Η φετινή παρέλαση της Ημέρας της Νίκης στη Μόσχα δεν είχε την εικόνα της παλιάς ρωσικής επίδειξης ισχύος. Με λιγότερους ξένους ηγέτες, αυστηρά μέτρα ασφαλείας, περιορισμένη στρατιωτική παρουσία και για πρώτη φορά συμμετοχή Βορειοκορεατών στρατιωτών, η Κόκκινη Πλατεία λειτούργησε περισσότερο ως σκηνή πολιτικών μηνυμάτων παρά ως κλασική επέτειος μνήμης.
Η Ρωσία τίμησε και φέτος την 9η Μαΐου, την Ημέρα της Νίκης επί της ναζιστικής Γερμανίας, όμως η εικόνα στην Κόκκινη Πλατεία ήταν αισθητά διαφορετική. Η παρέλαση πραγματοποιήθηκε υπό δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, σε μια Μόσχα που εξακολουθεί να ζει στη σκιά του πολέμου στην Ουκρανία και της απειλής ουκρανικών επιθέσεων με drones. Σύμφωνα με το Associated Press, η φετινή παρέλαση δεν περιλάμβανε βαρέα όπλα, άρματα μάχης και πυραυλικά συστήματα, κάτι που συμβαίνει για πρώτη φορά έπειτα από σχεδόν δύο δεκαετίες.
Η απουσία του μεγάλου στρατιωτικού θεάματος δεν ήταν η μόνη διαφοροποίηση. Εξίσου εμφανής ήταν και η περιορισμένη παρουσία ξένων επισκεπτών. Η Ημέρα της Νίκης, που παλαιότερα αποτελούσε ευκαιρία για τη Μόσχα να υποδέχεται ξένους ηγέτες και να προβάλλει τη διεθνή της επιρροή, έχει μετατραπεί πλέον σε μια πολύ πιο κλειστή τελετή. Μετά την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014 και, ακόμη περισσότερο, μετά την πλήρη εισβολή στην Ουκρανία το 2022, οι δυτικοί ηγέτες έχουν απομακρυνθεί από τις ρωσικές επετειακές εκδηλώσεις.
Ο βασικός λόγος για τους λιγότερους ξένους καλεσμένους είναι διπλός: αφενός η διπλωματική απομόνωση της Ρωσίας από τη Δύση, αφετέρου ο κίνδυνος ασφαλείας γύρω από τη διοργάνωση. Η Μόσχα ήθελε να αποφύγει εικόνες ευπάθειας ή ενδεχόμενο επεισόδιο την ημέρα της σημαντικότερης εθνικής της τελετής. Παράλληλα, αρκετές χώρες που διατηρούσαν παραδοσιακά δεσμούς με τη Ρωσία εμφανίζονται πιο προσεκτικές, καθώς η συμμετοχή τους σε μια τέτοια εκδήλωση θα μπορούσε να εκληφθεί ως πολιτική στήριξη στον Βλαντίμιρ Πούτιν εν μέσω πολέμου.
Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών είχε φέτος έναν από τους συντομότερους καταλόγους συμμετεχόντων στη σύγχρονη ιστορία της Μόσχας, ενώ το Κρεμλίνο φέρεται να υποστήριξε ότι δεν απηύθυνε επίσημες προσκλήσεις σε ξένους ηγέτες, σε αντίθεση με προηγούμενες χρονιές. Στην παρέλαση παρέστησαν μεταξύ άλλων ο βασιλιάς της Μαλαισίας, ο πρόεδρος του Λάος, οι ηγέτες του Καζακστάν, του Ουζμπεκιστάν και της Λευκορωσίας, ενώ ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας Ρόμπερτ Φίτσο συναντήθηκε με τον Πούτιν αλλά δεν παρέστη στην ίδια την παρέλαση στην Κόκκινη Πλατεία.
Ιδιαίτερο βάρος είχε η παρουσία Βορειοκορεατών στρατιωτών, οι οποίοι συμμετείχαν για πρώτη φορά στην παρέλαση της Ημέρας της Νίκης στη Μόσχα. Η κίνηση αυτή δεν ήταν απλώς τελετουργική. Ήταν ένα σαφές μήνυμα για τη στρατιωτική και πολιτική σύγκλιση Μόσχας και Πιονγκγιάνγκ. Η συμμετοχή τους παρουσιάστηκε ως αναγνώριση της βορειοκορεατικής συνδρομής στις ρωσικές δυνάμεις, ιδιαίτερα στην περιοχή του Κουρσκ, όπου σύμφωνα με δυτικές αναφορές η Βόρεια Κορέα έχει στηρίξει τη Ρωσία με στρατιωτικό προσωπικό και μέσα.
