Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε στο μυαλό μας τους προϊστορικούς ανθρώπους ως μεγαλόσωμους, μυώδεις κυνηγούς με επιβλητική σωματική διάπλαση. Ωστόσο, όπως επισημαίνει το New Scientist, η πραγματικότητα ήταν σχεδόν η αντίθετη: οι περισσότεροι πρόγονοί μας ήταν αισθητά πιο κοντοί και πολύ πιο ελαφριοί από τον σύγχρονο άνθρωπο.
Η εικόνα που σχηματίζεται πλέον μέσα από τις νέες παλαιοανθρωπολογικές έρευνες δείχνει ότι η αύξηση του ανθρώπινου μεγέθους δεν έγινε σταδιακά, αλλά μέσα από ορισμένες καθοριστικές εξελικτικές «εκρήξεις».
Οι πρώτοι άνθρωποι ζύγιζαν όσο ένα σημερινό παιδί
Η νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) ανέλυσε 386 απολιθώματα από 21 διαφορετικά ανθρώπινα είδη, καλύπτοντας μια περίοδο περίπου 4,5 εκατομμυρίων ετών.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι πρώιμοι ανθρωπίνοι, όπως οι Αρδιπίθηκοι (Ardipithecus) και οι Αυστραλοπίθηκοι (Australopithecus), είχαν μέσο βάρος περίπου 40 κιλά, ενώ πολλοί δεν ξεπερνούσαν τα 30 κιλά. Αργότερα, ο Homo habilis έφτασε κατά μέσο όρο τα 45 κιλά, ενώ ο Homo erectus αποτέλεσε το πρώτο ανθρώπινο είδος που πλησίασε τα σημερινά δεδομένα, με μέσο βάρος περίπου 60 κιλά. Οι πρώτοι Homo sapiens έφτασαν τελικά περίπου τα 75 κιλά κατά μέσο όρο.
Η εξέλιξη δεν ήταν μια αργή ευθεία
Για πολλά χρόνια οι επιστήμονες πίστευαν ότι το ανθρώπινο σώμα μεγάλωνε αργά και σταθερά με το πέρασμα των εκατομμυρίων ετών.
Η νέα ανάλυση όμως δείχνει κάτι διαφορετικό. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν 1.000 διαφορετικά εξελικτικά μοντέλα και κατέληξαν ότι υπήρξαν δύο βασικές φάσεις: μια πολύ αργή αύξηση του σωματικού μεγέθους επί εκατομμύρια χρόνια και, στη συνέχεια, ένα εντυπωσιακό εξελικτικό «άλμα» πριν από περίπου δύο εκατομμύρια χρόνια, όταν εμφανίστηκε ο Homo erectus.
Δεν αυξήθηκε μόνο το βάρος αλλά και το ύψος
Η εικόνα αυτή συμφωνεί και με παλαιότερη έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Royal Society Open Science, η οποία εξέτασε περισσότερες από 200 εκτιμήσεις ύψους προϊστορικών ανθρώπων.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, πριν από περίπου 2,2 εκατομμύρια χρόνια οι περισσότεροι ανθρωπίνοι είχαν ύψος μικρότερο από 1,40 μέτρα. Οι πρώτοι άνθρωποι που ξεπέρασαν τα 1,70 μέτρα εμφανίστηκαν περίπου πριν από 1,6 εκατομμύρια χρόνια, ενώ τέτοια ύψη έγιναν πραγματικά συνηθισμένα μόλις πριν από περίπου 500.000 χρόνια.
Τι έκανε το ανθρώπινο σώμα να μεγαλώσει;
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι δεν υπήρξε μία μόνο αιτία.
Η σημαντικότερη πιθανότατα ήταν η αλλαγή στη διατροφή. Τα πρώτα είδη του γένους Homo άρχισαν να καταναλώνουν περισσότερο κρέας, αποκτώντας περισσότερη ενέργεια από ό,τι οι προγενέστεροι Αυστραλοπίθηκοι.
Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις ότι ο Homo erectus ήταν από τα πρώτα ανθρώπινα είδη που αξιοποίησαν συστηματικά τη φωτιά για το μαγείρεμα. Το μαγειρεμένο φαγητό προσφέρει περισσότερες διαθέσιμες θερμίδες και διευκολύνει την πέψη, γεγονός που πιθανότατα επέτρεψε στον οργανισμό να επενδύσει περισσότερη ενέργεια τόσο στην ανάπτυξη μεγαλύτερου σώματος όσο και μεγαλύτερου εγκεφάλου.
Δεν ακολούθησαν όλοι την ίδια εξελικτική πορεία
Παρά τη γενική τάση αύξησης του μεγέθους, αρκετά ανθρώπινα είδη παρέμειναν μικρόσωμα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Homo floresiensis, γνωστός και ως «χόμπιτ», ο οποίος ζούσε στην Ινδονησία μέχρι πριν από περίπου 50.000 χρόνια και είχε ύψος λίγο πάνω από ένα μέτρο. Αντίστοιχα, ο Homo naledi, που έζησε στη Νότια Αφρική, δεν ξεπερνούσε συνήθως το 1,40 μέτρο. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι κάθε ανθρώπινο είδος ακολούθησε τη δική του εξελικτική διαδρομή, ανάλογα με το περιβάλλον και τις διαθέσιμες τροφές.
Το μεγαλύτερο σώμα άλλαξε και τον τρόπο ζωής μας
Το μεγαλύτερο ύψος και βάρος δεν σήμαιναν απλώς διαφορετική εμφάνιση.
Οι μεγαλύτερες αναλογίες των ποδιών επέτρεψαν στους πρώτους ανθρώπους να διανύουν μεγαλύτερες αποστάσεις με μικρότερη ενεργειακή δαπάνη. Αυτό πιθανότατα εξηγεί γιατί ο Homo erectus έγινε το πρώτο γνωστό ανθρώπινο είδος που εγκατέλειψε την Αφρική και εξαπλώθηκε στην Ευρασία, φτάνοντας μέχρι την Ασία. Η αυξημένη κινητικότητα διευκόλυνε την αναζήτηση τροφής, την εξερεύνηση νέων οικοσυστημάτων και τελικά την επιβίωση του ανθρώπινου γένους.
Οι επιστήμονες αναθεωρούν την εικόνα της ανθρώπινης εξέλιξης
Τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι η ανθρώπινη εξέλιξη ήταν πολύ πιο σύνθετη από ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα. Η αύξηση του σωματικού μεγέθους δεν αποτέλεσε μια αργή και συνεχόμενη διαδικασία, αλλά μια σειρά από σημαντικές εξελικτικές αλλαγές που συνδέθηκαν με τη διατροφή, τον τρόπο μετακίνησης, το περιβάλλον και την προσαρμογή κάθε ανθρώπινου είδους στις δικές του συνθήκες ζωής.
Με πληροφορίες από New Scientist,Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), Royal Society Open Science,
