Τείνοντας χείρα φιλίας και συνεργασίας προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά χαράσσοντας ταυτόχρονα σαφείς κόκκινες γραμμές, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επέλεξε από το βήμα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός να τοποθετήσει τη Γροιλανδία στο επίκεντρο της γεωπολιτικής της παρέμβασης, και να στείλει μηνύματα όσον αφορά την πορεία των διατλαντικών σχέσεων έπειτα και από τις απειλές της Ουάσιγκτον για επιβολή δασμών και των πιέσεων που συνδέονται με το μέλλον του νησιού.
Όπως τόνισε, πρόκειται για ένα ζήτημα που «αγγίζει την καρδιά των βασικών μας προτεραιοτήτων: την ασφάλεια, την ευημερία και τις εταιρικές σχέσεις», συνδέοντας ευθέως την κρίση στην Αρκτική με το πώς, κατά τα λόγια της, «ο κόσμος έχει αλλάξει μόνιμα και η Ευρώπη πρέπει να αλλάξει μόνιμα μαζί του». Παράλληλα διεμήνυσε ότι οι δασμοί είναι λάθος, και πως η ασφάλεια της Αρκτικής πρέπει να γίνει από κοινού με τις ΗΠΑ, ενώ προειδοποίησε ότι σε πιθανή κλιμάκωση η απάντηση της ΕΕ θα είναι αναλογική και ακλόνητη.
«Μοιραζόμαστε τους ίδιους στόχους»
Η φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση «μοιράζεται τους ίδιους στόχους» με τις Ηνωμένες Πολιτείες όσον αφορά την ασφάλεια της Αρκτικής και ξεκαθάρισε ότι «η ασφάλεια της Αρκτικής μπορεί να επιτευχθεί μόνο από κοινού». Με αυτόν τον τρόπο άνοιξε ξεκάθαρα την πόρτα για συνεργασία με την Ουάσιγκτον στο γεωστρατηγικό πεδίο της Γροιλανδίας, δίνοντας έμφαση στον ρόλο των συμμάχων και ιδιαίτερα στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.
«Για παράδειγμα, η Φινλανδία – ένα από τα νεότερα μέλη του ΝΑΤΟ – πουλάει τα πρώτα της παγοθραυστικά στις ΗΠΑ. Αυτό δείχνει ότι διαθέτουμε την ικανότητα εδώ, στον πάγο, για να το πούμε έτσι. Ότι τα βόρεια μέλη του ΝΑΤΟ διαθέτουν ήδη δυνάμεις έτοιμες για την Αρκτική.
Και πάνω από όλα, ότι η ασφάλεια της Αρκτικής μπορεί να επιτευχθεί μόνο από κοινού» είπε χαρακτηριστικά.
Την ίδια στιγμή, όμως, φρόντισε να θέσει με απόλυτη σαφήνεια τα όρια αυτής της συνεργασίας. «Η πλήρης αλληλεγγύη μας προς τη Γροιλανδία και το Βασίλειο της Δανίας είναι αδιαπραγμάτευτη», τόνισε, προσθέτοντας ότι «η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα δεν είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης».
Η αναφορά αυτή λειτούργησε ως ξεκάθαρη απάντηση στις αμερικανικές πιέσεις των τελευταίων ημερών, αλλά και ως προειδοποίηση ότι οποιαδήποτε μονομερής προσέγγιση υπονομεύει τις ίδιες τις βάσεις της διατλαντικής σχέσης.
Για τις συμφωνίες και τους δασμούς: «Όταν οι φίλοι δίνουν τα χέρια, αυτό πρέπει να σημαίνει κάτι».
Στο ίδιο πνεύμα, η πρόεδρος της Κομισιόν χαρακτήρισε «λάθος» τις απειλές για επιβολή πρόσθετων δασμών, ειδικά «μεταξύ μακροχρόνιων συμμάχων», υπενθυμίζοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέληξαν σε εμπορική συμφωνία μόλις τον περασμένο Ιούλιο, η οποία προβλέπει πρόσβαση των αμερικανικών προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά με μηδενικούς δασμούς. «Στην πολιτική, όπως και στις επιχειρήσεις, μια συμφωνία είναι συμφωνία», ανέφερε χαρακτηριστικά, για να προσθέσει με νόημα: «Όταν οι φίλοι δίνουν τα χέρια, αυτό πρέπει να σημαίνει κάτι».
