ εμποδίων. Επίσης, εξασκούνται σε κυβερνοπόλεμο και επιχειρήσεις πληροφόρησης.
Το Ινστιτούτο Μελέτης του Πολέμου περιγράφει αυτό το παιχνίδι ως μέρος «ενός ευρύτερου ρωσικού οικοσυστήματος που λειτουργεί σε όλη την κατεχόμενη Ουκρανία με σαφή σκοπό την στρατιωτικοποίηση των Ουκρανών παιδιών, την κατήχησή τους κατά της ουκρανικής τους ταυτότητας και την εκπαίδευσή τους να πολεμούν για τον ρωσικό στρατό».
Η Ρωσία δεν αρνείται ότι αυτό γίνεται. Αντιθέτως, ανώτεροι Ρώσοι αξιωματούχοι δικαιολογούν επίσημα την κατήχηση και τη στρατιωτικοποίηση των Ουκρανών παιδιών. Για παράδειγμα, η Γιάνα Λαντράτοβα, πρώην αναπληρώτρια πρόεδρος της επιτροπής Παιδείας της Κρατικής Δούμας, νυν επίτροπος ανθρωπίνων δικαιωμάτων της Ρωσίας, σημείωσε – με συγκεκριμένη αναφορά στα παιδιά στην υπό ρωσική κατοχή Ουκρανία – ότι η Ρωσική Ομοσπονδία «πρέπει πρώτα απ’ όλα να φροντίσει για το κύριο πράγμα – τα παιδιά μας. Να τα αναπτύξει και να τα διαφωτίσει, να τους ενσταλάξει την αίσθηση της Πατρίδας».
Μια «μικρή λεπτομέρεια» : Αυτά «τα παιδιά μας» δεν είναι Ρωσόπουλα, είναι Ουκρανόπουλα. Τα στοιχεία που συνέλεξαν οι ερευνητές για την έκθεσή τους δεν αφήνουν καμία αμφιβολία ότι οι ρωσικές πολιτικές κατοχής συνιστούν σοβαρές παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου όσον αφορά την κατήχηση και τη στρατιωτικοποίηση των Ουκρανόπουλων που ζουν στα εδάφη υπό ρωσικό έλεγχο.
Για παράδειγμα, ο παράνομος μετασχηματισμός του εκπαιδευτικού συστήματος στα κατεχόμενα εδάφη αποτελεί σαφή παραβίαση του Άρθρου 43 των Κανονισμών της Χάγης και του Άρθρου 50 της Τέταρτης Σύμβασης της Γενεύης.
Αυτό οδήγησε τους ερευνητές να απευθύνουν έκκληση σε όλα τα μέρη να αναγνωρίσουν άμεσα και ουσιαστικά τη δεινή θέση των παιδιών από την Ουκρανία όσον αφορά την ασφάλειά τους, την ταυτότητά τους και την οικογενειακή τους ζωή στον συνεχιζόμενο πόλεμο και σε όλες τις διαπραγματεύσεις. Σύμφωνα με τα λόγια ενός από τους συνεντευξιαζόμενους με τους οποίους μίλησαν οι ερευνητές στο Κίεβο: «Οποιαδήποτε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου δεν μπορεί να αφορά μόνο χιλιόμετρα».
Υπάρχουν σημαντικές αντιδράσεις από πλευράς των Ουκρανόπουλων, τα οποία συχνά επιδεικνύουν αξιοσημείωτο θάρρος προβάλλοντας σιωπηλή ή και ανοιχτή αντίσταση στη ρωσική προπαγάνδα, παρά τις απειλές για τη ζωή των ίδιων και των οικογενειών τους.
