Πριν από περίπου 2.200 χρόνια, χιλιάδες πήλινοι πολεμιστές παρατάχθηκαν σε σχηματισμούς, έτοιμοι να προστατεύσουν τον αυτοκράτορά τους ακόμη και μετά τον θάνατό του. Κανείς τους δεν είναι ακριβώς ίδιος με τον άλλον.
Τα πρόσωπα, οι κομμώσεις, οι εκφράσεις και οι λεπτομέρειες της ενδυμασίας τους μαρτυρούν την εξαιρετική δεξιοτεχνία των ανθρώπων που τους δημιούργησαν. Ελάχιστα, ωστόσο, γνωρίζαμε μέχρι σήμερα για τους ανθρώπους που φιλοτέχνησαν αυτές τις εντυπωσιακές μορφές.
Μια νέα μελέτη επιχειρεί τώρα να φωτίσει αυτή την αθέατη πλευρά της ιστορίας του περίφημου Πήλινου Στρατού της Κίνας. Το κλειδί βρίσκεται σε κάτι σχεδόν ανεπαίσθητο: στα δακτυλικά αποτυπώματα που άφησαν οι δημιουργοί των αγαλμάτων πάνω στον νωπό πηλό.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Cultural Heritage, υποδεικνύουν ότι στην κατασκευή του μνημειώδους αυτού συνόλου ενδέχεται να εργάστηκαν όχι μόνο ενήλικοι άνδρες, όπως θεωρούνταν μέχρι σήμερα, αλλά και γυναίκες και παιδιά.
Ένας στρατός προορισμένος για την αιωνιότητα
Ο Πήλινος Στρατός ανακαλύφθηκε το 1974, όταν αγρότες που άνοιγαν ένα πηγάδι κοντά στην πόλη Σιάν, στην επαρχία Σαανσί της Κίνας, έφεραν στο φως θραύσματα από πήλινα αγάλματα φυσικού μεγέθους.
Η ανακάλυψη αποκάλυψε ένα από τα εντυπωσιακότερα ταφικά συγκροτήματα της αρχαιότητας, το οποίο συνδέεται με τον Τσιν Σι Χουάνγκ, τον αυτοκράτορα που ενοποίησε την Κίνα το 221 π.Χ.
Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι το σύνολο περιλαμβάνει περίπου 8.000 πολεμιστές, καθώς και πήλινα άλογα και άρματα. Οι μορφές αυτές αποτελούσαν μέρος του τεράστιου μαυσωλείου του αυτοκράτορα και είχαν αποστολή να τον προστατεύουν στη μεταθανάτια ζωή.
Παρά τις δεκαετίες ανασκαφών και ερευνών, μεγάλο μέρος του ταφικού συγκροτήματος παραμένει ανεξερεύνητο. Και ενώ γνωρίζουμε αρκετά για τις τεχνικές κατασκευής των αγαλμάτων, πολύ λιγότερα είναι γνωστά για τους ανθρώπους που εργάστηκαν στα αυτοκρατορικά εργαστήρια.
Τα αποτυπώματα που διατηρήθηκαν στον πηλό
Η νέα έρευνα, με επικεφαλής την αρχαιολόγο Σιαοσί Λι, από το Μουσείο του Μαυσωλείου του πρώτου αυτοκράτορα της Κίνας, επικεντρώθηκε σε 36 πήλινους πολεμιστές.
Οι επιστήμονες εντόπισαν αρχικά 91 δακτυλικά αποτυπώματα. Αφού απέκλεισαν 12 που θεωρήθηκε ότι ενδέχεται να προέρχονταν από τα ίδια άτομα, ανέλυσαν συνολικά 79.
Τα αποτυπώματα βρίσκονταν σε διαφορετικά σημεία των αγαλμάτων: στα κεφάλια, στους βραχίονες, στα χέρια, στις πανοπλίες και σε διακοσμητικές λεπτομέρειες.
Τα περισσότερα δημιουργήθηκαν όταν οι τεχνίτες πίεζαν ή συγκρατούσαν τον νωπό πηλό κατά τη διαμόρφωση και τη συναρμολόγηση των επιμέρους τμημάτων. Άλλα αποτυπώθηκαν κατά την προσθήκη διακοσμητικών στοιχείων, όπως οι ανάγλυφες λεπτομέρειες των πανοπλιών.