Το Ευρωκοινοβούλιο «παίζει» καθυστέρηση
Η αναφορά αυτή συνδέεται άμεσα και με τις εξελίξεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπου αποφασίστηκε να «παγώσει» η προγραμματισμένη για την τρέχουσα Ολομέλεια ψηφοφορία για την επικύρωση της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–ΗΠΑ. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, Μάνφρεντ Βέμπερ, δήλωσε ότι το κρίσιμο ερώτημα προς την Ουάσιγκτον είναι εάν επιθυμεί να διατηρήσει την πρόσβαση με μηδενικούς δασμούς στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά, χαρακτηρίζοντας τη συμφωνία «ένα ισχυρό διαπραγματευτικό εργαλείο» στα χέρια της ΕΕ.
«Θεωρούμε τον λαό των Ηνωμένων Πολιτειών όχι μόνο σύμμαχο μας, αλλά και φίλο μας»
Επιπλέον, η φον ντερ Λάιεν προειδοποίησε ότι η κλιμάκωση των πιέσεων και των απειλών θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια «επικίνδυνη καθοδική κλιμάκωση» στις διατλαντικές σχέσεις, από την οποία όπως είπε «κανείς δεν θα ωφεληθεί, παρά μόνο όσοι επιδιώκουν να αποσταθεροποιήσουν το στρατηγικό μας περιβάλλον».
«Θεωρούμε τον λαό των Ηνωμένων Πολιτειών όχι μόνο σύμμαχο μας, αλλά και φίλο μας. Και το να μας βυθίσουμε σε μια επικίνδυνη καθοδική κλιμάκωση θα βοηθούσε μόνο τους εχθρούς που και οι δύο είμαστε τόσο αποφασισμένοι να κρατήσουμε μακριά από το στρατηγικό μας τοπίο. Επομένως, η απάντησή μας θα είναι ακλόνητη, ενωμένη και αναλογική.
Πέραν αυτού, όμως, πρέπει να είμαστε στρατηγικοί ως προς τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε το ζήτημα αυτό» είπε και συμπλήρωσε ότι η ΕΕ εργάζεται πάνω σε ένα πακέτο μέτρων για τη στήριξη της ασφάλειας στην Αρκτική».
Δράσεις για τη Γροιλανδία
Συγκεκριμένα η φον ντερ Λάιεν παρουσίασε παρουσίασε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο ευρωπαϊκής δράσης για τη Γροιλανδία και την Αρκτική, βασισμένο σε τέσσερις διακριτές αρχές, ενώ προανήγγειλε ότι η Ένωση προετοιμάζει τη δική της στρατηγική ασφάλειας η οποία θα παρουσιαστεί εντός του έτους.
Το πακέτο δράσης όπως το ανακοίνωσε έχει ως εξής:
Πρώτον, η πλήρης αλληλεγγύη προς τη Γροιλανδία και το Βασίλειο της Δανίας. Όπως ξεκαθάρισε, η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητά τους «δεν είναι διαπραγματεύσιμες».
Δεύτερον, η Ευρωπαϊκή Ένωση εργάζεται για μια μαζική αύξηση των ευρωπαϊκών επενδύσεων στη Γροιλανδία. Η Κομισιόν, όπως ανέφερε, θα συνεργαστεί στενά με τη Γροιλανδία και τη Δανία προκειμένου να εξεταστούν τρόποι περαιτέρω στήριξης της τοπικής οικονομίας και των υποδομών.
