Με την αγωνία να καταστεί η Ευρώπη πιο ανταγωνιστική και υπό το βάρος της κρισιμότητας των καιρών, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προειδοποιεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να παραμένει εγκλωβισμένη στην απαίτηση ομοφωνίας όσον αφορά στη λήψη αποφάσεων. Στην επιστολή της προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, την οποία έχει δει η HuffPost, ενόψει της άτυπης συνόδου κορυφής στο Άλντεν Μπίεζεν την ερχόμενη Πέμπτη, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ξεκαθαρίζει ότι, αν και στόχος παραμένει η συναίνεση μεταξύ των 27, όπου αυτή δεν καθίσταται εφικτή η Ένωση δεν θα πρέπει να διστάσει να αξιοποιήσει τα εργαλεία ενισχυμένης συνεργασίας που προβλέπουν οι Συνθήκες, δηλαδή τη δυνατότητα ομάδων κρατών-μελών να προχωρούν πιο γρήγορα χωρίς την ομοφωνία όλων ενόψει και της κρίσιμης Συνόδου Κορυφής του Μαρτίου.
«Η φιλοδοξία μας θα πρέπει πάντοτε να είναι η επίτευξη συμφωνίας μεταξύ και των 27 κρατών-μελών. Ωστόσο, όταν η έλλειψη προόδου ή φιλοδοξίας κινδυνεύει να υπονομεύσει την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης ή την ικανότητά της να δράσει, δεν θα πρέπει να διστάζουμε να αξιοποιήσουμε τις δυνατότητες που προβλέπονται στις Συνθήκες για την ενισχυμένη συνεργασία» αναφέρει.
Η φον ντερ Λάιεν στην επιστολή της θέτει το πλαίσιο των συζητήσεων, καλώντας τους «27» να περάσουν από τη διάγνωση στη δράση, επικαλούμενη τόσο την έκθεση του Μάριο Ντράγκι για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα όσο και τα πορίσματα του Ένρικο Λέτα για την ενιαία αγορά. Όπως επισημαίνει, οι δύο εκθέσεις έχουν καθοδηγήσει το έργο της παρούσας Επιτροπής από την αρχή της θητείας της, αναδεικνύοντας τα διαρθρωτικά εμπόδια που εξακολουθούν να περιορίζουν την οικονομική δυναμική της Ένωσης.
Στο ίδιο πλαίσιο, η πρόεδρος της Κομισιόν εστιάζει ιδιαίτερα στις εσωτερικές στρεβλώσεις της ενιαίας αγοράς, υπενθυμίζοντας ότι, σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλείται, τα εμπόδια εντός της ΕΕ λειτουργούν σαν «εσωτερικοί δασμοί», ισοδύναμοι με επιβάρυνση έως και 45% στα αγαθά και 110% στις υπηρεσίες. Ένα επίπεδο κατακερματισμού που, όπως σημειώνει, η Ευρώπη «δεν μπορεί πλέον να αντέξει», ιδίως σε ένα περιβάλλον αυξημένου διεθνούς ανταγωνισμού και γεωπολιτικής πίεσης.
Στο πλαίσιο αυτό, η φον ντερ Λάιεν προτάσσει και το λεγόμενο «28ο καθεστώς», μια ενιαία ευρωπαϊκή νομική βάση που θα επιτρέπει στις επιχειρήσεις να δραστηριοποιούνται σε ολόκληρη την ΕΕ με κοινό σύνολο κανόνων, περιορίζοντας τον κατακερματισμό και διευκολύνοντας την ανάπτυξή τους σε ευρωπαϊκή κλίμακα.
Απλοποίηση χωρίς προηγούμενο
Κεντρικός άξονας της επιστολής είναι η απλοποίηση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, την οποία η πρόεδρος της Κομισιόν χαρακτηρίζει «προσπάθεια άνευ προηγουμένου». Υπενθυμίζει ότι η Επιτροπή έχει ήδη παρουσιάσει δέκα πακέτα μέτρων για τη μείωση της γραφειοκρατίας, που μεταφράζονται,όπως αναφέρει, σε «εξοικονόμηση περίπου 15 δισ. ευρώ ετησίως σε διοικητικό κόστος για τις επιχειρήσεις».