Σύμφωνα με εκθέσεις διεθνών οργανισμών και μαρτυρίες παιδιών που κατάφεραν να επιστρέψουν σε εδάφη που ελέγχει η Ουκρανία (μέσω προγραμμάτων όπως το Bring Kids Back UA), οι βασικές μορφές αντίστασης περιλαμβάνουν:
Άρνηση Συμμόρφωσης στα σχολεία μέσω ανοιχτής αμφισβήτησης. Μαθητές, έχουν καταγραφεί να αμφισβητούν ανοιχτά τους Ρώσους καθηγητές μέσα στην τάξη κατά τη διάρκεια μαθημάτων «πατριωτικής κατήχησης»
Μυστική τηλεκπαίδευση: Πολλά παιδιά στα κατεχόμενα, όπως η 18χρονη Κατερίνα, αρνούνταν να παρακολουθήσουν το ρωσικό πρόγραμμα και συνέχιζαν κρυφά τις σπουδές τους εξ αποστάσεως σε ουκρανικά σχολεία, παρά τις εφόδους ενόπλων στα σπίτια τους.
Μποϊκοτάζ ρωσικών εγγράφων: Έφηβοι αρνούνται να υπογράψουν στρατιωτικά συμβόλαια ή να λάβουν ρωσικά διαβατήρια, επιλέγοντας εναλλακτικές εκπαιδευτικές οδούς (π.χ. τεχνικές σχολές) για να καθυστερήσουν ή να αποφύγουν τη στρατολόγηση.
Η αντιμετώπιση τιμωριών και αντιποίνων είναι το επόμενο «πεδίο μάχης». Η αντίσταση εκ μέρους των Ουκρανόπουλων έχει βαρύ τίμημα, καθώς οι ρωσικές δυνάμεις επιβάλλουν σκληρά αντίποινα. Τα καψόνια και οι ξυλοδαρμοί βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη : Στα στρατιωτικά στρατόπεδα, παιδιά κατέθεσαν ότι όταν μιλούσαν ουκρανικά ή αρνούνταν να πειθαρχήσουν, εξαναγκάζονταν σε εξαντλητικές σωματικές τιμωρίες. Επίσης ασκείται ακραία ψυχολογική πίεση και εκφοβισμός με απομόνωση των παιδιών που αντιδρούν.
Το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (HRW) και η Διεθνής Αμνηστία αναφέρουν ότι οι Ρώσοι εκπαιδευτικοί παρακολουθούν το διαδίκτυο και τα κοινωνικά δίκτυα των μαθητών. Παιδιά που δεν συμμορφώνονται υφίστανται επανειλημμένες ανακρίσεις από την ρωσική υπηρεσία ασφαλείας FSB
Παρά τον εξευγενισμό των στρατοπέδων από τη ρωσική κρατική τηλεόραση, η πραγματικότητα δείχνει ότι ένας μεγάλος αριθμός παιδιών από την Ουκρανία αρνείται να αποδεχτεί τη νέα ταυτότητα που τους επιβάλλεται.
Οι ουκρανικές αρχές έχουν ταυτοποιήσει περίπου 20.000 παιδιά που απομακρύνθηκαν με τη βία, αν και ρωσικές πηγές κάνουν λόγο για πολύ μεγαλύτερους αριθμούς υπό το πρόσχημα της «φιλοξενίας» ή «ανθρωπιστικής βοήθειας». Η Μόσχα λειτουργεί ένα μυστικό δίκτυο τουλάχιστον 210 ειδικών εγκαταστάσεων στη Ρωσία και σε κατεχόμενα εδάφη.
Τα παιδιά αυτά απομονώνονται από τις οικογένειές τους, τους αφαιρείται η ουκρανική ιθαγένεια και υφίστανται ιδεολογική κατήχηση, με σκοπό τη μετατροπή τους σε Ρώσους πολίτες ή ακόμη και τη μελλοντική στρατολόγησή τους.
Υπάρχει έντονη, οργανωμένη και πολυεπίπεδη αντίσταση ενάντια στην παράνομη απέλαση των παιδιών από την Ουκρανία. Η αντίσταση αυτή διεξάγεται τόσο στο πεδίο (από γονείς και εθελοντές) όσο και σε διεθνές, διπλωματικό επίπεδο, με αποτέλεσμα να έχουν επιστρέψει με ασφάλεια πάνω από 2.300 με 2.400 παιδιά στην Ουκρανία. Η κυβέρνηση της Ουκρανίας έχει συστήσει την επίσημη πλατφόρμα Bring Kids Back UA, η οποία συντονίζει τις επιχειρήσεις εντοπισμού και επαναπατρισμού
Κάθε εβδομάδα, περίπου 25-35 παιδιά καταφέρνουν να ξεφύγουν από τις κατεχόμενες περιοχές. Αυτό επιτυγχάνεται κυρίως μέσω του ανθρωπιστικού περάσματος Mokrany–Domanove (στα σύνορα με τη Λευκορωσία) ή μέσω τρίτων χωρών όπως η Τουρκία, η Μολδαβία και οι χώρες της Βαλτικής.
