Τουλάχιστον 35.000 περισσότεροι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια των τεσσάρων διαδοχικών κυμάτων καύσωνα-ρεκόρ που έπληξαν την Ευρώπη αυτό το καλοκαίρι — αριθμός που υπερβαίνει τα αναμενόμενα επίπεδα θνησιμότητας— σύμφωνα με στοιχεία που προέρχονται μόλις από το μισό της ηπείρου.
Μόνο στις τρεις μεγαλύτερες χώρες της ΕΕ —τη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ισπανία— ο αριθμός των επιπλέον θανάτων έχει ήδη ξεπεράσει τις 25.000, βάσει των προσωρινών εθνικών στοιχείων, ενώ οι ειδικοί εκτιμούν ότι ο απολογισμός θα αυξηθεί σημαντικά μόλις οριστικοποιηθούν τα στοιχεία για τον μήνα Αύγουστο.
Τα διαδοχικά κύματα καύσωνα που σημειώθηκαν στη Δυτική Ευρώπη από τον Μάιο κατέρριψαν, όπως αναφέρει ο Guardian, τα ιστορικά ρεκόρ θερμοκρασίας σε εκατοντάδες μετεωρολογικούς σταθμούς, με τη Γαλλία να καταγράφει την υψηλότερη μέση εθνική θερμοκρασία ημέρας που έχει καταγραφεί ποτέ.
Στη Γερμανία καταρρίφθηκαν ρεκόρ επί τρεις συνεχόμενες ημέρες στα τέλη Ιουνίου, καθώς 46 μετεωρολογικοί σταθμοί κατέγραψαν θερμοκρασίες άνω των 40°C, ενώ η Ισπανία βίωσε παρατεταμένα υψηλές θερμοκρασίες που ξεπερνούσαν τους 42°C.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η ανθρωπογενής υπερθέρμανση του πλανήτη καθιστά τέτοια ακραία φαινόμενα συχνότερα και εντονότερα.
Ο υψηλότερος αριθμός θανάτων καταγράφεται στη Γερμανία, η οποία στα τέλη της περασμένης εβδομάδας ανέφερε εκτιμώμενο αριθμό 14.000 θανάτων που σχετίζονται με τη ζέστη, για το διάστημα από τις 6 Απριλίου έως τις 9 Αυγούστου. Το Ινστιτούτο Robert Koch (RKI), ο αρμόδιος φορέας δημόσιας υγείας, ανακοίνωσε ότι 9.600 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους μόνο κατά την εβδομάδα 22-28 Ιουνίου.
Τα συστηματικά συγκεντρωμένα στοιχεία για την υπερβάλλουσα θνησιμότητα σε επίπεδο ΕΕ —διαθέσιμα από το 2008— δείχνουν ότι η μόνη άλλη καλοκαιρινή εβδομάδα κατά την οποία καταγράφηκε υψηλότερος ρυθμός πρόσθετων θανάτων ήταν ο Ιούλιος του 2022, όταν μαινόταν ακόμη η πανδημία κορονοϊού (COVID-19).
Το φετινό καλοκαίρι ήταν μακράν το χειρότερο στη Γερμανία όσον αφορά τους θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη, από τότε που άρχισε η τήρηση σχετικών αρχείων. Το προηγούμενο ρεκόρ στην πολυπληθέστερη χώρα της ΕΕ ήταν 8.900 θάνατοι το 2018.
Κατά τη διάρκεια καλοκαιριών με φυσιολογικές συνθήκες, ο αριθμός των θανάτων που σχετίζονται με τη ζέστη είναι συχνά χαμηλότερος των 2.000, σύμφωνα με το Ινστιτούτο Robert Koch (RKI).
Στοιχεία από το σύστημα παρακολούθησης της θνησιμότητας του Ινστιτούτου Υγείας Carlos III υποδεικνύουν ότι 4.947 θάνατοι στην Ισπανία μπορούν να αποδοθούν στη ζέστη κατά το διάστημα από τον Μάιο έως και την τρέχουσα εβδομάδα, καθιστώντας το 2026 το χειρότερο έτος που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ισπανία σε ό,τι αφορά τους θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη, ξεπερνώντας τους 4.520 θανάτους που είχαν καταγραφεί το 2022.
Διαφορετικές χώρες υπολογίζουν και παρουσιάζουν τα δεδομένα τους με διαφορετικούς τρόπους. Η Ισπανία και η Γερμανία προχωρούν σε εκτιμήσεις για τους θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη σε πραγματικό χρόνο, συγκρίνοντας τις ημερήσιες θερμοκρασίες και τα ποσοστά θνησιμότητας, ώστε να υπολογίσουν τους θανάτους που οφείλονται στη ζέστη. Τέτοιες εκτιμήσεις κρίνονται απαραίτητες, καθώς η ζέστη σπάνια αναφέρεται ως άμεση αιτία θανάτου.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η ζέστη επιδεινώνει προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας, όπως αναπνευστικά ή καρδιαγγειακά νοσήματα, με αποτέλεσμα τα θύματα να καταλήγουν από καρδιακή προσβολή, εγκεφαλικό επεισόδιο ή νεφρική ανεπάρκεια.