Ξεκαθαρίζει, ωστόσο, ότι η διαδικασία δεν σταματά εδώ. Κάνει λόγο για μια συνολική «εκκαθάριση» του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου, με στόχο την κατάργηση «παρωχημένων διατάξεων, επικαλύψεων και περιττών διαδικασιών». Παράλληλα, απευθύνει μήνυμα και προς τα κράτη-μέλη, σημειώνοντας ότι η υπερφόρτωση των ευρωπαϊκών κανόνων σε εθνικό επίπεδο υπονομεύει την ενιαία αγορά και ότι η απλοποίηση αποτελεί «κοινή ευθύνη».
«η Επιτροπή εντείνει τις προσπάθειές της για τη διευκόλυνση της καθημερινής λειτουργίας των επιχειρήσεων μέσω της αναμόρφωσης των διαδικασιών αδειοδότησης, η οποία θα επιταχύνει σημαντικά την υλοποίηση έργων σε ολόκληρη την Ένωση» αναφέρει μεταξύ΄άλλων.
Made in Europe και Ενίσχυση της διαφοροποίησης και των εταιρικών σχέσεων
Στο διεθνές σκέλος, η φον ντερ Λάιεν υπερασπίζεται το ανοιχτό και δίκαιο εμπόριο ως βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής ευημερίας, υπενθυμίζοντας ότι η ΕΕ παραμένει «η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο» και «η μεγαλύτερη καταναλωτική αγορά». Την ίδια στιγμή, αναγνωρίζει ότι το γεωοικονομικό περιβάλλον έχει αλλάξει και ότι η Ένωση οφείλει να προστατεύει τα στρατηγικά της συμφέροντα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόεδρος της Κομισιόν αναφέρεται στη συστηματική αντιμετώπιση των στρατηγικών εξαρτήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τονίζοντας ότι η ΕΕ θα συνεχίσει «να αξιολογεί και να αντιμετωπίζει μεθοδικά τις στρατηγικές εξαρτήσεις της μέσω διαφόρων αποστολών ανεξαρτησίας». Όπως επισημαίνει, η ευρύτερη πρόκληση για την Ευρώπη είναι «πώς να αυξήσουμε την παραγωγή στην Ευρώπη και να ενισχύσουμε την ίδια την παραγωγική μας βάση», σε ένα διεθνές περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από «επίμονη παγκόσμια πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα», από την «αυξανόμενη εργαλειοποίηση των οικονομικών αλληλεξαρτήσεων για γεωπολιτική επιρροή» και από «συνεχιζόμενες εξωτερικές ευπάθειες».
Υπογραμμίζε δε ότι «η Ευρώπη πρέπει να είναι σε θέση τόσο να υπερασπίζεται τα στρατηγικά της συμφέροντα όσο και να υποστηρίζει ενεργά τη δημιουργία εσωτερικής αξίας». Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την κατεύθυνση αποδίδει στη λεγόμενη «ευρωπαϊκή προτίμηση», την οποία χαρακτηρίζει «απαραίτητο μέσο» που μπορεί «να συμβάλει στη δημιουργία πρωτοπόρων αγορών σε στρατηγικούς τομείς και να στηρίξει την ενίσχυση των ευρωπαϊκών παραγωγικών δυνατοτήτων». Την ίδια στιγμή, σπεύδει να θέσει σαφή όρια, σημειώνοντας ότι η χρήση της ευρωπαϊκής προτίμησης «πρέπει να βασίζεται σε στέρεη οικονομική ανάλυση», να ευθυγραμμίζεται με τις βιομηχανικές προτεραιότητες της Ένωσης και να συνοδεύεται από «εποικοδομητική συνεργασία με αξιόπιστους εταίρους»
Εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς και «28ο καθεστώς»
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς, την οποία η φον ντερ Λάιεν χαρακτηρίζει «ασφαλές λιμάνι» για την ευρωπαϊκή οικονομία, που ωστόσο παραμένει κατακερματισμένο.
