Η αντιπαράθεση γύρω από τη Γροιλανδία και τις απειλές του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, μπαίνει από σήμερα, Δευτέρα 19 Ιανουαρίου, σε φάση έντονου διπλωματικού πυρετού. Έκτακτη σύνοδος κορυφής με θέμα τις διατλαντικές σχέσεις την Πέμπτη στις Βρυξέλλες, κρίσιμες συζητήσεις στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και απευθείας επαφές με τον Τραμπ στο Νταβός συνθέτουν ένα σκηνικό ταυτόχρονων κινήσεων, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να συνδυάσει διάλογο και πολιτική αποτροπή, διπλωματική πίεση και προετοιμασία για αντίμετρα, εν μέσω πρωτοφανούς έντασης στις διατλαντικές σχέσεις.
Η απειλή επιβολής δασμών σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, με αφορμή τη στάση τους απέναντι στη Γροιλανδία, έχει προκαλέσει σοβαρή αναστάτωση, θέτοντας υπό αμφισβήτηση όχι μόνο τις σχέσεις ΕΕ–ΗΠΑ αλλά ακόμη και τη συνοχή του ΝΑΤΟ, οδηγώντας σε ανοιχτή πολιτική και εμπορική σύγκρουση. Η ευρωπαϊκή διπλωματία επιδιώκει διακαώς την αποκλιμάκωση, την ίδια στιγμή όμως προετοιμάζεται και προειδοποιεί ότι διαθέτει μέσα αντίδρασης.
Ελπίδα συνεννόησης ΗΠΑ-ΕΕ στο Νταβός
Μια πρώτη ευκαιρία για απευθείας συνεννόηση με τον Τραμπ αποτελεί το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, που ξεκινά σήμερα. Εκεί θα βρίσκονται ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν, ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς, καθώς και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Παρότι στην αρχική ατζέντα κυριαρχούσαν οι εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία, είναι πλέον σαφές ότι το βάρος μετατοπίζεται απότομα στο ζήτημα της Γροιλανδίας. Μπορεί να μην έχει οριστεί συνάντηση μεταξύ Τραμπ και φον ντερ Λάιεν αλλά όλοι ελπίζουν σε μια τέτοια εξέλιξη.
Σύμφωνα με αναλυτές, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα επιχειρήσουν να πείσουν τον Αμερικανό πρόεδρο να αλλάξει πορεία. Άλλωστε, τόσο η φον ντερ Λάιεν όσο και η Κυπριακή Προεδρία είχαν τις προηγούμενες ημέρες, παρά τη σαφή επίκληση του διεθνούς δικαίου και της εδαφικής κυριαρχίας, επιμείνει στη διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες και όχι σε μια ευθεία συγκρουσιακή τροχιά, με την πρόεδρο της Επιτροπής να υπογραμμίζει ότι η ασφάλεια της Γροιλανδίας αποτελεί αρμοδιότητα του ΝΑΤΟ.
Επένδυση στον διάλογο και την αυτοσυγκράτηση
Συγκεκριμένα η φον ντερ Λάιεν σε δηλώσεις της από την Κύπρο την περασμένη Πέμπτη είχε αναφερθεί στη γεωπολιτική σημασία της Γροιλανδίας και της Αρκτικής, τονίζοντας ότι το νησί «μπορεί να βασίζεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση πολιτικά, οικονομικά και χρηματοδοτικά». Αν και η ασφάλεια στην Αρκτική αποτελεί πρωτίστως ζήτημα του ΝΑΤΟ, σημείωσε ότι συνιστά ταυτόχρονα καίριο στρατηγικό πεδίο για την ίδια την ΕΕ, η οποία ενισχύει την παρουσία της στη Γροιλανδία με αυξημένη χρηματοδότηση και τη δημιουργία γραφείου της Ένωσης στο νησί, σε στενό συντονισμό με συμμάχους και εταίρους, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών..
Η στάση αυτή άφηνε περιθώρια συνεννόησης, ακόμη και για μια ειδική σχέση της Γροιλανδίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, δεδομένης και της υφιστάμενης αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή. Ωστόσο, η επιθετική ρητορική του Τραμπ φαίνεται πλέον να περιορίζει δραστικά αυτά τα περιθώρια.
Ωστόσο κατά τη διάρκεια της σημερινής ενημέρωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς τους ξένους ανταποκριτές ο εκπρόσωπος για θέματα εμπορίου Όλοφ Γκιλ, επιβεβαίωσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη «εντατικές διαβουλεύσεις» μεταξύ των ηγετών της ΕΕ και της Προέδρου της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και σχολίασε ότι η προτεραιότητα είναι η εμπλοκή, η αποκλιμάκωση και η αποφυγή της επιβολής δασμών. Σύμφωνα με τον ίδιο η κλιμάκωση της έντασης θα έβλαπτε τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.
«Προτεραιότητά μας είναι η συνεργασία και όχι η κλιμάκωση» είπε και πρόσθεσε ότι «μερικές φορές η πιο υπεύθυνη μορφή ηγεσίας είναι η αυτοσυγκράτηση και η υπευθυνότητα».
