Στα παγωμένα εδάφη της Αλάσκας, μια ανασκαφή σε μια αρχαία κατοικία των Ινουπιάτ έφερε στο φως ένα εύρημα που ανατρέπει τις μέχρι τώρα ιστορικές βεβαιότητες. Πρόκειται για ένα μικρό χάλκινο αντικείμενο, μια χειροποίητη δημιουργία που, παρά τις λιτές της διαστάσεις φέρνει στο προσκήνιο για τις επαφές και τις ανταλλαγές μεταξύ των πολιτισμών της Ασίας και της Βόρειας Αμερικής πριν από χίλια χρόνια.
Το σπάνιο εύρημα σε κατοικία των Ινουπιάτ
Η ανακάλυψη αυτή δεν αποτελεί απλώς ένα αρχαιολογικό παράδοξο, αλλά μια γέφυρα που συνδέει το μακρινό παρελθόν της Ανατολικής Ασίας με τον σκληροτράχηλο κόσμο της προϊστορικής Αρκτικής, θέτοντας τους ειδικούς μπροστά σε ένα συναρπαστικό αίνιγμα.
Ένα μικρό χάλκινο αντικείμενο που ανακαλύφθηκε σε μια προϊστορική κατοικία στην Αλάσκα προσφέρει στους αρχαιολόγους μια απροσδόκητη ματιά σε διασυνδέσεις που ενδεχομένως εκτείνονταν σε όλη την Αρκτική πριν από αιώνες. Το χυτό αντικείμενο, που πιθανότατα κατασκευάστηκε στην Ανατολική Ασία, θεωρείται το πρώτο προϊστορικό χάλκινο εύρημα του είδους του που ανακαλύφθηκε ποτέ στην Αλάσκα.
Το εύρημα ήρθε στο φως στο Κέιπ Έσπενμπεργκ (Cape Espenberg), στη χερσόνησο Σιούαρντ της Αλάσκας, κατά τη διάρκεια ανασκαφών υπό την καθοδήγηση ερευνητών που συνδέονται με το Πανεπιστήμιο του Κολοράντο. Με την πρώτη ματιά, το αντικείμενο φαινόταν ταπεινό. Μόλις όμως η ομάδα συνειδητοποίησε ότι είχε χυθεί σε καλούπι, η ανακάλυψη απέκτησε άλλη διάσταση.
Αυτό που κίνησε το ενδιαφέρον των ερευνητών δεν ήταν μόνο το σημείο όπου βρέθηκε, αλλά και η ηλικία του. Τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι το αντικείμενο μπορεί να υπήρχε για γενιές ολόκληρες πριν καταλήξει στο σπίτι όπου εντοπίστηκε.
Ένα κρυμμένο εύρημα κάτω από μια κατοικία των Ινουπιάτ
Το αντικείμενο βρέθηκε μέσα σε μια κατοικία ηλικίας περίπου 1.000 ετών, η οποία συνδέεται με τους πρώιμους Εσκιμώους Ινουπιάτ. Το σπίτι ήταν χτισμένο μέσα σε μια παραλιακή ακτογραμμή εντός του Εθνικού Καταφυγίου Bering Land Bridge. Θαμμένο κάτω από περίπου 90 εκατοστά ιζήματος κοντά στην είσοδο, το αντικείμενο παρατηρήθηκε από τον Jeremy Foin, υποψήφιο διδάκτορα στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Ντέιβις.
Σύμφωνα με το δελτίο τύπου που δημοσίευσε το Πανεπιστήμιο του Κολοράντο, το κομμάτι έχει μήκος περίπου 5 εκατοστά, πλάτος 2,5 εκατοστά και πάχος λιγότερο από 2,5 εκατοστά. Αποτελείται από δύο μέρη: μια ορθογώνια ράβδο προσαρμοσμένη σε αυτό που φαίνεται να είναι ένας σπασμένος κυκλικός δακτύλιος.
«Το σχήμα του αντικειμένου τράβηξε αμέσως το βλέμμα μου. Αφού είδα ότι είχε χυθεί ξεκάθαρα σε καλούπι, η πρώτη μου σκέψη ήταν η δυσπιστία, που ακολούθησε γρήγορα η συνειδητοποίηση ότι είχα βρει κάτι δυνητικά μεγάλης σημασίας».