Μετά την επιστροφή τους, τα παιδιά λαμβάνουν ψυχολογική υποστήριξη και εντάσσονται άμεσα στο ουκρανικό εκπαιδευτικό σύστημα
Μια από τις πιο συγκλονιστικές μορφές αντίστασης είναι οι ίδιες οι μητέρες και οι γιαγιάδες των παιδιών. Ρισκάροντας τη ζωή τους, δεκάδες γυναίκες ταξιδεύουν μόνες τους, διασχίζοντας την Πολωνία, τις χώρες της Βαλτικής και μπαίνοντας βαθιά μέσα στη Ρωσία ή στα κατεχόμενα εδάφη για να εντοπίσουν τα παιδιά τους στα ρωσικά ιδρύματα και να τα διεκδικήσουν δικαστικά ή με τη βία. Οργανώσεις όπως η Save Ukraine βοηθούν στη χρηματοδότηση, τον σχεδιασμό των διαδρομών και την παροχή νομικής κάλυψης σε αυτές τις οικογένειες, σπάζοντας το τείχος της ρωσικής γραφειοκρατίας.
Η διεθνής κοινότητα έχει κινητοποιηθεί για να ασκήσει πίεση στη Μόσχα: Έχει δημιουργηθεί ο Διεθνής Συνασπισμός για την Επιστροφή των Παιδιών της Ουκρανίας, στον οποίο συμμετέχουν πλέον 50 κράτη. Χώρες όπως το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ελβετία λειτουργούν ως μεσολαβητές με τη Ρωσία για την απελευθέρωση συγκεκριμένων ομάδων παιδιών. Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν ειδικό κονδύλι 25 εκατομμυρίων δολαρίων για τον εντοπισμό, την επιστροφή και την αποκατάσταση των απαχθέντων παιδιών απελευθέρωση συγκεκριμένων ομάδων παιδιών.
Ουκρανοί και διεθνείς ειδικοί σε θέματα κυβερνοασφάλειας χρησιμοποιούν λογισμικά αναγνώρισης προσώπου (AI Face Recognition) και geolocation. Σκανάρουν ρωσικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, βίντεο από ρωσικά «αναμορφωτήρια» και φωτογραφίες από κρατικές υιοθεσίες στη Ρωσία, καταφέρνοντας να ταυτοποιήσουν τα εξαφανισμένα Ουκρανόπουλα, ακόμη κι αν οι Ρώσοι τους έχουν αλλάξει τα ονόματα.
Παρά τις επιτυχίες, ο αγώνας είναι μια μάχη με τον χρόνο, καθώς χιλιάδες παιδιά παραμένουν εγκλωβισμένα και υφίστανται συστηματική αλλοίωση της εθνικής τους ταυτότητας. Το βίντεο με τον τίτλο «Τα κλεμμένα παιδιά» είναι ενδεικτικό του δράματος που εκτυλίσσεται και που δεν έχει τελειωμό, όπως άλλωστε και συνεχείς καταγγελίες παρά τις όποιες «επιστροφές» απαχθέντων Ουκρανόπουλων: Τα παιδιά του πολέμουδικαιούνται μια άλλη ζωή, μια δίκαιη ζωή. Και έχουν τόσα πολλά να διηγηθούν. Για το παιδομάζωμα του Πούτιν και την παραποίηση της Ιστορίας, την προσβολή της. Την προσβολή και τον βιασμό της Ιστορίας. Δηλαδή της Αλήθειας.
Μιχάλης Κονιόρδος , εκπαιδευτικός , επισκέπτης καθηγητής Πανεπιστημίου Karazin