Έκτακτη Σύνοδος Κορυφής
Το βράδυ της Κυριακής, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβούλιου, Αντόνιο Κόστα, έπειτα από έκτακτη συνάντηση των μόνιμων αντιπροσώπων των 27 κρατών-μελών, ανακοίνωσε τη σύγκληση έκτακτης συνόδου κορυφής την Πέμπτη στις 22 Ιανουαρίου στις 8 το βράδυ ώρα Ελλάδας, με αντικείμενο τις διατλαντικές σχέσεις και ενδεχομένως την ευρωπαϊκή απάντηση στις απειλές Τραμπ. Αν και όπως σημειώνουν αναλυτές είναι απίθανο να καταλήξουν σε κάποια συγκεκριμένη απόφαση οι όποιες αποφάσεις θα μετατεθούν για την άτυπη σύνοδο κορυφής που θα διεξαχθεί τον Φεβρουάριο.
Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, στο τραπέζι βρίσκονται η επανενεργοποίηση πακέτου αντισταθμιστικών δασμών σε αμερικανικά προϊόντα ύψους 93 δισ. ευρώ το οποίο είχε παγώσει μετά την εμπορική συμφωνία που επετεύχθη το περασμένο καλοκαίρι καθώς και η αξιοποίηση του Anti-Coercion Instrument, του ισχυρού ευρωπαϊκού μηχανισμού κατά της οικονομικής εξαναγκαστικής πρακτικής. Το εργαλείο αυτό επιτρέπει στην ΕΕ να πλήξει όχι μόνο αγαθά, αλλά και το εμπόριο υπηρεσιών, τις επενδύσεις και την πρόσβαση σε δημόσιες συμβάσεις. Σύμφωνα με την Κομισιόν η αναστολή αυτών των μέτρων λήγει αυτομάτως στις 6 Φεβρουαρίου και εάν τα κράτη μέλη δεν αποφασίσουν την παράταση τους τότε τα αντίμετρα της ΕΕ θα τεθούν σε ισχύ στις 7 Φεβρουαρίου.
Παρά τις προθέσεις για διάλογο με τις ΗΠΑ η ΕΕ έχει εκφράσει την αποφσιστικότητά της να «αμυνθεί». Την αποφασιστικότητα αυτή αντανακλούν και οι δηλώσεις της φον ντερ Λάιεν, η οποία την Κυριακή είχε επικοινωνία με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, καθώς και με τους ηγέτες της Γαλλίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γερμανίας και της Ιταλίας. «Μαζί στεκόμαστε σταθεροί στη δέσμευσή μας να υπερασπιστούμε την κυριαρχία της Γροιλανδίας και του Βασιλείου της Δανίας. Θα προστατεύουμε πάντοτε τα στρατηγικά μας οικονομικά και τα συμφέροντα ασφάλειας. Θα αντιμετωπίσουμε αυτές τις προκλήσεις απέναντι στην ευρωπαϊκή μας αλληλεγγύη με σταθερότητα και αποφασιστικότητα», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Από την πλευρά του, ο Μακρόν ξεκαθάρισε ότι «καμία απειλή και κανένας εκφοβισμός δεν θα επηρεάσουν την Ευρώπη, ούτε στην Ουκρανία ούτε στη Γροιλανδία».
Στο Ευρωκοινοβούλιο «παίζεται» η τύχη της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ
Σε αυτό το κλίμα, η κρίση μεταφέρεται από σήμερα και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπου αναμένεται συζήτηση τόσο για τις διεκδικήσεις Τραμπ στη Γροιλανδία όσο και ευρύτερα για το τι σημαίνει «κυρίαρχη Ευρώπη» απέναντι σε πιέσεις όχι μόνο από τη Ρωσία, αλλά πλέον και από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, Μάνφρεντ Βέμπερ, έχει ήδη δηλώσει ότι η συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ για μηδενικούς δασμούς σε αμερικανικά προϊόντα δεν θα πρέπει να τεθεί σε ψηφοφορία στην Ολομέλεια αυτή την εβδομάδα.
Την ίδια ώρα, το ζήτημα αγγίζει και τη διάσταση της ασφάλειας, καθώς οι 32 Αρχηγοί των Ενόπλων Δυνάμεων (Chiefs of Defence, CHODs) όλων των κρατών–μελών του ΝΑΤΟ συνεδριάζουν σήμερα και αύριο στις Βρυξέλλες, με ευρωπαίους διπλωμάτες να εκτιμούν ότι η κρίση γύρω από τη Γροιλανδία θα επηρεάσει αναπόφευκτα τις συζητήσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρώπη επιχειρεί να χαράξει μια λεπτή γραμμή: να αποφύγει μια ανεξέλεγκτη σύγκρουση, αλλά ταυτόχρονα να καταστήσει σαφές ότι δεν είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί πιέσεις που αμφισβητούν την κυριαρχία κρατών-μελών και τη συνοχή της ίδιας της Ένωσης. Την ίδια στιγμή, όμως, διαπιστώνει ότι ο κατευνασμός απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποδίδει, ότι οι υποσχέσεις του Τραμπ δεν μπορούν πλέον να θεωρούνται δεδομένες και ότι κινδυνεύει να βρεθεί μόνη σε ένα ολοένα και πιο εχθρικό γεωπολιτικό περιβάλλον.
