Σαν σήμερα, 15 Σεπτεμβρίου 1890, γεννήθηκε στο Τόρκι του Ντέβον της Αγγλίας η Αγκάθα Μέρι Κλαρίσα Μίλερ. Η γυναίκα που ως Αγκάθα Κρίστι θα γινόταν η δημοφιλέστερη συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων όλων των εποχών.
Και για μένα η ιστορία της έχει και μια ιδιαίτερη, προσωπική διάσταση. Γιατί πριν από αρκετά χρόνια, σε μία δημοσιογραφική αποστολή μου για τουριστικά ρεπορτάζ-ντοκιμαντέρ, βρέθηκα στην Κωνσταντινούπολη και έμεινα δύο βράδια στο δωμάτιο 411 του Pera Palace, το δωμάτιο που φέρει σήμερα το όνομά της και έχει συνδεθεί με ένα από τα διασημότερα βιβλία της. Το «Έγκλημα στο Όριεντ Εξπρές».
Από τα φάρμακα στα δηλητήρια των μυθιστορημάτων
Η Κρίστι μεγάλωσε σε εύπορη οικογένεια και εκπαιδεύτηκε κυρίως στο σπίτι. Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο εργάστηκε ως εθελόντρια νοσοκόμα και στη συνέχεια σε φαρμακείο. Εκεί απέκτησε γνώσεις για φάρμακα και δηλητήρια που χρόνια αργότερα αξιοποίησε με σχεδόν επιστημονική ακρίβεια στα εγκλήματά της.
Το 1914 παντρεύτηκε τον Άρτσιμπαλντ Κρίστι και απέκτησαν μία κόρη, τη Ρόζαλιντ. Το πρώτο της αστυνομικό μυθιστόρημα, «Η μυστηριώδης υπόθεση στο Στάιλς», εκδόθηκε το 1920. Εκεί εμφανίστηκε για πρώτη φορά ο μικρόσωμος Βέλγος με το περίφημο μουστάκι και τα «μικρά φαιά κύτταρα»: ο Ηρακλής Πουαρό.
Δέκα χρόνια αργότερα εμφανίστηκε η άλλη μεγάλη ηρωίδα της, η φαινομενικά ακίνδυνη αλλά πανέξυπνη Μις Τζέιν Μαρπλ.
Τα 11 μυστηριώδη χαμένα μερόνυχτα
Η ίδια η ζωή της Κρίστι είχε κάποτε όλα τα χαρακτηριστικά ενός δικού της μυθιστορήματος.
Τον Δεκέμβριο του 1926, μετά την αποκάλυψη ότι ο σύζυγός της είχε ερωμένη και μέσα σε μια περίοδο μεγάλης προσωπικής πίεσης, η Κρίστι εξαφανίστηκε. Το αυτοκίνητό της βρέθηκε εγκαταλελειμμένο και ξεκίνησε τεράστια αστυνομική επιχείρηση.
Έντεκα ημέρες αργότερα βρέθηκε σε ξενοδοχείο στο Χάρογκεϊτ.
Η εξαφάνισή της δεν εξηγήθηκε ποτέ πλήρως από την ίδια και παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της ζωής της.
Το 1930 παντρεύτηκε τον αρχαιολόγο Μαξ Μάλοουαν. Τα ταξίδια της μαζί του στη Μέση Ανατολή τροφοδότησαν βιβλία όπως το «Έγκλημα στη Μεσοποταμία» και το «Θάνατος στον Νείλο».
Δύο δισεκατομμύρια βιβλία και περισσότερες από 100 γλώσσες
Οι αριθμοί προκαλούν ίλιγγο.
Η επίσημη ιστοσελίδα της καταγράφει 66 αστυνομικά μυθιστορήματα και 14 συλλογές διηγημάτων, ενώ έγραψε επίσης έξι μη αστυνομικά μυθιστορήματα με το ψευδώνυμο Mary Westmacott. Οι συνολικές πωλήσεις των έργων της ξεπερνούν τα δύο δισεκατομμύρια αντίτυπα – πάνω από ένα δισεκατομμύριο στα αγγλικά και άλλο ένα δισεκατομμύριο σε μεταφράσεις.
Τα έργα της έχουν κυκλοφορήσει σε περισσότερες από 100 γλώσσες. Το Guinness World Records την καταγράφει ως τον περισσότερο μεταφρασμένο μεμονωμένο συγγραφέα, με 7.236 καταγεγραμμένες μεταφράσεις στον Index Translationum της UNESCO.
Το βιβλίο που ξεπέρασε όλα τα άλλα
Αν πρέπει να επιλεγεί το εμπορικά κορυφαίο έργο της, αυτό είναι το «And Then There Were None» («Και δεν έμεινε κανένας») του 1939.
Οι πωλήσεις του υπολογίζονται σε πάνω από 100 εκατομμύρια αντίτυπα, γεγονός που το καθιστά το δημοφιλέστερο αστυνομικό μυθιστόρημα όλων των εποχών.
Δίπλα του στέκονται το «Έγκλημα στο Οριάν Εξπρές», ο «Θάνατος στον Νείλο», «Η δολοφονία του Ρότζερ Άκροϊντ», «Έγκλημα στη Μεσοποταμία», «Οι φόνοι με αλφαβητική σειρά» και δεκάδες ακόμη.
Πάνω από 20 θεατρικά έργα – και η «Ποντικοπαγίδα» που δεν τελειώνει
Η Κρίστι δεν κυριάρχησε μόνο στα βιβλιοπωλεία. Έγραψε περισσότερα από 20 θεατρικά έργα στη διάρκεια της ζωής της.
