Η εντυπωσιακή αλλαγή πορείας της ελληνικής οικονομίας μετά τη δεκαετή κρίση χρέους βρίσκεται στο επίκεντρο δημοσιεύματος της Wall Street Journal, η οποία παρουσιάζει την Ελλάδα ως υπόδειγμα δημοσιονομικής υπευθυνότητας για την υπόλοιπη Ευρώπη.
Όπως επισημαίνει η αμερικανική εφημερίδα, η χώρα που πριν από περίπου 16 χρόνια βρέθηκε στο χείλος της χρεοκοπίας, καταγράφοντας μία από τις βαθύτερες οικονομικές κρίσεις στον ανεπτυγμένο κόσμο, έχει καταφέρει σήμερα να περιορίζει τα ελλείμματά της, να αποπληρώνει πρόωρα δάνεια και να διαχειρίζεται πιο συνετά τις δημοσιονομικές της υποχρεώσεις.
Στο άρθρο με τίτλο «What Greece Learned From Going Broke -and Others in Europe Still Haven’t» («Τι έμαθε η Ελλάδα από τη χρεοκοπία της και τι δεν έχει μάθει ακόμη η υπόλοιπη Ευρώπη»), η Wall Street Journal αναδεικνύει την ελληνική εμπειρία ως παράδειγμα για ευρωπαϊκές χώρες που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν υψηλό δημόσιο χρέος, μεγάλα ελλείμματα και αυξανόμενες πιέσεις στις κρατικές δαπάνες.
Μάλιστα, χαρακτηρίζει την Ελλάδα ως την πιο δημοσιονομικά υπεύθυνη χώρα της Ευρώπης, σημειώνοντας ότι πρόκειται για μια εξέλιξη που λίγοι θα περίμεναν πριν από μερικά χρόνια.
Από την Αθήνα της λιτότητας στις σημερινές κοινωνικές αντιδράσεις στην Ευρώπη
Η Wall Street Journal συνδέει τις πρόσφατες κοινωνικές αναταραχές σε ευρωπαϊκές πόλεις, όπως το Παρίσι και το Μιλάνο, με τις εικόνες που είχε ζήσει η Αθήνα το 2010. Τότε, χιλιάδες πολίτες κατέβαιναν στους δρόμους αντιδρώντας στα μέτρα λιτότητας, τις περικοπές στις δημόσιες δαπάνες και τη μεγάλη αύξηση της φορολογίας. Σήμερα, ανάλογες διαμαρτυρίες στην Ευρώπη πυροδοτούνται από την ακρίβεια και την υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών, με επεισόδια, καταστροφές και συγκρούσεις με την αστυνομία.
Όπως επισημαίνει το δημοσίευμα, τα προγράμματα διάσωσης απέτρεψαν μια ανεξέλεγκτη χρεοκοπία της Ελλάδας και τον κίνδυνο επέκτασης της κρίσης στην Ευρώπη, είχαν όμως τεράστιο κοινωνικό και οικονομικό κόστος. Η ύφεση που ακολούθησε χαρακτηρίζεται ως η βαθύτερη που γνώρισε ανεπτυγμένη οικονομία σε περίοδο ειρήνης μετά τη Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του 1930, με τις συνέπειές της να παραμένουν αισθητές στη χώρα.
Παράλληλα, η ελληνική κρίση ενίσχυσε την αμφισβήτηση απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση και επηρέασε το πολιτικό κλίμα σε άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων και η Βρετανία, όπου αποτέλεσε έναν από τους παράγοντες που συνέβαλαν στην πορεία προς το Brexit.
Η κρίση άλλαξε τη δημοσιονομική φιλοσοφία της Ελλάδας
Καθοριστική για τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται σήμερα τα δημόσια οικονομικά της ήταν η κρίση χρέους, σύμφωνα με την ανάλυση της Wall Street Journal. Όπως σημειώνει η εφημερίδα, πριν από το 2010 η Ελλάδα εμφάνιζε μεγάλα ελλείμματα, στηριζόταν στον διαρκή δανεισμό για να καλύπτει τις κρατικές δαπάνες, ενώ η φοροδιαφυγή και το αυξανόμενο κόστος των συντάξεων επιβάρυναν περαιτέρω την οικονομία.
Η δημοσιονομική προσαρμογή που ακολούθησε ήταν ιδιαίτερα επώδυνη: μισθοί και συντάξεις περικόπηκαν, τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης αυξήθηκαν και η ανεργία εκτινάχθηκε, ενώ το ΑΕΠ της χώρας συρρικνώθηκε κατά περίπου 25%.
Παρά το βαρύ κοινωνικό και οικονομικό τίμημα, η κρίση άλλαξε ριζικά τη στάση της χώρας απέναντι στις κρατικές δαπάνες. Η Ελλάδα, όπως επισημαίνει η αμερικανική εφημερίδα, καταγράφει πλέον δημοσιονομικά πλεονάσματα, με εξαίρεση την περίοδο της πανδημίας, έχει βελτιώσει την είσπραξη των φόρων και διατηρεί μεγαλύτερο έλεγχο στις δημόσιες δαπάνες.