Τρίτον, η ενίσχυση της συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες και όλους τους εταίρους για την ευρύτερη ασφάλεια της Αρκτικής. Η φον ντερ Λάιεν σημείωσε ότι αυτό «είναι σαφώς προς το κοινό μας συμφέρον», προσθέτοντας ότι η Ευρώπη θα εντείνει τις επενδύσεις της στον τομέα αυτό. Ειδική αναφορά έκανε στην ανάγκη αξιοποίησης της αύξησης των αμυντικών δαπανών για την απόκτηση ευρωπαϊκής ικανότητας παγοθραυστικών και άλλου κρίσιμου εξοπλισμού ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια της Αρκτικής.
Τέταρτον, η ενίσχυση της συνεργασίας με όλους τους περιφερειακούς εταίρους, με στόχο τη θωράκιση της κοινής ασφάλειας. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ θα εξετάσει πώς μπορεί να αναβαθμίσει τις εταιρικές σχέσεις της στον τομέα της ασφάλειας με χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς, η Νορβηγία, η Ισλανδία και άλλους εταίρους της περιοχής.
Τέλος, η φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι η Ευρώπη οφείλει να προσαρμοστεί στη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας και στις νέες γεωπολιτικές πραγματικότητες. Για τον λόγο αυτό, η ΕΕ προετοιμάζει τη δική της στρατηγική ασφάλειας, η οποία αναμένεται να παρουσιαστεί αργότερα μέσα στο έτος. Στο ίδιο πλαίσιο, υπογράμμισε ότι αναβαθμίζεται και η ευρωπαϊκή στρατηγική για την Αρκτική, με θεμελιώδη αρχή ότι «είναι οι κυρίαρχοι λαοί που αποφασίζουν για το μέλλον τους».
Η Ευρώπη, συνέχισε η φον ντερ Λάιεν πρέπει να επιταχύνει την προσπάθειά της για ανεξαρτησία. «Από την ασφάλεια έως την οικονομία, από την άμυνα έως τη δημοκρατία. Το θέμα είναι ότι ο κόσμος έχει αλλάξει μόνιμα. Πρέπει να αλλάξουμε μαζί του. Ζήτω η Ευρώπη.» κατέληξε η πρόεδρος της Κομισιόν.
Το όραμα μιας ευρωπαϊκής ανεξαρτησίας ως αναγκαιότητα
Το μήνυμα της φον ντερ Λάιεν ήταν σαφές: η Ευρώπη δεν επιδιώκει σύγκρουση, αλλά δεν είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί πολιτικό ή οικονομικό εξαναγκασμό. Η αναφορά στη Γροιλανδία εντάχθηκε οργανικά στο ευρύτερο αφήγημα της ομιλίας της για την «ευρωπαϊκή ανεξαρτησία», την οποία περιέγραψε όχι ως ιδεολογική επιλογή, αλλά ως «διαρθρωτική αναγκαιότητα» σε έναν κόσμο αυξανόμενων γεωπολιτικών ανταγωνισμών. Όπως τόνισε, η Ευρώπη οφείλει να είναι σε θέση να προστατεύει τα συμφέροντά της, να στηρίζει τους εταίρους της και να παραμένει αξιόπιστος σύμμαχος χωρίς όμως να εκχωρεί την κυριαρχία της ή να υποκύπτει σε πιέσεις.
Η Γροιλανδία δοκιμάζει τις αντοχές
Με αυτόν τον τρόπο, η φον ντερ Λάιεν παρουσίασε τη Γροιλανδία όχι ως μια περιφερειακή κρίση, αλλά ως δοκιμασία της νέας ευρωπαϊκής στάσης στον κόσμο: συνεργασία όπου είναι δυνατόν, ενότητα και στήριξη των κρατών-μελών όπου είναι αναγκαίο, και σαφή προειδοποίηση ότι η Ευρώπη θα υπερασπιστεί όσα θεωρεί μη διαπραγματεύσιμα.
Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, αποφασίστηκε οι προειδοποιήσεις για πιθανά αντίμετρα να μην υπερτονίζονται δημόσια στο παρόν στάδιο, με την έμφαση να μετατοπίζεται συνειδητά στην ανάγκη συνεργασίας και αποκλιμάκωσης. Άλλωστε, όπως έχει φανεί για ακόμη μία φορά, δεν υπάρχει σύγκλιση απόψεων μεταξύ των κρατών-μελών ως προς τον τρόπο αντίδρασης.
