Στις 18 Οκτωβρίου 1867, σε μια τελετή στο Σίτκα της Αλάσκας, η ρωσική σημαία υποστελλόταν και η αμερικανική υψωνόταν στη θέση της. Μια αχανής περιοχή, μεγαλύτερη από πολλές ευρωπαϊκές χώρες μαζί, άλλαζε ιδιοκτήτη.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν αγοράσει την Αλάσκα από τη Ρωσική Αυτοκρατορία για μόλις 7,2 εκατομμύρια δολάρια. Περίπου δύο σεντς ανά στρέμμα, σε μια έκταση σχεδόν 1,72 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων.
Αυτό που αρκετοί Αμερικανοί αντιμετώπισαν αρχικά ως σπατάλη χρημάτων αποδείχθηκε μια αγορά με τεράστια στρατηγική και οικονομική σημασία.
Γιατί η Ρωσία πούλησε την Αλάσκα
Στα μέσα του 19ου αιώνα η Ρωσική Αυτοκρατορία αντιμετώπιζε σοβαρές οικονομικές και στρατηγικές δυσκολίες. Ο Κριμαϊκός Πόλεμος είχε επιβαρύνει τα οικονομικά της, ενώ η μακρινή Αλάσκα ήταν δύσκολο να προστατευθεί.
Η Αγία Πετρούπολη φοβόταν ότι, σε έναν νέο πόλεμο με τη Βρετανία, η περιοχή θα μπορούσε να καταληφθεί από τις βρετανικές δυνάμεις που βρίσκονταν στον γειτονικό Καναδά.
Ο τσάρος Αλέξανδρος Β΄ αποφάσισε ότι ήταν προτιμότερο να πουλήσει την περιοχή στις Ηνωμένες Πολιτείες, με τις οποίες διατηρούσε σχετικά καλές σχέσεις.
Η συμφωνία υπογράφηκε στις 30 Μαρτίου 1867 από τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Ουίλιαμ Σιούαρντ και τον Ρώσο διπλωμάτη Έντουαρντ ντε Στόεκλ.
Η «τρέλα του Σιούαρντ»
Η αγορά προκάλεσε αντιδράσεις στον αμερικανικό Τύπο. Η Αλάσκα περιγραφόταν ως μια παγωμένη, απομονωμένη περιοχή χωρίς ιδιαίτερη χρησιμότητα.
Η συμφωνία έμεινε γνωστή με την έκφραση «Seward’s Folly», δηλαδή «Η ανοησία του Σιούαρντ».
Ωστόσο, η αμερικανική κυβέρνηση είχε αντιληφθεί τη σημασία της επέκτασης προς τον βόρειο Ειρηνικό.
Ο χρυσός, το πετρέλαιο και τα αμύθητα πλούτη
Το 1896, η ανακάλυψη χρυσού στην περιοχή του Κλοντάικ, στον γειτονικό καναδικό Γιούκον, προκάλεσε έναν τεράστιο πυρετό χρυσοθηρίας, ο οποίος επηρέασε άμεσα και την Αλάσκα. Ακολούθησαν σημαντικές ανακαλύψεις χρυσού στο Νόμε και στο Φέρμπανκς.
Πολύ αργότερα, το 1968, ανακαλύφθηκε το γιγαντιαίο κοίτασμα πετρελαίου του Προύντο Μπέι, στη βόρεια Αλάσκα.
Σήμερα η περιοχή διαθέτει σημαντικούς φυσικούς πόρους: πετρέλαιο, φυσικό αέριο, χρυσό, ψευδάργυρο, αλιευτικό πλούτο και τεράστιες δασικές εκτάσεις.
Η αρχική τιμή αγοράς των 7,2 εκατομμυρίων δολαρίων μοιάζει μικροσκοπική μπροστά στην οικονομική αξία που απέκτησε η περιοχή.