Την ίδια στιγμή, έχει μειωθεί το κόστος δανεισμού της, ενώ προχωρά και σε πρόωρες αποπληρωμές χρέους προς τους πιστωτές της, μια εξέλιξη που θα φάνταζε δύσκολη την περίοδο της κορύφωσης της κρίσης.
Η δημοσιονομική πειθαρχία και το τίμημα της κρίσης
Η WSJ εστιάζει και στις πολιτικές αλλαγές που επέφερε η οικονομική κατάρρευση στην Ελλάδα, επισημαίνοντας ότι η ανάγκη για συνετή διαχείριση των δημόσιων οικονομικών έχει πλέον ευρύτερη αποδοχή στο πολιτικό σκηνικό και δεν αποτελεί αποκλειστική θέση συγκεκριμένης παράταξης.
Τα χρόνια των μνημονίων, οι περικοπές και η σημαντική απώλεια εισοδημάτων φαίνεται πως άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο πολιτικοί και πολίτες αντιμετωπίζουν τις οικονομικές εξαγγελίες. Οι ψηφοφόροι είναι πλέον πιο επιφυλακτικοί απέναντι σε υποσχέσεις για παροχές, όταν δεν υπάρχει σαφής πρόβλεψη για το πώς θα καλυφθεί το κόστος τους.
Η εφημερίδα θεωρεί αυτή τη μεταστροφή ένα από τα βασικά μαθήματα της ελληνικής κρίσης, ιδίως καθώς άλλες ευρωπαϊκές χώρες έρχονται αντιμέτωπες με έντονες αντιδράσεις για αλλαγές στο ασφαλιστικό, τη φορολογία και τη λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών.
Ωστόσο, η βελτίωση των δημοσιονομικών επιδόσεων δεν σημαίνει ότι έχουν αποκατασταθεί και οι απώλειες της προηγούμενης δεκαετίας. Όπως επισημαίνει η Wall Street Journal, το ελληνικό ΑΕΠ εξακολουθεί να βρίσκεται περίπου 20% κάτω από τα προ κρίσης επίπεδα, οι μισθοί παραμένουν χαμηλοί και η χώρα συγκαταλέγεται στις φτωχότερες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Με άλλα λόγια, η επιστροφή στη δημοσιονομική ισορροπία δεν έχει οδηγήσει αυτομάτως στην ανάκτηση του βιοτικού επιπέδου που χάθηκε στη διάρκεια της ύφεσης. Αυτό είναι και το παράδοξο της ελληνικής ανάκαμψης: ενώ η χώρα προβάλλεται πλέον ως παράδειγμα πιο υπεύθυνης οικονομικής διαχείρισης, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις βαθιές επιπτώσεις της κρίσης.
Η σταθερότητα των δημόσιων οικονομικών αποτελεί, επομένως, μόνο ένα μέρος της εξίσωσης. Για να βελτιωθούν ουσιαστικά οι συνθήκες διαβίωσης, απαιτείται ισχυρότερη ανάπτυξη, η οποία θα ενισχύσει την παραγωγικότητα και θα οδηγήσει σε υψηλότερα εισοδήματα.
Το ελληνικό μάθημα και οι δημοσιονομικές προκλήσεις της Ευρώπης
Η ελληνική περίπτωση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για την υπόλοιπη Ευρώπη, καθώς πολλές χώρες καλούνται να διαχειριστούν πιέσεις που ενδέχεται να γίνουν εντονότερες τα επόμενα χρόνια. Η γήρανση του πληθυσμού αυξάνει τις ανάγκες για συντάξεις και υγειονομική περίθαλψη, ενώ το ήδη υψηλό δημόσιο χρέος περιορίζει τα περιθώρια για νέες κρατικές δαπάνες.
Την ίδια στιγμή, οι κοινωνικές αντιδράσεις απέναντι σε περικοπές και αλλαγές στα συνταξιοδοτικά συστήματα δυσκολεύουν την προώθηση μεταρρυθμίσεων. Όπως υπογραμμίζει η WSJ, το δίδαγμα από την Ελλάδα είναι ότι οι κυβερνήσεις χρειάζεται να αντιμετωπίζουν εγκαίρως τις διαρθρωτικές δημοσιονομικές αδυναμίες, αντί να καθυστερούν τις αποφάσεις μέχρι να ξεσπάσει μια κρίση.
Εξίσου κρίσιμη είναι η ενίσχυση της ανάπτυξης. Χωρίς μεγαλύτερη παραγωγικότητα και περισσότερη οικονομική δραστηριότητα, η δημοσιονομική προσαρμογή δεν αρκεί για να αντιμετωπιστούν οι μακροπρόθεσμες προκλήσεις των ευρωπαϊκών οικονομιών.
Το βασικό συμπέρασμα του δημοσιεύματος είναι ότι η Ελλάδα αναγκάστηκε να περάσει μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδο για να αλλάξει τον τρόπο διαχείρισης των οικονομικών της. Το ερώτημα που τίθεται πλέον για τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες είναι αν θα αξιοποιήσουν αυτή την εμπειρία και θα προχωρήσουν στις απαραίτητες αλλαγές εγκαίρως, χωρίς να χρειαστεί να βιώσουν μια ανάλογη κρίση.
(Με πληροφορίες από Wall Street Journal)
