Έκτακτη σύνοδο κορυφής τις επόμενες ημέρες ανακοίνωσε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβούλιου, Αντόνιο Κόστα, με φόντο τις αυξανόμενες εντάσεις γύρω από τη Γροιλανδία και τις απειλές των Ηνωμένων Πολιτειών για επιβολή δασμών σε ευρωπαϊκές χώρες.
Σύμφωνα με εκπρόσωπο του Συμβουλίου η σύνοδος θα γίνει εντός της εβδομάδας με πιθανή ημερομηνία την Πέμπτη 22 Ιανουαρίου και με φυσική παρουσία.
Η απόφαση ελήφθη μετά την ολοκλήρωση των διαβουλεύσεων σε επίπεδο μόνιμων αντιπροσώπων των κρατών-μελών στις Βρυξέλλες, την οποία συγκάλεσε η Κυπριακή Προεδρία της ΕΕ, καθώς και έπειτα από κύκλο επαφών του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου με τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, σε μια συγκυρία κατά την οποία το ζήτημα μετακινείται από το πεδίο του εμπορίου σε εκείνο της ευρύτερης γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Σε γραπτή δήλωσή του, ο Αντόνιο Κόστα υπογράμμισε ότι οι συζητήσεις επιβεβαίωσαν εκ νέου την ενότητα των «27» όσον αφορά τις αρχές του διεθνούς δικαίου, της εδαφικής ακεραιότητας και της εθνικής κυριαρχίας, καθώς και τη στήριξη και αλληλεγγύη προς τη Δανία και τη Γροιλανδία.
Την ίδια στιγμή, αναγνώρισε το κοινό διατλαντικό συμφέρον για την ειρήνη και την ασφάλεια στην Αρκτική, ιδίως μέσω του ΝΑΤΟ, στέλνοντας ωστόσο σαφές μήνυμα ότι οι μονομερείς πιέσεις δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτές.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η ρητή αναφορά ότι οι απειλές για δασμούς «θα υπονομεύσουν τις διατλαντικές σχέσεις και είναι ασυμβίβαστες με τη συμφωνία εμπορίου ΕΕ-ΗΠΑ», μια διατύπωση που αποτυπώνει την αυξανόμενη ανησυχία στις Βρυξέλλες ότι το εμπόριο χρησιμοποιείται ως εργαλείο πολιτικού εκβιασμού.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τόνισε την ετοιμότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης «να υπερασπιστεί τον εαυτό της έναντι οποιασδήποτε μορφής εξαναγκασμού», αφήνοντας σαφώς να εννοηθεί ότι η ΕΕ εξετάζει όλα τα διαθέσιμα μέσα αντίδρασης, εφόσον οι απειλές μετουσιωθούν σε πράξη και συγκεκριμένα παραπέμπει στο Anti-Coercion Instrument, το ισχυρό ευρωπαϊκό εργαλείο που έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση πολιτικά υποκινούμενων εμπορικών πιέσεων, σε περίπτωση που οι απειλές για δασμούς υλοποιηθούν.
Η απόφαση για σύγκληση έκτακτης συνόδου κορυφής τις επόμενες ημέρες αποτυπώνει τη βούληση των ευρωπαίων ηγετών να διατηρήσουν τον πολιτικό έλεγχο των εξελίξεων και να ενισχύσουν τον συντονισμό τους, σε μια συγκυρία όπου το ζήτημα της Γροιλανδίας, οι εμπορικές πιέσεις και η διατλαντική σχέση συγκλίνουν σε ένα ενιαίο, ιδιαίτερα ευαίσθητο στρατηγικό πεδίο.
Αναλυτικά η ανακοίνωση του Αντόνιο Κόστα έχει ως εξής:
«Οι διαβουλεύσεις μου με τα κράτη μέλη σχετικά με τις πρόσφατες εντάσεις στη Γροιλανδία επιβεβαιώνουν εκ νέου την ισχυρή δέσμευσή μας για τα εξής:
- Ενότητα όσον αφορά τις αρχές του διεθνούς δικαίου, της εδαφικής ακεραιότητας και της εθνικής κυριαρχίας
- Ενότητα στην υποστήριξη και την αλληλεγγύη προς τη Δανία και τη Γροιλανδία
- Αναγνώριση του κοινού διατλαντικού συμφέροντος για την ειρήνη και την ασφάλεια στην Αρκτική, ιδίως μέσω του ΝΑΤΟ
- Κοινή εκτίμηση ότι οι δασμοί θα υπονομεύσουν τις διατλαντικές σχέσεις και είναι ασυμβίβαστοι με τη συμφωνία εμπορίου ΕΕ-ΗΠΑ
- Ετοιμότητα να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας έναντι οποιασδήποτε μορφής εξαναγκασμού
- Ετοιμότητα να συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε εποικοδομητικά με τις ΗΠΑ σε όλα τα θέματα κοινού ενδιαφέροντος
Δεδομένης της σημασίας των πρόσφατων εξελίξεων και με σκοπό τον περαιτέρω συντονισμό, αποφάσισα να συγκαλέσω έκτακτη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τις επόμενες ημέρες.