Από ρωσική αποικία στην 49η πολιτεία
Η Αλάσκα δεν έγινε αμέσως πολιτεία των ΗΠΑ. Για πολλές δεκαετίες παρέμεινε αμερικανική κτήση με διαφορετικά διοικητικά καθεστώτα.
Στις 3 Ιανουαρίου 1959 ανακηρύχθηκε επισήμως 49η πολιτεία των Ηνωμένων Πολιτειών.
Είναι η μεγαλύτερη αμερικανική πολιτεία σε έκταση, με πληθυσμό περίπου 740.000 κατοίκων, ενώ πρωτεύουσά της είναι το Τζούνο και μεγαλύτερη πόλη το Άνκορατζ.
Η στρατηγική σημασία απέναντι στη Ρωσία
Η Αλάσκα βρίσκεται στο βορειοδυτικό άκρο της Βόρειας Αμερικής και χωρίζεται από τη Ρωσία μέσω του Βερίγγειου Πορθμού.
Στο στενότερο σημείο του, ανάμεσα στις ηπειρωτικές ακτές, η απόσταση είναι περίπου 82 χιλιόμετρα. Ανάμεσα όμως στα νησιά Μικρός Διομήδης, που ανήκει στις ΗΠΑ, και Μεγάλος Διομήδης, που ανήκει στη Ρωσία, η απόσταση είναι μόλις τέσσερα χιλιόμετρα.
Κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, η Αλάσκα απέκτησε τεράστια στρατιωτική σημασία, με αεροπορικές βάσεις, εγκαταστάσεις ραντάρ και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης.
Η γεωγραφική της θέση παραμένει ιδιαίτερα σημαντική για την αμερικανική άμυνα και την ασφάλεια της Αρκτικής.
Οι αυτόχθονες πληθυσμοί που δεν ρωτήθηκαν
Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά αυτής της ιστορίας.
Η Αλάσκα δεν ήταν μια ακατοίκητη γη που μπορούσε απλώς να αλλάξει ιδιοκτήτη. Εκεί ζούσαν επί χιλιάδες χρόνια αυτόχθονες λαοί, μεταξύ των οποίων οι Ινουπιάτ, οι Γιούπικ, οι Αλεούτοι και οι Τλίνγκιτ.
Οι πληθυσμοί αυτοί δεν συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις του 1867 και δεν συναίνεσαν στην πώληση της πατρίδας τους.
Η αλλαγή κυριαρχίας δεν εξαφάνισε τις διεκδικήσεις τους για τη γη, τους φυσικούς πόρους και την πολιτιστική τους ταυτότητα.
Μια πώληση που άλλαξε την Ιστορία
Η απόφαση του τσάρου Αλέξανδρου Β΄ στέρησε από τη Ρωσία μια περιοχή που απέκτησε εξαιρετική σημασία για την οικονομία, την ενέργεια και τη στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ.
Από την άλλη πλευρά, η πώληση πρέπει να κρίνεται και με βάση τις συνθήκες του 1867, όταν η Ρωσία δυσκολευόταν να διατηρήσει και να υπερασπιστεί αυτή τη μακρινή κτήση.
Η 18η Οκτωβρίου παραμένει στην Αλάσκα μια ιστορική επέτειος, γνωστή ως Alaska Day.
Μια ημέρα που θυμίζει ότι μερικές φορές οι σημαντικότερες γεωπολιτικές αλλαγές δεν πραγματοποιούνται με πολέμους, αλλά με μια υπογραφή και μια τραπεζική επιταγή.
Ιστορική διευκρίνιση: Η συμφωνία υπογράφηκε στις 30 Μαρτίου 1867, η επίσημη μεταβίβαση έγινε στις 18 Οκτωβρίου 1867, ενώ η επιταγή πληρωμής εκδόθηκε την 1η Αυγούστου 1868.
Πηγές τεκμηρίωσης: Αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών, Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ και Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου.
