Η τιμή του πετρελαίου έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες οικονομικής και πολιτικής αβεβαιότητας. Κάθε νέα αναταραχή στις διεθνείς αγορές μεταφέρεται, αργά ή γρήγορα, στην καθημερινότητα εκατομμυρίων Ευρωπαίων, με ακριβότερα καύσιμα, μεγαλύτερο κόστος μεταφορών και αυξημένες πιέσεις στις τιμές των προϊόντων.
Για την Ελλάδα, που εξαρτάται από εισαγόμενα ενεργειακά προϊόντα και έχει σημαντικές μεταφορικές ανάγκες λόγω της νησιωτικότητάς της, το πρόβλημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης βρίσκεται αντιμέτωπος με μια διπλή πρόκληση: να περιορίσει τις επιπτώσεις της ενεργειακής ακρίβειας στο εσωτερικό και ταυτόχρονα να πιέσει τους Ευρωπαίους εταίρους για μια συντονισμένη απάντηση.
Το πρόβλημα είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να δυσκολεύεται να διαμορφώσει κοινή πολιτική απέναντι σε μια ενεργειακή κρίση που δεν γνωρίζει εθνικά σύνορα.
Το Brent στα 108 δολάρια – Η αγορά παρακολουθεί τον Λευκό Οίκο
Το πρωί της Δευτέρας 19 Οκτωβρίου, το Brent διαμορφωνόταν στα 107,92 δολάρια το βαρέλι, σημειώνοντας πτώση 1,77%, ενώ το αμερικανικό WTI βρισκόταν στα 100,58 δολάρια, με απώλειες 0,82%.
Η υποχώρηση αυτή δεν σημαίνει ότι η ενεργειακή κρίση τελειώνει. Αντιθέτως, αποτυπώνει την εξαιρετική νευρικότητα των αγορών, που αντιδρούν πλέον όχι μόνο στις πραγματικές ποσότητες πετρελαίου αλλά και στις αποφάσεις, τις δηλώσεις και τις αντιφατικές κινήσεις της Ουάσιγκτον.
Σύμφωνα με το Reuters, το Brent είχε αγγίξει προσωρινά τα 110 δολάρια την Παρασκευή, καθώς οι απειλές για τη ναυσιπλοΐα στη Μέση Ανατολή περιόριζαν την προσφορά και ενίσχυαν τον φόβο νέων ανατιμήσεων.
Μητσοτάκης: Ευρωπαϊκές λύσεις και όχι μόνο εθνικά επιδόματα
Στην πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών, στις 15 και 16 Οκτωβρίου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε με ιδιαίτερη έμφαση το ενεργειακό κόστος, ζητώντας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόσθετα μέτρα και μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός συνέδεσε ευθέως την ενεργειακή ακρίβεια με τη νέα άνοδο του ευρωπαϊκού πληθωρισμού και επέμεινε ότι οι εθνικές παρεμβάσεις δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος πανευρωπαϊκών διαστάσεων.
Ζήτησε μάλιστα να περιληφθεί στα συμπεράσματα της Συνόδου ειδική αναφορά, με την οποία η Κομισιόν θα καλείται να εξετάσει επιπλέον δυνατότητες υποστήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Στη συνέντευξη Τύπου της 16ης Οκτωβρίου διευκρίνισε ότι η Αθήνα δεν ζητά ανεξέλεγκτες δαπάνες, αλλά τη δυνατότητα εφαρμογής στοχευμένων και προσωρινών μέτρων, χωρίς να διακινδυνεύεται η δημοσιονομική σταθερότητα.
Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι η κυβέρνηση θα αξιολογεί τις ανάγκες της αγοράς ανά δεκαπενθήμερο, διατηρώντας οικονομικά περιθώρια για παρεμβάσεις κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Μια Ευρώπη που συμφωνεί στο πρόβλημα, αλλά διαφωνεί στη λύση
Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη αντίφαση της ευρωπαϊκής πολιτικής.
Οι 27 αναγνωρίζουν ότι το ενεργειακό κόστος πλήττει την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας, περιορίζει την αγοραστική δύναμη των πολιτών και ενισχύει τον πληθωρισμό. Όταν όμως έρχεται η ώρα των αποφάσεων, εμφανίζονται οι γνωστές διαχωριστικές γραμμές.
Ορισμένα κράτη ζητούν χαλάρωση των επιβαρύνσεων που συνδέονται με την πράσινη μετάβαση. Άλλα θεωρούν ότι μια τέτοια επιλογή θα υπονόμευε τη μακροπρόθεσμη ενεργειακή αυτονομία της Ευρώπης.