«Με 450 εκατομμύρια καταναλωτές, η ενιαία αγορά αποτελεί τον κινητήριο μοχλό της ευρωπαϊκής ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας. Αποτελεί το ασφαλές μας καταφύγιο, αλλά δεν αξιοποιούμε ακόμη πλήρως το δυναμικό της» αναφέρει και επικαλείται εκτιμήσεις σύμφωνα με τις οποίες τα εσωτερικά εμπόδια στην ενιαία αγορά ισοδυναμούν «με δασμούς 45% στα αγαθά και 110% στις υπηρεσίες», καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι «η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να συνεχίσει με το business as usual».
«Είναι σαφές ότι δεν μπορούμε πλέον να συνεχίσουμε να λειτουργούμε ως συνήθως. Οι αποκλίνουσες εθνικές διατάξεις και οι διαφορετικές συνθήκες εμπορίου μεταξύ των κρατών μελών αποτρέπουν τις επιχειρήσεις από το να αξιοποιήσουν πλήρως το δυναμικό τους και περιορίζουν την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης».
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η πρόταση για το λεγόμενο «28ο καθεστώς», ή αλλιώς EU Inc., που αναμένεται να παρουσιαστεί το επόμενο διάστημα. Όπως σημειώνει, στόχος είναι να δοθεί στις επιχειρήσεις η δυνατότητα να δραστηριοποιούνται σε ολόκληρη την ΕΕ «με ένα ενιαίο σύνολο κανόνων», ώστε να μπορούν να ιδρύονται, να χρηματοδοτούνται και να αναπτύσσονται σε ευρωπαϊκή κλίμακα χωρίς να σκοντάφτουν σε 27 διαφορετικά νομικά συστήματα.
«Αυτό το πλαίσιο θα επιτρέπει στις καινοτόμες επιχειρήσεις να λειτουργούν, να εμπορεύονται και να συγκεντρώνουν χρηματοδότηση χωρίς εμπόδια σε όλα τα 27 κράτη μέλη.
Οι εταιρείες θα μπορούν να εγγραφούν ηλεκτρονικά εντός 48 ωρών χρησιμοποιώντας ένα ενιαίο έντυπο για όλη την ΕΕ. Η EU Inc θα διευκολύνει την πρόσβαση στη χρηματοδότηση κατά τις φάσεις εκκίνησης και επέκτασης, θα επιτρέπει την ομαλή διεξαγωγή διασυνοριακών δραστηριοτήτων και θα καθιστά δυνατή την ταχεία εκκαθάριση σε περίπτωση πτώχευσης μιας εταιρείας» σημειώνει.
Tο στοίχημα της ενιαίας αγοράς κεφαλαίων
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει η πρόεδρος της Κομισιόν και στον κατακερματισμό των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών αγορών, επισημαίνοντας ότι η Ένωση εξακολουθεί να στερείται μιας πραγματικά ενιαίας κεφαλαιαγοράς.
Όπως σημειώνει, «μια πλήρως λειτουργική Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων θα προσφέρει στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά περισσότερες και ασφαλέστερες ευκαιρίες για επενδύσεις στις κεφαλαιαγορές», ενώ ταυτόχρονα θα επιτρέψει στις επιχειρήσεις «να έχουν ευκολότερη πρόσβαση στο κεφάλαιο που χρειάζονται για να καινοτομήσουν, να αναπτυχθούν και να δημιουργήσουν ποιοτικές θέσεις εργασίας στην Ευρώπη».
Στην επιστολή της υπογραμμίζει ότι το πακέτο μέτρων που έχει ήδη προτείνει η Επιτροπή για την ολοκλήρωση και την ενίσχυση της εποπτείας των αγορών μπορεί «να άρει τα βασικά εμπόδια για μια πραγματικά ολοκληρωμένη χρηματοπιστωτική αγορά», τονίζοντας με έμφαση ότι «είναι ζωτικής σημασίας να το ολοκληρώσουμε τώρα».