Οι επιλογές που βρίσκονται στο τραπέζι περιλαμβάνουν τόσο την επανενεργοποίηση πακέτου αντισταθμιστικών δασμών ύψους 93 δισ. ευρώ σε αμερικανικά προϊόντα όσο και, σε ακραίο σενάριο, την ενεργοποίηση του Anti-Coercion Instrument, του λεγόμενου «μπαζούκα» της ΕΕ. Ωστόσο, οι μόνιμοι αντιπρόσωποι των «27», που συνεδρίασαν την Κυριακή στις Βρυξέλλες, δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε συμφωνία επί καμίας από τις επιλογές αυτές.
Ο διχασμός παραμένει …
Στο φόντο αυτό, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα αποφάσισε τη σύγκληση έκτακτης συνόδου κορυφής την Πέμπτη 22 Ιανουαρίου στις Βρυξέλλες, με αντικείμενο την πορεία των διατλαντικών σχέσεων και τις αναγκαίες επόμενες κινήσεις.
Μέχρι στιγμής, η Γαλλία πιέζει για πιο σκληρή στάση και την αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων εργαλείων, η Ιταλία βάζει φρένο, ποντάροντας στον διάλογο με την Ουάσιγκτον, ενώ η Ουγγαρία εμφανίζεται αντίθετη σε οποιαδήποτε ενεργή ευρωπαϊκή παρέμβαση στο ζήτημα της Γροιλανδίας. Το ευρωπαϊκό μπλοκ παραμένει έτσι διχασμένο σε διαφορετικά στρατόπεδα.
Την ίδια ώρα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγκαλεί την Πέμπτη και Security College, έναν ειδικό θεσμικό σχηματισμό στον οποίο οι Επίτροποι ενημερώνονται για εξελίξεις σε θέματα εξωτερικής και εσωτερικής ασφάλειας, ενέργειας, άμυνας, κυβερνοασφάλειας, εμπορίου και ξένης παρέμβασης, υπογραμμίζοντας ότι η κρίση της Γροιλανδίας αντιμετωπίζεται πλέον ως ευρύτερο ζήτημα ευρωπαϊκής ασφάλειας.
…και ο Τραμπ κοροϊδεύει
Στο μεταξύ, από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ο Ντόναλντ Τραμπ δείχνει να αντιμετωπίζει τις ευρωπαϊκές ανησυχίες με ειρωνική διάθεση. Σε αναρτήσεις του, εμφανίζεται να «ενσωματώνει» τη Γροιλανδία σε χάρτες των Ηνωμένων Πολιτειών, σαρκάζοντας εμμέσως τις έκτακτες ευρωπαϊκές συσκέψεις, τις κοινές δηλώσεις και τις τηλεφωνικές διπλωματικές πρωτοβουλίες. Την ίδια ώρα, ανακοίνωσε ότι είχε «πολύ καλή» τηλεφωνική επικοινωνία με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε και ότι συμφωνήθηκε η πραγματοποίηση συνάντησης «των διαφόρων εμπλεκόμενων πλευρών» στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, χωρίς ωστόσο να διευκρινίζει ποιοι ακριβώς θα συμμετάσχουν. Παράλληλα, επανέλαβε ότι η Γροιλανδία είναι «απολύτως κρίσιμη για την εθνική και παγκόσμια ασφάλεια», προσθέτοντας πως «δεν υπάρχει επιστροφή».
Για πολλούς στις Βρυξέλλες, η εικόνα αυτή αναδεικνύει το παράδοξο της σημερινής συγκυρίας: η Ευρώπη καλείται πλέον να υπερασπιστεί την κυριαρχία ενός κράτους-μέλους απέναντι σε πιέσεις όχι από έναν αντίπαλο, αλλά από έναν ιστορικό σύμμαχο, δοκιμάζοντας τα όρια της ενότητας και της στρατηγικής της αυτονομίας στη δεύτερη εποχή Τραμπ.