Πώς φτάσαμε σε αυτό το σημείο και ποια τα αντίμετρα που σκέφτεται η ΕΕ
Υπενθυμίζεται ότι η ένταση πυροδοτήθηκε μετά τις δημόσιες τοποθετήσεις του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος επανέφερε μετωπικά το ζήτημα της Γροιλανδία, δηλώνοντας ότι αποτελεί ζωτικό αμερικανικό συμφέρον και αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Ουάσιγκτον δεν αποκλείει την αλλαγή του σημερινού καθεστώτος επιρροής στο νησί. Η αντίδραση της αμερικανικής πλευράς κλιμακώθηκε όταν ευρωπαϊκές χώρες ενίσχυσαν τη στρατιωτική τους παρουσία στο πλαίσιο αποστολών ασφαλείας και επιτήρησης στην Αρκτική, εξέλιξη που η Ουάσιγκτον εξέλαβε ως εμπόδιο στους αμερικανικούς σχεδιασμούς.
Νωρίτερα την Κυριακή, οκτώ χώρες, η Γαλλία, η Γερμανία, η Δανία, η Ολλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νορβηγία, η Σουηδία και η Φινλανδία, απάντησαν συντονισμένα στις απειλές Τραμπ για επιβολή δασμών, προειδοποιώντας ότι τέτοιες κινήσεις υπονομεύουν όχι μόνο τις διατλαντικές σχέσεις αλλά και τη συνοχή του ΝΑΤΟ. Στο κοινό τους μήνυμα, κατέστησαν σαφές ότι η Γροιλανδία και η ασφάλεια στην Αρκτική δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο εμπορικού ή πολιτικού εκβιασμού.
Το ζήτημα μεταφέρεται και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με τον επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, Μάνφρεντ Βέμπερ, να τονίζει ότι η Ευρώπη οφείλει να απαντήσει ενιαία και αποφασιστικά σε κάθε μορφή οικονομικού εξαναγκασμού, προειδοποιώντας ότι η χρήση των δασμών ως πολιτικό όπλο συνιστά επικίνδυνη κλιμάκωση.
Στο ίδιο πλαίσιο, σύμφωνα με πληροφορίες, στις συζητήσεις που προηγήθηκαν εξετάστηκαν και συγκεκριμένα σενάρια ευρωπαϊκής αντίδρασης σε περίπτωση που οι απειλές για δασμούς υλοποιηθούν. Μία από τις βασικές επιλογές που τέθηκαν στο τραπέζι ήταν η επιβολή αντισταθμιστικών δασμών σε αμερικανικά προϊόντα συνολικής αξίας 93 δισ. ευρώ, ένα μέτρο που η ΕΕ είχε εγκρίνει ήδη από πέρυσι, αλλά είχε αναστείλει μετά την επίτευξη εμπορικής συμφωνίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παράλληλα, συζητήθηκε και η ενδεχόμενη ενεργοποίηση του Anti–Coercion Instrument, του ισχυρού ευρωπαϊκού εργαλείου κατά της οικονομικής εξαναγκαστικής πρακτικής, που πολλοί στις Βρυξέλλες χαρακτηρίζουν ως το «μπαζούκα» της Ευρώπης. Το εργαλείο αυτό, το οποίο είχε αρχικά σχεδιαστεί για να αντιμετωπίσει πιέσεις από τρίτες χώρες όπως η Κίνα, επιτρέπει στην ΕΕ να απαντά σε πολιτικά υποκινούμενες εμπορικές απειλές με ένα ευρύ φάσμα αντιμέτρων, από δασμούς έως περιορισμούς στο εμπόριο υπηρεσιών, τις επενδύσεις και τις δημόσιες συμβάσεις. Υπέρ της εξέτασης αυτού του εργαλείου τάχθηκε νωρίτερα και ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, σηματοδοτώντας ότι η Ευρώπη προετοιμάζεται πλέον και για το ενδεχόμενο ανοιχτής σύγκρουσης, αν οι απειλές μετουσιωθούν σε πράξη.