Για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, η Ημέρα της Νίκης παραμένει το ισχυρότερο σύμβολο εθνικής ενότητας. Η 9η Μαΐου τιμά τη νίκη της Σοβιετικής Ένωσης επί της ναζιστικής Γερμανίας το 1945, στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ευρώπη. Στη ρωσική ιστορική μνήμη, ο πόλεμος αυτός είναι γνωστός ως «Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος» και κατέχει κεντρική θέση στη συλλογική ταυτότητα της χώρας. Η Σοβιετική Ένωση έχασε περίπου 27 εκατομμύρια ανθρώπους την περίοδο 1941-1945, απώλεια που εξακολουθεί να αποτελεί βαθύ τραύμα αλλά και θεμέλιο της μεταπολεμικής ρωσικής αφήγησης.
Η ημέρα καθιερώθηκε ως γιορτή επειδή τη νύχτα της 8ης προς 9η Μαΐου 1945, ώρα Μόσχας, υπογράφηκε η τελική πράξη παράδοσης της ναζιστικής Γερμανίας. Ενώ στη Δυτική Ευρώπη η λήξη του πολέμου τιμάται στις 8 Μαΐου, στη Ρωσία και σε άλλες πρώην σοβιετικές δημοκρατίες η επέτειος τιμάται στις 9 Μαΐου λόγω της διαφοράς ώρας. Με τα χρόνια, η επέτειος μετατράπηκε από ημέρα μνήμης των θυμάτων και των βετεράνων σε μια μεγάλη κρατική τελετή με έντονο στρατιωτικό και πατριωτικό χαρακτήρα.
Πηγή φωτογραφιών: REUTERS
Από το 2008 και μετά, οι παρελάσεις στην Κόκκινη Πλατεία περιλάμβαναν σταθερά άρματα μάχης, τεθωρακισμένα, πυραύλους και άλλα βαρέα οπλικά συστήματα, λειτουργώντας ως επίδειξη ισχύος προς το εσωτερικό και το εξωτερικό. Η φετινή απουσία αυτών των μέσων, την ώρα που ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται, έδωσε στην παρέλαση έναν πιο αμυντικό και συγκρατημένο τόνο. Οι ρωσικές αρχές επικαλέστηκαν την «τρέχουσα επιχειρησιακή κατάσταση» και λόγους ασφαλείας.
Στο φόντο όλων αυτών βρισκόταν και η τριήμερη εκεχειρία με την Ουκρανία. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι Ρωσία και Ουκρανία συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός από το Σάββατο έως τη Δευτέρα, μαζί με ανταλλαγή αιχμαλώτων. Η εκεχειρία είχε στόχο να μειώσει τον κίνδυνο επιθέσεων κατά τη διάρκεια των ρωσικών εορτασμών, αν και οι δύο πλευρές συνέχισαν να αλληλοκατηγορούνται για παραβιάσεις.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, σε μια κίνηση με έντονο ειρωνικό χαρακτήρα, εξέδωσε διάταγμα με το οποίο ουσιαστικά «επέτρεπε» στη Ρωσία να πραγματοποιήσει την παρέλαση της 9ης Μαΐου, δηλώνοντας προσωρινά την Κόκκινη Πλατεία εκτός στόχων. Το Κρεμλίνο απέρριψε την κίνηση ως «αστείο», επιμένοντας ότι η Ρωσία δεν χρειάζεται την άδεια κανενός για να τιμήσει τη δική της Ημέρα της Νίκης.
Η φετινή παρέλαση, επομένως, δεν ήταν απλώς μικρότερη. Ήταν πιο αποκαλυπτική. Έδειξε μια Ρωσία που εξακολουθεί να επενδύει τεράστιο πολιτικό κεφάλαιο στη μνήμη του 1945, αλλά την ίδια στιγμή δυσκολεύεται να αναπαραγάγει την εικόνα διεθνούς ισχύος που πρόβαλλε στο παρελθόν. Με λιγότερους καλεσμένους, περισσότερη ασφάλεια, απουσία βαρέων όπλων και την παρουσία Βορειοκορεατών στρατιωτών, η φετινή Ημέρα της Νίκης ανέδειξε όχι μόνο το παρελθόν που η Μόσχα θέλει να τιμά, αλλά και το παρόν που προσπαθεί να διαχειριστεί.
