Η οικονομική παρανομία δεν κινείται πια μόνο με βαλίτσες μετρητών, εικονικές εταιρείες και ύποπτες αγοραπωλησίες. Κινείται μέσα από πλατφόρμες, ηλεκτρονικές συναλλαγές, μεταφορές κεφαλαίων, crypto, ακίνητα και πολυεπίπεδα εταιρικά σχήματα. Και απέναντι σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η ΑΑΔΕ επιστρατεύει πλέον ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία της εποχής: την τεχνητή νοημοσύνη.
Η νέα εθνική αποτύπωση κινδύνων για το ξέπλυμα χρήματος δείχνει ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει «μέσο-υψηλό» κίνδυνο νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες. Με απλά λόγια, υπάρχει ακόμη σημαντική παραγωγή παράνομου χρήματος, αλλά και θεσμικά κενά που επιτρέπουν σε μέρος αυτού του χρήματος να εμφανίζεται ως «καθαρό» μέσα στην κανονική οικονομία.
Το ενδιαφέρον, όμως, δεν βρίσκεται μόνο στη διαπίστωση του προβλήματος. Βρίσκεται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο οι ελεγκτικοί μηχανισμοί προσπαθούν πλέον να το εντοπίσουν. Η ΑΑΔΕ δεν περιορίζεται στους κλασικούς ελέγχους. Αξιοποιεί εργαλεία ανάλυσης δεδομένων, ψηφιακές διασταυρώσεις, μοντέλα κινδύνου και τεχνητή νοημοσύνη, ώστε να εντοπίζει εγκαίρως ύποπτες συμπεριφορές, ασυνήθιστες συναλλαγές και μοτίβα φοροδιαφυγής που άλλοτε θα έμεναν θαμμένα σε χιλιάδες αρχεία.
Η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί πλέον σαν ένα ψηφιακό κόσκινο. Διασταυρώνει δεδομένα, συγκρίνει δηλωμένα εισοδήματα με περιουσιακά στοιχεία, εντοπίζει αποκλίσεις, αναγνωρίζει επαναλαμβανόμενα σχήματα παραβατικότητας και κατευθύνει τους ελέγχους εκεί όπου υπάρχουν οι μεγαλύτερες πιθανότητες απόκρυψης εισοδήματος ή νομιμοποίησης παράνομων κεφαλαίων.
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι κλάδοι που χαρακτηρίζονται υψηλού κινδύνου: δικηγόροι, μεσίτες ακινήτων και πάροχοι υπηρεσιών εμβασμάτων. Ακολουθούν, με μέσο-υψηλό κίνδυνο, οι τράπεζες, τα τυχερά παίγνια και τα καζίνο, οι λογιστές, οι συμβολαιογράφοι και οι έμποροι αγαθών μεγάλης αξίας.
Η αγορά ακινήτων αναδεικνύεται σε ένα από τα πιο ευαίσθητα πεδία. Η χρήση εταιρικών σχημάτων, η εμπλοκή ξένων κεφαλαίων και η δυσκολία εντοπισμού των πραγματικών δικαιούχων δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου το παράνομο χρήμα μπορεί να αποκτήσει επίφαση νομιμότητας. Δεν είναι τυχαίο ότι οι μεσίτες αξιολογούνται ως κλάδος υψηλού κινδύνου, ενώ ευάλωτοι θεωρούνται και οι συμβολαιογράφοι.
Αντίστοιχα, οι υπηρεσίες εμβασμάτων αποτελούν κρίσιμο σημείο ενδιαφέροντος. Η ταχύτητα, η ευκολία πρόσβασης και οι διασυνοριακές ροές κεφαλαίων μπορούν να αξιοποιηθούν από δίκτυα οργανωμένου εγκλήματος, φοροδιαφυγής ή απάτης. Εδώ, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει καθοριστικά: όχι απλώς καταγράφοντας συναλλαγές, αλλά εντοπίζοντας ύποπτες διαδρομές χρήματος, συχνές μεταφορές μικρών ποσών, επαναλαμβανόμενους αποδέκτες ή κινήσεις προς χώρες αυξημένου κινδύνου.
Η φοροδιαφυγή παραμένει η μεγαλύτερη δεξαμενή παραγωγής παράνομου χρήματος. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, από τις υποθέσεις που ερευνήθηκαν για ξέπλυμα χρήματος, το 21,28% σχετιζόταν με φοροδιαφυγή, το 16,78% με απάτη και το 7,40% με κλοπές και ληστείες. Η απάτη, η πλαστογραφία και το λαθρεμπόριο εμφανίζουν αυξημένη απειλή σε σχέση με το 2018.