Το σχήμα του έκανε τους ερευνητές να σταματήσουν αμέσως. Η μία πλευρά είναι λοξότμητη και η άλλη ελαφρώς κοίλη – λεπτομέρειες που υποδηλώνουν ότι κατασκευάστηκε σε καλούπι. Ο Foin περιέγραψε αργότερα τη στιγμή της ανακάλυψης:
Παλαιότερο από το σπίτι όπου βρέθηκε
Η ομάδα ανέσυρε επίσης ένα μικρό κομμάτι δέρματος τυλιγμένο γύρω από το ορθογώνιο τμήμα του αντικειμένου. Η ραδιοχρονολόγηση με άνθρακα τοποθέτησε το δέρμα γύρω στο 600 μ.Χ.
Όπως εξήγησε ο John Hoffecker από το Ινστιτούτο Αρκτικής και Αλπικής Έρευνας του Πανεπιστημίου του Κολοράντο, η ημερομηνία αυτή αφορά το δέρμα και δεν αποκαλύπτει απαραίτητα πότε κατασκευάστηκε το ίδιο το χάλκινο αντικείμενο.
«Έμεινα εντελώς άναυδος», δήλωσε ο Hoffecker. «Το αντικείμενο φαίνεται να είναι παλαιότερο από το σπίτι που ανασκάπταμε κατά τουλάχιστον μερικούς αιώνες».
Οι ερευνητές δεν έχουν προσδιορίσει ακριβώς τη χρήση του αντικειμένου. Ο Hoffecker και ο συνεργάτης του, Owen Mason, εξήγησαν ότι μοιάζει με αγκράφα ζώνης και μπορεί αρχικά να χρησίμευε ως μέρος εξάρτυσης ή ως στολίδι αλόγου. Επίσης, πρότειναν ότι οι άνθρωποι στην Αλάσκα μπορεί αργότερα να το επαναχρησιμοποίησαν ως συνδετήρα ρούχων ή ως μέρος τελετουργικής ενδυμασίας.
Το μεγαλύτερο ερώτημα παραμένει το πώς έφτασε το αντικείμενο στην Αλάσκα. Ο Mason δήλωσε ότι η προϊστορική παραγωγή χαλκού είναι άγνωστη στην Αλάσκα, γεγονός που καθιστά την τοπική προέλευση απίθανη. Η ομάδα πιστεύει ότι το αντικείμενο πιθανότατα κατασκευάστηκε στην Ανατολική Ασία, με πιθανές περιοχές προέλευσης την Κορέα, την Κίνα, τη Μαντζουρία ή τη νότια Σιβηρία.
Ο Hoffecker ανέφερε επίσης τις στέπες της νότιας Σιβηρίας, όπου η χύτευση χαλκού ξεκίνησε πριν από χιλιάδες χρόνια.
Οι ερευνητές περιέγραψαν δύο πιθανές εξηγήσεις: το αντικείμενο μπορεί να ταξίδεψε μέσω εμπορικών δικτύων μεγάλων αποστάσεων ή να πέρασε μαζί με μερικούς από τους πρώτους Εσκιμώους Ινουπιάτ, οι οποίοι πιστεύεται ότι μετανάστευσαν στη βορειοδυτική Αλάσκα από τη γειτονική Σιβηρία πριν από περίπου 1.500 χρόνια. Ο Mason πρότεινε μια άλλη πιθανότητα που φαντάζει εκπληκτικά απλή:
«Ίσως ήταν αρκετά πολύτιμο ώστε οι άνθρωποι να το κρατούν για γενιές, περνώντας το από γενιά σε γενιά μέσα στις οικογένειες».
Ωστόσο, το χάλκινο αντικείμενο δεν παρέχει μια οριστική απάντηση για το πώς έφτασε στην Αλάσκα ή πώς χρησιμοποιήθηκε. Παρά το μικρό του μέγεθος, παραμένει ένα ασυνήθιστο στοιχείο σε μια ιστορία που οι αρχαιολόγοι προσπαθούν ακόμη να συνθέσουν.
