Ενα πρωτοποριακό πείραμα που θα μπορούσε να ανοίξει έναν νέο δρόμο για την αντιμετώπιση σοβαρών βλαβών στα μάτια πραγματοποίησαν επιστήμονες, μεταμοσχεύοντας για πρώτη φορά μιτοχόνδρια απευθείας στα μάτια ενός ανθρώπου.
Τα μιτοχόνδρια αποτελούν ουσιαστικά τις «μπαταρίες» των κυττάρων, καθώς μετατρέπουν την τροφή και το οξυγόνο σε ενέργεια που απαιτείται για τη λειτουργία τους. Οι ερευνητές εξετάζουν εδώ και χρόνια, κυρίως μέσω πειραμάτων σε ζώα, κατά πόσο η μεταφορά υγιών μιτοχονδρίων σε κατεστραμμένους ιστούς θα μπορούσε να δώσει νέα «ενέργεια» σε κύτταρα που βρίσκονται στα πρόθυρα της καταστροφής.
Η πρώτη εφαρμογή σε άνθρωπο πραγματοποιήθηκε σε μια 26χρονη γυναίκα, η οποία είχε χάσει σχεδόν ολοκληρωτικά την όρασή της μετά από σοβαρή εγκεφαλική αιμορραγία. Η γυναίκα έφτασε στο νοσοκομείο περίπου 18 ώρες μετά την αιμορραγία και, παρά την επείγουσα χειρουργική επέμβαση που ακολούθησε, η παρατεταμένη έλλειψη αίματος και οξυγόνου είχε προκαλέσει σοβαρή βλάβη στα οπτικά της νεύρα.
Περίπου τρεις μήνες μετά το περιστατικό, η όρασή της δεν είχε παρουσιάσει ουσιαστική βελτίωση. Ωστόσο, οι εξετάσεις έδειξαν ότι δεν είχαν καταστραφεί όλα τα κύτταρα του αμφιβληστροειδούς. Ορισμένα γαγγλιακά κύτταρα παρέμεναν ζωντανά, ενώ υπήρχαν ενδείξεις ότι ένα μικρό μέρος των οπτικών πληροφοριών εξακολουθούσε να φτάνει στον εγκέφαλο.
Αυτό ακριβώς το «παράθυρο» προσπάθησαν να αξιοποιήσουν οι επιστήμονες.
Οι γιατροί πήραν δείγμα μυϊκού ιστού από τον μηρό της γυναίκας και από τα κύτταρά του απομόνωσαν δεκάδες εκατομμύρια μιτοχόνδρια. Επειδή προέρχονταν από τον ίδιο τον οργανισμό της, μειωνόταν θεωρητικά ο κίνδυνος μιας επικίνδυνης ανοσολογικής αντίδρασης.
Τα μιτοχόνδρια, όσο ήταν ακόμη φρέσκα, εγχύθηκαν στη συνέχεια στο υαλοειδές σώμα και των δύο ματιών της.
Τα πρώτα ευρήματα ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα. Κατά τις 71 ημέρες πριν από τη θεραπεία, οι γιατροί είχαν πραγματοποιήσει 45 μετρήσεις της αντίδρασης των κορών της στο φως και καμία δεν είχε δείξει φυσιολογική απόκριση.
Λίγες ημέρες μετά την έγχυση των μιτοχονδρίων, όμως, και οι δύο κόρες άρχισαν να παρουσιάζουν φυσιολογικές αντιδράσεις σε ορισμένες μετρήσεις. Παράλληλα, εξετάσεις της εγκεφαλικής δραστηριότητας που πραγματοποιήθηκαν την 3η, την 44η και την 45η ημέρα μετά τη θεραπεία κατέγραψαν οργανωμένη απόκριση στον οπτικό φλοιό.
Οι επιστήμονες, ωστόσο, τονίζουν ότι η γυναίκα δεν ανέκτησε την όρασή της. Η οπτική της ικανότητα παρέμεινε περίπου στο επίπεδο της αντίληψης του φωτός και δεν καταγράφηκε ουσιαστική βελτίωση στην οπτική οξύτητα.
Επιπλέον, το θετικό αποτέλεσμα στις κόρες των ματιών ήταν προσωρινό. Στο αριστερό μάτι η τελευταία φυσιολογική αντίδραση καταγράφηκε την 11η ημέρα, ενώ στο δεξί οι σποραδικές φυσιολογικές αντιδράσεις συνεχίστηκαν έως την 39η ημέρα.
Παρά τους περιορισμούς, το γεγονός ότι δεν καταγράφηκαν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες θεωρείται σημαντικό. Δεν υπήρξε ούτε επικίνδυνη ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν πάντως ότι πρόκειται για μία μόνο ασθενή και ότι δεν υπάρχει ομάδα ελέγχου. Επιπλέον, δεν αποδείχθηκε άμεσα ότι τα μεταμοσχευμένα μιτοχόνδρια εισήλθαν στα γαγγλιακά κύτταρα του αμφιβληστροειδούς και ότι αυτά ήταν υπεύθυνα για τις αλλαγές που παρατηρήθηκαν.
Το επόμενο βήμα θα είναι να διαπιστωθεί εάν τα αποτελέσματα μπορούν να επαναληφθούν και αν οι επαναλαμβανόμενες εγχύσεις μιτοχονδρίων μπορούν να διατηρήσουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα οποιοδήποτε θεραπευτικό όφελος.
«Τώρα που δείξαμε ότι μπορούμε να το κάνουμε με ασφάλεια, συνεργαζόμαστε με τον FDA για να καταρτίσουμε ένα πρωτόκολλο για επαναλαμβανόμενες εγχύσεις μιτοχονδρίων», δήλωσε ο νευροεπιστήμονας David Putrino.
Αν η υπόθεση επιβεβαιωθεί σε μεγαλύτερες μελέτες, η τεχνική θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση για την αντιμετώπιση κυττάρων που έχουν υποστεί σοβαρή βλάβη: αντί να προσπαθούν να αντικαταστήσουν τα κατεστραμμένα κύτταρα, οι γιατροί θα μπορούσαν να επιχειρήσουν να τους προσφέρουν ξανά την ενέργεια που χρειάζονται για να επιβιώσουν.
Με πληροφορίες από το Science Alert / Research Square