Η πανδημία και η έκρηξη των ηλεκτρονικών συναλλαγών άλλαξαν ριζικά το τοπίο. Το οικονομικό έγκλημα μετακινήθηκε πιο έντονα στο διαδίκτυο. Οι ηλεκτρονικές απάτες αυξήθηκαν, το κυβερνοέγκλημα έγινε πιο σύνθετο και τα crypto μπήκαν πλέον στο μικροσκόπιο των αρχών. Για πρώτη φορά γίνεται ειδική αξιολόγηση για παρόχους εικονικών περιουσιακών στοιχείων και μεταφορές κρυπτονομισμάτων, με τον κλάδο να θεωρείται αναπτυσσόμενος και δύσκολα εποπτεύσιμος.
Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού. Η παρανομία έχει γίνει πιο σύνθετη, πιο γρήγορη και πιο ψηφιακή. Άρα και ο έλεγχος πρέπει να γίνει πιο έξυπνος, πιο στοχευμένος και πιο προληπτικός.
Η ΑΑΔΕ έχει ήδη εντάξει την τεχνητή νοημοσύνη και την ανάλυση μεγάλων δεδομένων στον ελεγκτικό της μηχανισμό, με στόχο τον εντοπισμό υποθέσεων υψηλού κινδύνου. Για το 2026, ο σχεδιασμός προβλέπει εκτεταμένους φορολογικούς και τελωνειακούς ελέγχους, με αξιοποίηση επιχειρησιακής και τεχνητής νοημοσύνης, ψηφιακών διασταυρώσεων και εργαλείων ανάλυσης κινδύνου.
Η διαφορά σε σχέση με το παρελθόν είναι κρίσιμη. Ο έλεγχος δεν ξεκινά πλέον μόνο από μια καταγγελία ή έναν τυχαίο δειγματοληπτικό έλεγχο. Μπορεί να ξεκινήσει από ένα μοτίβο. Από μια ασυνήθιστη κίνηση. Από μια απόκλιση ανάμεσα σε εισόδημα και περιουσία. Από μια σειρά συναλλαγών που, μεμονωμένα, μπορεί να φαίνονται αθώες, αλλά συνδυαστικά αποκαλύπτουν κάτι πολύ μεγαλύτερο.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αντικαθιστά τον ελεγκτή. Του δείχνει πού να κοιτάξει. Του περιορίζει τον θόρυβο. Του φέρνει στην επιφάνεια τις υποθέσεις που έχουν τη μεγαλύτερη πιθανότητα παραβατικότητας. Και αυτό είναι καθοριστικό σε μια οικονομία όπου ο όγκος των δεδομένων είναι τεράστιος και οι παραβατικές πρακτικές γίνονται όλο και πιο πολύπλοκες.
Βεβαίως, η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Η έκθεση αναγνωρίζει ακόμη αδυναμίες: δυσκολίες στον εντοπισμό πραγματικών δικαιούχων, καθυστερήσεις στη δικαιοσύνη, προβλήματα στη διερεύνηση σύνθετων οικονομικών εγκλημάτων, δυσκολίες στη διασυνοριακή συνεργασία και στην αποκάλυψη πολύπλοκων εταιρικών δομών.
Όμως η κατεύθυνση είναι σαφής. Το κράτος επιχειρεί να περάσει από την εποχή του ελέγχου εκ των υστέρων στην εποχή της προληπτικής στόχευσης. Από το «ψάχνω στα τυφλά» στο «εντοπίζω βάσει κινδύνου». Από το χαρτί και τις αποσπασματικές διασταυρώσεις, στην ανάλυση δεδομένων σε πραγματικό χρόνο.
Σε αυτή τη νέα εποχή, η τεχνητή νοημοσύνη γίνεται ένα τεράστιο και χρήσιμο εργαλείο για την ΑΑΔΕ. Όχι γιατί λύνει αυτόματα το πρόβλημα της φοροδιαφυγής και του ξεπλύματος χρήματος, αλλά γιατί φωτίζει τις μαύρες τρύπες που μέχρι σήμερα έμεναν κρυμμένες. Και όσο η οικονομική παρανομία γίνεται πιο ψηφιακή, τόσο πιο απαραίτητη γίνεται μια φορολογική διοίκηση που μπορεί να διαβάζει τα δεδομένα πριν αυτά μετατραπούν σε χαμένο δημόσιο χρήμα.
Τα στοιχεία βασίζονται στη νέα έκθεση για τους κινδύνους νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες και σε πρόσφατες αναφορές για τον ελεγκτικό σχεδιασμό της ΑΑΔΕ με χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