Η οριστική απόδοση της αιτίας θανάτου μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες ή και μήνες, ενώ πολλές χώρες δεν έχουν ακόμη δημοσιεύσει στοιχεία ούτε καν για τις αρχές Αυγούστου.
Ο Karl Lauterbach, πρώην υπουργός Υγείας της Γερμανίας, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι τα στοιχεία που έχουν δημοσιευτεί μέχρι στιγμής πιθανότατα υποτιμούν την πραγματική κατάσταση.
Η Γαλλία —όπου περισσότεροι από 500 μετεωρολογικοί σταθμοί κατέγραψαν θερμοκρασίες άνω των 40°C και, σε κάποια φάση, το 98% της χώρας βρισκόταν σε κατάσταση συναγερμού λόγω καύσωνα— ανακοινώνει αρχικά έναν αριθμό υπερβάλλουσας θνησιμότητας «από κάθε αιτία» και προχωρά στην οριστική απόδοση των αιτιών σε μεταγενέστερο στάδιο. Η εθνική υπηρεσία υγείας της χώρας ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα ότι ο αριθμός των θανάτων πέραν του αναμενομένου («από κάθε αιτία») για το διάστημα από τα τέλη Μαΐου έως τις 22 Ιουλίου ανήλθε στους 7.300. Τα στοιχεία για τον Αύγουστο δεν ήταν ακόμη διαθέσιμα, ενώ τα αρχικά δεδομένα βασίζονταν σε ηλεκτρονικά πιστοποιητικά θανάτου, τα οποία καλύπτουν μόνο το 80% της συνολικής θνησιμότητας.
Η Ιταλία, το εθνικό σύστημα επιτήρησης των επιπτώσεων της ζέστης της οποίας βασίζεται σε δεδομένα τοπικών δήμων —γεγονός που συνεπάγεται συχνά σημαντικές καθυστερήσεις— έχει αναφέρει μέχρι στιγμής μόνο ελλιπείς δείκτες σε πραγματικό χρόνο, αντί για έναν συγκεντρωτικό εθνικό απολογισμό θανάτων.
Σύμφωνα με μοντέλα ανάλυσης, καταγράφηκαν 2.700 περισσότεροι θάνατοι από το συνηθισμένο μόνο στο διάστημα μεταξύ 22 και 28 Ιουνίου, ενώ οι επιδημιολόγοι εκτιμούν ότι ο συνολικός αριθμός των θανάτων που οφείλονται στη ζέστη στη χώρα θα κυμανθεί πιθανότατα μεταξύ 5.000 και 8.000, όταν ολοκληρωθεί η επίσημη καταγραφή.
Άλλες ευρωπαϊκές χώρες που έχουν ήδη αναφέρει αυξημένο αριθμό θανάτων είναι το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου η Υπηρεσία Ασφάλειας Υγείας ανακοίνωσε τον Ιούλιο ότι, βάσει μοντέλων ανάλυσης, τα κύματα καύσωνα του Μαΐου και του Ιουνίου προκάλεσαν 2.877 θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη στην Αγγλία.
Το Βέλγιο ανακοίνωσε ότι, σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία, καταγράφηκε αύξηση της θνησιμότητας κατά 39% μεταξύ 18 και 29 Ιουνίου —ποσοστό που αντιστοιχεί σε 1.222 επιπλέον θανάτους— ενώ η Ολλανδία ανέφερε ότι τουλάχιστον 900 περισσότεροι άνθρωποι από το συνηθισμένο πέθαναν στο διάστημα μεταξύ 22 Ιουνίου και 5 Ιουλίου.
Μια ταχεία μελέτη μοντελοποίησης, στην οποία αναφέρεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκτιμά ότι 1.070 περισσότεροι άνθρωποι από το συνηθισμένο πέθαναν στην Πολωνία κατά τη διάρκεια του κύματος καύσωνα στα τέλη Ιουνίου, ενώ στοιχεία της ελβετικής αρχής δημόσιας υγείας υποδεικνύουν 220 επιπλέον θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη την ίδια εβδομάδα.
Τα πρώτα στοιχεία από το Λουξεμβούργο, την Ελλάδα, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και τη Δανία δείχνουν περίπου 40 επιπλέον θανάτους σε καθεμία από αυτές τις χώρες.
Το πρακτορείο Agence France-Presse υπολόγισε ότι περιοχές όπου κατοικούν περισσότεροι από 80 εκατομμύρια Ευρωπαίοι βίωσαν θερμοκρασίες άνω των 40°C αυτό το καλοκαίρι. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανακοίνωσε τον Μάιο ότι η θνησιμότητα που σχετίζεται με τη ζέστη στην ευρωπαϊκή περιφέρειά του έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 30% τα τελευταία 20 χρόνια και αναμένεται να σημειώσει σημαντική άνοδο λόγω της κλιματικής κρίσης και της γήρανσης του πληθυσμού.