Πρόκειται για ανεπαίσθητα ίχνη που άφησαν άθελά τους οι τεχνίτες κατά την επεξεργασία του πηλού. Διατηρήθηκαν, ωστόσο, επί περισσότερες από δύο χιλιετίες, προσφέροντας στους σημερινούς ερευνητές μια σπάνια δυνατότητα να εξετάσουν ποιοι συμμετείχαν στην κατασκευή των αγαλμάτων.
Τι μπορούν να αποκαλύψουν τα δακτυλικά αποτυπώματα
Η μέθοδος βασίζεται στη μέτρηση της μέσης απόστασης ανάμεσα στις ανάγλυφες γραμμές των δακτυλικών αποτυπωμάτων.
Καθώς το ανθρώπινο σώμα αναπτύσσεται, οι αποστάσεις αυτές αυξάνονται. Στην ενήλικη ζωή παρατηρούνται επίσης ορισμένες στατιστικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, αν και οι μετρήσεις των διαφορετικών ομάδων συχνά επικαλύπτονται.
Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές δεν επιχείρησαν να προσδιορίσουν με βεβαιότητα το φύλο και την ηλικία κάθε τεχνίτη. Χρησιμοποίησαν ένα στατιστικό μοντέλο για να εκτιμήσουν τη δημογραφική κατανομή των ανθρώπων που ενδέχεται να άφησαν τα αποτυπώματα.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, το 45% των αποτυπωμάτων αποδόθηκε πιθανότατα σε ενήλικους άνδρες, το 32,7% σε ενήλικες γυναίκες και το 22,3% σε παιδιά και εφήβους κάτω των 15 ετών.
Εάν οι εκτιμήσεις αυτές επιβεβαιωθούν από ευρύτερες έρευνες, θα ενισχύσουν την άποψη ότι η δημιουργία του Πήλινου Στρατού υπήρξε έργο ενός πολύ πιο σύνθετου εργατικού δυναμικού από εκείνο που είχε αρχικά θεωρηθεί.
Γυναίκες και παιδιά στα αυτοκρατορικά εργαστήρια;
Η πιθανή συμμετοχή γυναικών και ανηλίκων δεν είναι ασύμβατη με όσα γνωρίζουμε για την κοινωνία της δυναστείας Τσιν.
Ιστορικά τεκμήρια μαρτυρούν ότι γυναίκες εργάζονταν σε εργαστήρια που λειτουργούσαν υπό κρατική εποπτεία, ενώ υπάρχουν αναφορές και σε συστήματα μαθητείας, μέσω των οποίων νεότερα άτομα εκπαιδεύονταν δίπλα σε έμπειρους τεχνίτες.
Οι ερευνητές θεωρούν πιθανό ότι οι μαθητευόμενοι αναλάμβαναν απλούστερες εργασίες, όπως την τοποθέτηση διακοσμητικών στοιχείων στις πανοπλίες, ενώ οι πιο έμπειροι τεχνίτες ήταν υπεύθυνοι για τα απαιτητικότερα στάδια της κατασκευής.
Πρόκειται, πάντως, για μια ερμηνεία και όχι για οριστικά αποδεδειγμένο καταμερισμό εργασίας.
Η ίδια η μελέτη αναγνωρίζει σημαντικούς περιορισμούς. Το δείγμα προέρχεται από μόλις 36 αγάλματα ενός πολύ μεγαλύτερου αρχαιολογικού συνόλου. Επιπλέον, ο αριθμός των αποτυπωμάτων δεν αντιστοιχεί απαραίτητα στον αριθμό των εργαζομένων: ένας λιγότερο έμπειρος τεχνίτης μπορεί να άφηνε περισσότερα ίχνη από κάποιον που χειριζόταν τον πηλό με μεγαλύτερη επιδεξιότητα.
Οι εκτιμήσεις επηρεάζονται επίσης από τις μεταβολές που υπέστη ο πηλός κατά την ξήρανση και το ψήσιμο, καθώς και από τα σύγχρονα συγκριτικά δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για την ανάλυση.
Παρά τις επιφυλάξεις, η έρευνα ανοίγει ένα νέο πεδίο στη μελέτη του Πήλινου Στρατού.
Με πληροφορίες από Science Alert, Journal of Cultural Heritage