Ενέργεια: «σημείο συμφόρησης» για την οικονομία
Η πρόεδρος της Κομισιόν δεν παρακάμπτει το ενεργειακό κόστος, το οποίο χαρακτηρίζει «σημείο συμφόρησης» για επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Τονίζει την ανάγκη για ταχύτερη ανάπτυξη δικτύων, διασυνδέσεων και αδειοδοτήσεων, μιλώντας για επιτάχυνση των «ενεργειακών διαδρόμων» που θα επιτρέψουν μια πραγματικά ενοποιημένη ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας.
Τεχνητή νοημοσύνη: από την υποδομή στην ισχύ
Ξεχωριστή θέση στην επιστολή καταλαμβάνει η τεχνητή νοημοσύνη, την οποία η φον ντερ Λάιεν περιγράφει ως τεχνολογία που «θα μετασχηματίσει κάθε πτυχή της οικονομίας μας». Αναφέρεται στο σχέδιο για την ανάπτυξη 19 «εργοστασίων AI» τα επόμενα χρόνια, καθώς και στη δημιουργία των πρώτων «γιγα-εργοστασίων τεχνητής νοημοσύνης» επί ευρωπαϊκού εδάφους.
Παράλληλα, σημειώνει ότι μέσω της πρωτοβουλίας InvestAI η Επιτροπή φιλοδοξεί να κινητοποιήσει «έως και 200 δισ. ευρώ σε δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις» στην τεχνητή νοημοσύνη, ενώ στόχος είναι η ταχύτερη υιοθέτησή της σε κρίσιμους βιομηχανικούς τομείς, ώστε η Ευρώπη να μην περιοριστεί στον ρόλο του καταναλωτή τεχνολογίας, αλλά να εξελιχθεί σε παραγωγό.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υποστηρίζει ότι το βασικό έλλειμμα της Ευρώπης δεν είναι η έλλειψη καινοτομίας, αλλά η αδυναμία κλιμάκωσής της. Η Ένωση καλείται να καλύψει το χάσμα με τις ΗΠΑ και την Κίνα, άροντας χρηματοδοτικά και κανονιστικά εμπόδια που κρατούν τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις μικρές και κατακερματισμένες.
Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή ποντάρει στη συνδυασμένη κινητοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών κεφαλαίων μέσω του «Ορίζοντα Ευρώπη», του InvestEU και της ΕΤΕπ, ενώ νέα εργαλεία όπως το 28ο καθεστώς και το Scale-up Europe στοχεύουν στη μείωση του κατακερματισμού και στην προσέλκυση επενδύσεων.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στο ψηφιακό ευρώ, το οποίο η φον ντερ Λάιεν παρουσιάζει ως εργαλείο στρατηγικής αυτονομίας. Όπως σημειώνει, ένα πανευρωπαϊκό σύστημα ψηφιακών πληρωμών μπορεί να ενισχύσει τον διεθνή ρόλο του ευρώ, να στηρίξει την εμβάθυνση των κεφαλαιαγορών και να διευκολύνει τη χρηματοδότηση επενδύσεων και στρατηγικών έργων.
Κλείνοντας, η φον ντερ Λάιεν καθιστά σαφές ότι η επιτυχία της ατζέντας αυτής δεν εξαρτάται μόνο από την Επιτροπή. «Η υλοποίηση είναι κοινή ευθύνη όλων», σημειώνει, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η άτυπη σύνοδος της Πέμπτης αποτελεί το πρώτο τεστ πολιτικής βούλησης πριν από τις πιο δεσμευτικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Μάρτιο.
Σε μια περίοδο όπου η οικονομία, η ασφάλεια και η τεχνολογία αλληλοσυνδέονται, το μήνυμα της επιστολής είναι σαφές: η συζήτηση για την ανταγωνιστικότητα αφορά πλέον τον ίδιο τον ρόλο της Ευρώπης στον κόσμο που διαμορφώνεται. Το εάν οι προτάσεις της θα συνδράμουν προς την ενότητα της Ενώσης ή θα οδηγήσουν προς την αντίθετη κατεύθυνση μένει να φανεί.