Στη συζήτηση για το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, η Ελλάδα και η Ιταλία συγκαταλέγονται στις χώρες που επιδιώκουν μεγαλύτερη ευελιξία, ενώ χώρες όπως η Σουηδία και η Δανία αντιδρούν σε κινήσεις που θα αποδυνάμωναν τις περιβαλλοντικές δεσμεύσεις.
Το αποτέλεσμα της Συνόδου ήταν μια πρόσκληση προς την Κομισιόν να εξετάσει πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα. Όχι, όμως, μια ολοκληρωμένη συμφωνία για το πώς θα χρηματοδοτηθούν και θα εφαρμοστούν.
Όπως επισημαίνει η γαλλική Le Monde, οι διαφωνίες αφορούν ακόμη και τεχνικές παρεμβάσεις στην αγορά καυσίμων, το χρονοδιάγραμμα της νέας τιμολόγησης των εκπομπών και τη φορολόγηση των υπερκερδών των ενεργειακών εταιρειών.
Τα 100 δισεκατομμύρια ευρώ που πληρώνει η Ευρώπη
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έδωσε μια αποκαλυπτική διάσταση του προβλήματος.
Από τα τέλη Φεβρουαρίου, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι τιμές του φυσικού αερίου είχαν αυξηθεί κατά 140%, ενώ οι τιμές του ντίζελ είχαν διπλασιαστεί.
Το πρόσθετο κόστος των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων για την Ευρώπη ανέρχεται σε περίπου 100 δισεκατομμύρια ευρώ, χωρίς να έχει εξασφαλιστεί ούτε μία επιπλέον μονάδα ενέργειας.
Πρόκειται για ένα τεράστιο οικονομικό βάρος, το οποίο αφαιρεί πόρους από την παραγωγή, τις επενδύσεις και την κατανάλωση.
Και εδώ γεννάται ένα ουσιαστικό πολιτικό ερώτημα: πόσο ακόμη μπορεί η Ευρώπη να συζητά για την ενεργειακή αυτονομία της, όταν εξακολουθεί να εξαρτάται τόσο έντονα από τις διεθνείς αναταράξεις;
Ο Τραμπ παίζει ταυτόχρονα με το πετρέλαιο, τη Ρωσία και την Ουκρανία
Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ο Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαιώνει ότι αντιμετωπίζει την ενέργεια όχι μόνο ως οικονομικό αγαθό, αλλά και ως βασικό εργαλείο γεωπολιτικής διαπραγμάτευσης.
Η απόφασή του να αναστείλει βασικές κυρώσεις και δασμούς που αφορούν τις ρωσικές ενεργειακές εξαγωγές προκάλεσε άμεση υποχώρηση των διεθνών τιμών του πετρελαίου.
Σύμφωνα με το Reuters, η κίνηση συνδέεται με συμφωνία Τραμπ και Βλαντίμιρ Πούτιν για εξαγωγές ρωσικού ντίζελ, αρχικά περίπου 2,3 εκατομμυρίων βαρελιών και με προοπτική αύξησης στα 7,6 εκατομμύρια βαρέλια μηνιαίως.
Την ίδια στιγμή, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο αναφέρθηκε σε περίοδο έως 60 ημερών για την αξιολόγηση των οικονομικών συνεπειών της πολιτικής αυτής.
Η εικόνα έγινε ακόμη πιο συγκεχυμένη όταν ο ίδιος ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι η τελική απόφαση δεν είχε οριστικοποιηθεί.
Αυτή η τακτική δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου ακόμη και μια προεδρική δήλωση μπορεί να μετακινήσει τις τιμές μέσα σε λίγες ώρες.
Το ρωσικό ντίζελ και η πολιτική αντίφαση της Ουάσιγκτον
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι αντέδρασε στην αμερικανική επιλογή, θεωρώντας ότι η χαλάρωση των περιορισμών ενισχύει τη θέση της Μόσχας.
Στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών, η κυβέρνηση Τραμπ δέχεται κριτική ακόμη και από Ρεπουμπλικανούς.
Ο υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ επιχείρησε να παρουσιάσει τη συμφωνία ως κίνητρο προς τη Ρωσία για περιορισμό των πολεμικών επιχειρήσεων, ενώ υπογράμμισε ότι η Ουάσιγκτον διατηρεί τη δυνατότητα επαναφοράς των κυρώσεων.
Αυτό ακριβώς είναι το πολιτικό παιχνίδι του Τραμπ: προσφέρει οικονομικά κίνητρα, διατηρεί την απειλή των κυρώσεων και επιχειρεί να εμφανιστεί ως ο ηγέτης που μπορεί να επηρεάζει ταυτόχρονα την αγορά ενέργειας και τις διεθνείς συγκρούσεις.
