Ένα επιχρυσωμένο χάλκινο πόδι, που ανακαλύφθηκε πριν από δύο αιώνες σε βαλτώδη περιοχή της Σκωτίας, φαίνεται πως αποτελεί το μοναδικό σωζόμενο τμήμα ενός μνημειώδους αγάλματος του Ρωμαίου αυτοκράτορα Αντωνίνου του Ευσεβούς.
Η νέα ερμηνεία του ευρήματος ρίχνει φως στη ρωμαϊκή παρουσία στη Σκωτία, αλλά ταυτόχρονα γεννά ένα μυστήριο: γιατί το άγαλμα αποσυναρμολογήθηκε προσεκτικά και πού βρίσκονται τα υπόλοιπα μέρη του;
Το εύρημα, γνωστό ως «πόδι του Μίλσινγκτον», ανακαλύφθηκε το 1820 κοντά στην πόλη Χόικ της νότιας Σκωτίας. Πρόκειται για το κάτω μέρος του δεξιού ποδιού ενός αγάλματος μεγαλύτερου από το φυσικό μέγεθος, με το πέλμα να καλύπτεται από υπόδημα.
Για περισσότερα από 200 χρόνια, οι ειδικοί θεωρούσαν ότι το χάλκινο τμήμα είχε μεταφερθεί στη Σκωτία ως λάφυρο από κάποια ρωμαϊκή πόλη νοτιότερα, πιθανότατα από το Εβόρακουμ, το σημερινό Γιορκ της Αγγλίας.
Ωστόσο, η επανεξέτασή του από τα Εθνικά Μουσεία της Σκωτίας, σε συνδυασμό με νέα στοιχεία για τα αυτοκρατορικά αγάλματα που κοσμούσαν τα ρωμαϊκά οχυρά, οδήγησε σε διαφορετικό συμπέρασμα.
Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν πλέον ότι το πόδι ανήκε σε ένα επιβλητικό έφιππο άγαλμα του αυτοκράτορα Αντωνίνου του Ευσεβούς, παρόμοιο με το περίφημο έφιππο άγαλμα του Μάρκου Αυρηλίου στη Ρώμη.
Το μνημείο πιθανότατα ανεγέρθηκε τη δεκαετία του 140 μ.Χ., για να τιμήσει τις ρωμαϊκές κατακτήσεις στη νότια Σκωτία.
Γιατί αποσυναρμολογήθηκε το άγαλμα;
Η εξέταση του χάλκινου τμήματος αποκάλυψε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια: στο άνω άκρο του δεν υπάρχουν ίχνη κοπής ή βίαιης απομάκρυνσης.
Αντιθέτως, η επιφάνειά του διατηρείται όπως ακριβώς είχε διαμορφωθεί κατά τη χύτευση. Επιπλέον, η απουσία επιχρύσωσης στην περιοχή του γονάτου υποδηλώνει ότι το σημείο καλυπτόταν από χιτώνα ή μανδύα.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, τα στοιχεία αυτά ενισχύουν την εκτίμηση ότι το άγαλμα αποσυναρμολογήθηκε σκόπιμα από τους ίδιους τους Ρωμαίους, όταν εγκατέλειψαν τις θέσεις τους στη νότια Σκωτία, κατά τη δεκαετία του 160 ή του 180 μ.Χ.
Η προσεκτική απομάκρυνση και ταφή πολύτιμων μνημείων δεν ήταν ασυνήθιστη πρακτική κατά την υποχώρηση των ρωμαϊκών δυνάμεων από την περιοχή.
«Αυτό ανατρέπει πραγματικά όσα γνωρίζαμε για τη δεύτερη απόπειρα της Ρώμης να κατακτήσει τη Σκωτία», δήλωσε ο δρ Φρέιζερ Χάντερ, επικεφαλής επιμελητής Προϊστορικής και Ρωμαϊκής Αρχαιολογίας των Εθνικών Μουσείων της Σκωτίας.
«Για τον αυτοκράτορα, επρόκειτο για κάτι πολύ σημαντικό, για ένα γεγονός που άξιζε να εορταστεί», πρόσθεσε.
Όπως εξηγεί, η ανακάλυψη προσφέρει μια συναρπαστική εικόνα των μεγαλοπρεπών μνημείων που υπήρχαν κάποτε στη νότια Σκωτία και της σημασίας που απέδιδε ο Αντωνίνος στις στρατιωτικές επιτυχίες του.
Και καταλήγει με ένα ερώτημα που εξακολουθεί να απασχολεί τους αρχαιολόγους: «Πού βρίσκεται το υπόλοιπο άγαλμα;»
Το χάλκινο πόδι παρουσιάζεται ενσωματωμένο σε αναπαράσταση της αρχικής μορφής του έφιππου αγάλματος, στην έκθεση «Roman Scotland: Life on the Edge of Empire», η οποία εγκαινιάστηκε στις 14 Νοεμβρίου στο Εθνικό Μουσείο της Σκωτίας, στο Εδιμβούργο, και θα διαρκέσει έως τις 18 Απριλίου 2027.
Με πληροφορίες από Live Science, Smithsonian Magazine