Κορυφαίο φυσικά το «The Mousetrap» – «Η Ποντικοπαγίδα».
Ανέβηκε στο West End του Λονδίνου το 1952 και έγινε το μακροβιότερο θεατρικό έργο στον κόσμο. Η παράσταση συνεχίζεται μέχρι σήμερα, με τη διακοπή της πανδημίας να αποτελεί την ιστορική εξαίρεση.
Στον κινηματογράφο η παρουσία της είναι επίσης τεράστια. Οι ιστορίες της μεταφέρονται στη μεγάλη οθόνη ήδη από το 1928, ενώ ακολούθησαν δεκάδες κινηματογραφικές και τηλεοπτικές διασκευές σε πολλές χώρες.
Ίσως η εμβληματικότερη κινηματογραφική μεταφορά παραμένει το «Murder on the Orient Express» του 1974, σε σκηνοθεσία Σίντνεϊ Λιούμετ, με τον Άλμπερτ Φίνεϊ ως Πουαρό και ένα εκπληκτικό καστ. Ακολούθησε το 2017 η νέα μεγάλη κινηματογραφική εκδοχή με τον Κένεθ Μπράνα.
Το Orient Express και το δωμάτιο 411
Και εδώ έρχεται η δική μου ιστορία.
Το Pera Palace κατασκευάστηκε στην Κωνσταντινούπολη στα τέλη του 19ου αιώνα ακριβώς για να φιλοξενεί, μεταξύ άλλων, τους εύπορους επιβάτες του Orient Express. Η Αγκάθα Κρίστι ήταν μία από τις διασημότερες επισκέπτριές του και το αγαπημένο της δωμάτιο ήταν το 411. Σήμερα το ξενοδοχείο το διατηρεί ως Agatha Christie Room.
Στο ίδιο δωμάτιο έμεινα κι εγώ για δύο βράδια, όταν επισκέφθηκα την Κωνσταντινούπολη ως δημοσιογράφος.
Δεν κρύβω ότι ήταν περίεργο το συναίσθημα.
Να κλείνω το βράδυ την πόρτα και να σκέφτομαι ότι μέσα σε αυτούς τους τέσσερις τοίχους είχε κοιμηθεί η Αγκάθα Κρίστι. Και ότι αυτό ήταν το δωμάτιο που το Pera Palace έχει συνδέσει με τη συγγραφή του «Εγκλήματος στο Οριάν Εξπρές».
Εδώ, όμως, χρειάζεται μια ιστορική διευκρίνιση. Η παράδοση του ξενοδοχείου θέλει την Κρίστι να έχει γράψει εκεί το μυθιστόρημα, αλλά αυτό δεν έχει αποδειχθεί. Η επίσημη ιστοσελίδα της συγγραφέως θεωρεί πιθανότερο ότι το έργο γράφτηκε, τουλάχιστον κατά μεγάλο μέρος, όταν βρισκόταν με τον Μαξ Μάλοουαν στην αρχαιολογική ανασκαφή της Αρπατσίγια στο Ιράκ. Και κάποια κεφάλαια στο δωμάτιο 411.
Και μια διαδρομή με το ιστορικό ασανσέρ
Έχω όμως και δεύτερη ανάμνηση από το Pera Palace.
Όταν έφτασα στο ξενοδοχείο, οι άνθρωποί του θέλησαν να μου κάνουν μια ιδιαίτερη τιμή. Με ανέβασαν στο δωμάτιό μου με το ιστορικό ηλεκτρικό ασανσέρ του ξενοδοχείου.
Το Pera Palace ήταν το πρώτο ξενοδοχείο της Κωνσταντινούπολης και το δεύτερο στην Ευρώπη, μετά από εκείνο στον Πύργο του Άιφελ, που εγκατέστησε ηλεκτρικό ανελκυστήρα, ένα από τα τεχνολογικά θαύματα της εποχής του.
Το συγκεκριμένο ιστορικό ασανσέρ δεν χρησιμοποιείται για την καθημερινή εξυπηρέτηση των πελατών. Εκείνη την ημέρα, όμως, το έθεσαν σε λειτουργία ειδικά για να με ανεβάσουν.
Και το θυμάμαι ακόμη.
Ένα παλιό ασανσέρ, ένα ιστορικό ξενοδοχείο, το Orient Express και στο τέλος της διαδρομής το δωμάτιο 411 της Αγκάθα Κρίστι.
Η γυναίκα που δεν πέθανε ποτέ πραγματικά
Η Αγκάθα Κρίστι πέθανε στις 12 Ιανουαρίου 1976, σε ηλικία 85 ετών.
Αλλά λογοτεχνικά δεν έφυγε ποτέ.
Ο Πουαρό εξακολουθεί να αναζητά τον δολοφόνο. Η Μις Μαρπλ εξακολουθεί να παρατηρεί εκείνη τη μικρή λεπτομέρεια που όλοι οι άλλοι προσπέρασαν. Η «Ποντικοπαγίδα» εξακολουθεί να παίζεται. Τα βιβλία εξακολουθούν να πωλούνται και οι ιστορίες της να γίνονται ταινίες και σειρές.
Και κάπου στην Κωνσταντινούπολη υπάρχει ακόμη ένα δωμάτιο με τον αριθμό 411.
Ένα δωμάτιο στο οποίο, περισσότερο από έναν αιώνα μετά τη γέννησή της, το όνομα Αγκάθα Κρίστι εξακολουθεί να είναι ο πιο διάσημος ένοικός του.