Ωστόσο, παραμένει ανοιχτό αν αυτή η πολιτική θα οδηγήσει σε αποκλιμάκωση ή αν θα ενισχύσει τη διαπραγματευτική θέση της Ρωσίας.
Η Μέση Ανατολή μπορεί να ανατρέψει τα πάντα
Πέρα από τα παιχνίδια του Λευκού Οίκου, υπάρχει ένας παράγοντας που κανείς δεν μπορεί να ελέγξει πλήρως: η κατάσταση στη Μέση Ανατολή.
Οι επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων και οι κίνδυνοι για τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο δημιουργούν σοβαρές αναταράξεις στις ενεργειακές ροές.
Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας αναλύσεων Kpler που επικαλείται το Reuters, οι ροές αργού πετρελαίου από τον Κόλπο περιορίστηκαν την προηγούμενη εβδομάδα σε περίπου 8,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, από περισσότερα από 20 εκατομμύρια την αμέσως προηγούμενη.
Η διαφορά είναι τεράστια και εξηγεί γιατί ακόμη και η προοπτική αύξησης των ρωσικών εξαγωγών δεν αρκεί για να καθησυχάσει τις αγορές.
Η εμπλοκή των Χούθι της Υεμένης και η ένταση με το Ιράν προσθέτουν ακόμη μεγαλύτερη αβεβαιότητα.
Ελλάδα: Το πετρέλαιο θέρμανσης, οι μεταφορές και το δύσκολο χειμερινό στοίχημα
Στην Ελλάδα, η ενεργειακή κρίση έχει πολλές διαφορετικές όψεις.
Πρώτα είναι το πετρέλαιο θέρμανσης, για το οποίο η κυβέρνηση έχει ήδη ανακοινώσει παρεμβάσεις, επιδιώκοντας να συγκρατήσει την επιβάρυνση των νοικοκυριών.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστήριξε από τις Βρυξέλλες ότι η Ελλάδα διαθέτει μία από τις χαμηλότερες τιμές πετρελαίου θέρμανσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, συνυπολογίζοντας την κυβερνητική πολιτική και τα μέτρα στήριξης.
Ωστόσο, το πραγματικό πρόβλημα δεν εξαντλείται στη θέρμανση.
Η άνοδος του ντίζελ επηρεάζει τις οδικές μεταφορές, την αγροτική παραγωγή, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τελικά τις τιμές των προϊόντων στα ράφια των καταστημάτων.
Ιδιαίτερα ευάλωτες είναι οι νησιωτικές περιοχές, όπου το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων και η εξάρτηση από τις θαλάσσιες συγκοινωνίες δημιουργούν πρόσθετες επιβαρύνσεις.
Και βεβαίως υπάρχει ο τουρισμός, ένας από τους σημαντικότερους πυλώνες της ελληνικής οικονομίας, που επηρεάζεται από τις τιμές των αεροπορικών και ακτοπλοϊκών καυσίμων.
Η κυβέρνηση, επομένως, δεν έχει να αντιμετωπίσει μόνο ένα πρόβλημα τιμών στην αντλία. Έχει να διαχειριστεί έναν ενδεχόμενο νέο κύκλο πληθωριστικών πιέσεων σε ολόκληρη την οικονομία.
Η νέα ευρωπαϊκή επιβάρυνση που η Αθήνα θέλει να καθυστερήσει
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα είναι το ETS2, το νέο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, που αφορά μεταξύ άλλων τις οδικές μεταφορές και τη θέρμανση των κτιρίων.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξήγησε ότι η Ελλάδα υποστήριξε τη μετάθεση της εφαρμογής του από το 2027 στο 2028, ενώ θεωρεί ότι ενδέχεται να χρειαστεί νέα παράταση.
Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο θέμα, καθώς η εφαρμογή του συστήματος μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετες επιβαρύνσεις στα καύσιμα.
Η Αθήνα επιμένει ότι η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να αγνοεί τις οικονομικές αντοχές των πολιτών και των επιχειρήσεων.
Η Σύνοδος Κορυφής δεν κατέληξε σε συμφωνία για περαιτέρω αναβολή έως το 2030. Ζήτησε όμως από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή νέα αξιολόγηση των επιπτώσεων και των μηχανισμών προστασίας.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και σε αυτό το ζήτημα, όπου οι οικονομικές συνέπειες είναι άμεσα ορατές, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δυσκολεύονται να συμφωνήσουν.
