Η συμφωνία της τελευταίας στιγμής ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη σταματά, τουλάχιστον προσωρινά, την πορεία προς μια νέα μεγάλη κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή. Όμως η διεθνής αποτίμηση συγκλίνει σε ένα βασικό συμπέρασμα: πρόκειται περισσότερο για παύση πυρός υψηλής πολιτικής χρησιμότητας παρά για πραγματική ειρηνευτική διευθέτηση.
Η εικόνα που διαμορφώνεται από τη διεθνή κάλυψη είναι σαφής. Το Ιράν αποδέχθηκε μια προσωρινή εκεχειρία δύο εβδομάδων, ενώ συνδέει την αποκλιμάκωση με τη συνέχιση της εμπορικής ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και με νέο γύρο διαπραγματεύσεων στο Ισλαμαμπάντ την Παρασκευή 10 Απριλίου. Για τον Ντόναλντ Τραμπ, αυτό σημαίνει ότι αποφεύγεται – έστω και στο παρά ένα – μια νέα καταστροφική στρατιωτική φάση, λίγες μόνο ώρες πριν από το τελεσίγραφο που ο ίδιος είχε θέσει.
Αυτό είναι και το κεντρικό νήμα της ανάλυσης του BBC: μια «μερική νίκη» για τον Τραμπ, αλλά με αβέβαιο αποτέλεσμα και βαρύ πολιτικό κόστος. Η διατύπωση αποτυπώνει εύστοχα το παράδοξο της στιγμής. Ο Αμερικανός πρόεδρος μπορεί να εμφανιστεί ως ο ηγέτης που απέσπασε παραχωρήσεις χωρίς να προχωρήσει σε άμεση περαιτέρω κλιμάκωση, αλλά το πεδίο παραμένει γεμάτο παγίδες και οι βασικές συγκρούσεις έχουν απλώς μετατεθεί χρονικά.
Το Reuters εστιάζει ακριβώς σε αυτή τη λεπτή ισορροπία: η κατάπαυση του πυρός δεν προέκυψε ως προϊόν στρατηγικής σταθερότητας, αλλά ως αποτέλεσμα πίεσης της τελευταίας στιγμής, με μεσολάβηση του Πακιστάν και με τον Τραμπ να υπαναχωρεί από τις απειλές του για πλήγματα σε ιρανικές υποδομές υπό τον όρο ότι θα ανοίξει ξανά το Ορμούζ. Με άλλα λόγια, η συμφωνία δεν αποτελεί το τέλος της κρίσης, αλλά έναν μηχανισμό αναστολής της.
Ο Guardian πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα και υπογραμμίζει ότι πίσω από τη φαινομενική αποκλιμάκωση παραμένει ένα σκληρό παζάρι ισχύος. Η Τεχεράνη φέρεται να συνδέει τη συνέχεια των συνομιλιών με πολύ ευρύτερες απαιτήσεις: αποδοχή του πυρηνικού της προγράμματος, άρση κυρώσεων, αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων, ακόμη και αναδιάταξη της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή. Αυτά είναι αιτήματα που ακουμπούν τον πυρήνα της αντιπαράθεσης και δείχνουν ότι η δίβδομη εκεχειρία δεν είναι παρά ένα προσωρινό διάλειμμα μέσα σε μια πολύ βαθύτερη σύγκρουση.
Το Associated Press καταγράφει επίσης το στοιχείο που κάνει πολλούς διπλωμάτες επιφυλακτικούς: και οι δύο πλευρές διατηρούν στρατιωτική ετοιμότητα, ενώ ακόμη και μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας συνέχισαν να καταγράφονται επιθέσεις, συναγερμοί και παράλληλες πολεμικές κινήσεις στην ευρύτερη περιοχή. Αυτό σημαίνει ότι η συμφωνία δεν έχει ακόμη το βάθος, την καθαρότητα και την επιχειρησιακή πειθαρχία που θα τη μετέτρεπαν σε σταθερή εκεχειρία.
Από πολιτική σκοπιά, ο Τραμπ κερδίζει χρόνο και αφήγημα. Μπορεί να παρουσιάσει τη συμφωνία ως προσωπικό αποτέλεσμα πίεσης και διαπραγμάτευσης, ενώ ταυτόχρονα επιχειρεί να εμφανίσει την Ουάσινγκτον ως δύναμη που επέβαλε όρους χωρίς να διολισθήσει άμεσα σε ακόμη πιο ακραία στρατιωτική εμπλοκή. Όμως αυτή η ανάγνωση έχει όρια. Η προηγηθείσα ρητορική του, οι απειλές για επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές και η αίσθηση ότι η κατάσταση οδηγήθηκε εσκεμμένα στο χείλος της αβύσσου, επιβαρύνουν το διεθνές αποτύπωμα των ΗΠΑ και τροφοδοτούν αμφιβολίες για τη βιωσιμότητα της επόμενης ημέρας.
Υπάρχει και μια δεύτερη, όχι λιγότερο κρίσιμη, ανάγνωση: η αγορά ενέργειας ψήφισε υπέρ της αποκλιμάκωσης, αλλά όχι υπέρ της ασφάλειας. Η ανακοίνωση της εκεχειρίας οδήγησε σε απότομη πτώση των τιμών του πετρελαίου, ακριβώς επειδή μειώθηκε ο φόβος για παρατεταμένο κλείσιμο του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου σε καιρό ειρήνης. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η κρίση τελείωσε· σημαίνει ότι οι αγορές ανακουφίστηκαν επειδή απομακρύνθηκε προσωρινά το χειρότερο σενάριο.
Το πιο ενδιαφέρον ίσως στοιχείο είναι ότι καμία πλευρά δεν συμπεριφέρεται σαν να υπέγραψε ειρήνη. Η Τεχεράνη μιλά για προσωρινή ρύθμιση, όχι για τέλος του πολέμου. Το Ισραήλ ξεκαθαρίζει ότι η κατάπαυση του πυρός δεν καλύπτει τον Λίβανο. Και η Ουάσινγκτον αποφεύγει να δεσμευτεί δημόσια σε ένα σαφές πλαίσιο για όλα τα ανοιχτά ζητήματα, ειδικά για το πυρηνικό πρόγραμμα. Η εικόνα που προκύπτει είναι αυτή μιας περιορισμένης συμφωνίας αποσυμπίεσης, όχι μιας συνολικής λύσης.
Στην πραγματικότητα, η εκεχειρία δύο εβδομάδων είναι κάτι σαν διπλωματικό crash test. Αν οι συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ παράγουν έναν ελάχιστο κοινό παρονομαστή για το Ορμούζ, τις κυρώσεις και το πυρηνικό μέλλον του Ιράν, τότε ο Τραμπ θα μπορεί να μιλήσει για ουσιαστική επιτυχία. Αν όχι, η σημερινή συμφωνία θα μείνει στην Ιστορία ως ένα τακτικό διάλειμμα πριν από την επόμενη φάση αναμέτρησης. Και αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί τα περισσότερα διεθνή μέσα βλέπουν την εξέλιξη όχι ως λύση, αλλά ως αναστολή της καταστροφής.
Με μία φράση: η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη έκαναν πίσω από το χείλος, αλλά δεν απομακρύνθηκαν από αυτό. Η επόμενη διετία ίσως κρίνει τις ισορροπίες της περιοχής. Οι επόμενες δύο εβδομάδες, όμως, θα κρίνουν αν η χθεσινοβραδινή συμφωνία ήταν η αρχή μιας δύσκολης αποκλιμάκωσης ή απλώς η ανάσα πριν από το επόμενο σοκ.
