Μετά από μια δικαστική διαδρομή που διήρκεσε συνολικά σχεδόν μια 10ετία, το Πενταμελές Εφετείο Κακουργημάτων ανακοινώνει σήμερα, Τετάρτη 4 Μαρτίου 2026, την ετυμηγορία του για τη δίκη της Χρυσής Αυγής σε δεύτερο βαθμό.
Η απόφαση εκδίδεται μετά από ολιγοήμερη παράταση, καθώς η διάσκεψη των δικαστών –που είχε αρχικά προγραμματιστεί να ολοκληρωθεί στις 27 Φεβρουαρίου– χρειάστηκε επιπλέον χρόνο για την τελική επεξεργασία. Μετά τη δίκη της Νυρεμβέργης, πρόκειται για μια ακόμη ιστορική δίκη που εξέτασε τη ναζιστική εγκληματική βία σε τέτοια έκταση.
Η δίκη σε αριθμούς
Η σημερινή απόφαση έρχεται να κλείσει τη μεγαλύτερη σε διάρκεια δίκη στην ελληνική ιστορία. Τα μεγέθη της διαδικασίας αποτυπώνουν την πολυπλοκότητα και την ιστορικότητα της υπόθεσης:
- Διάρκεια: 5,5 χρόνια στον πρώτο βαθμό (2015-2020) και σχεδόν 4 χρόνια στον δεύτερο (από τον Ιούνιο του 2022).
- Δικάσιμοι: 467 συνεδριάσεις στον πρώτο βαθμό και 211 στον δεύτερο.
- Μάρτυρες: Εξετάστηκαν συνολικά 265 μάρτυρες κατηγορίας (144 στον πρώτο βαθμό και 121 στον δεύτερο), μεταξύ των οποίων θύματα, αυτόπτες μάρτυρες, αστυνομικοί, δημοσιογράφοι και πρώην μέλη της οργάνωσης.
- Αποδεικτικό υλικό: Ένας τεράστιος όγκος χιλιάδων εγγράφων και ψηφιακού υλικού που ξεπερνά τα 4 Terabytes, στα οποία περιλαμβάνονται και 47 αμετάκλητες καταδικαστικές αποφάσεις για άλλα μέλη και στελέχη της Χρυσής Αυγής.
- Κατηγορούμενοι: Από τους 69 αρχικούς κατηγορούμενους, στο εδώλιο του Εφετείου έφτασαν 42, μετά από αθωώσεις, παραγραφές πλημμελημάτων και παραιτήσεις από εφέσεις.
- Δικαιώματα κατηγορουμένων: Είναι χαρακτηριστικό ότι τα 4/5 του συνολικού χρόνου της ακροαματικής διαδικασίας (εξετάσεις μαρτύρων, αναγνώσεις εγγράφων) αναλώθηκαν από τους συνηγόρους υπεράσπισης, προκειμένου να διασφαλιστούν πλήρως τα δικαιώματα των κατηγορουμένων.
Το ενδεχόμενο μεγαλύτερων ποινών
Η σημερινή απόφαση μπορεί να ανατρέψει, προς το δυσμενέστερο, τις ποινές των πρωτόδικα καταδικασθέντων ως διευθυντών εγκληματικής οργάνωσης (Νίκος Μιχαλολιάκος, Ηλίας Κασιδιάρης, Χρήστος Παππάς, Ιωάννης Λαγός, Γιώργος Γερμενής, Ηλίας Παναγιώταρος και Αρτέμης Ματθαιόπουλος) αλλά και όσων καταδικάστηκαν για την απόπειρα δολοφονίας κατά του Αιγύπτιου αλιεργάτη Αμπουζίντ Εμπάρακ καθώς άσκησε έφεση ο Εισαγγελέας Εφετών Στέλιος Κωσταρέλλος. Ο κ. Κωσταρέλλος, ο οποίος ήταν και αναπληρωτής εισαγγελέας στην πρωτόδικη δίκη, έκρινε ότι το δικαστήριο έπρεπε να επιβάλει μεγαλύτερες ποινές για τις εν λόγω εγκληματικές πράξεις.
Η ενέργεια του εισαγγελέα Κωσταρέλλου είναι κρίσιμη, καθώς αίρει τη δέσμευση του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου από το άρθρο 470 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (ΚΠΔ), το οποίο προβλέπει ότι το Εφετείο δεν μπορεί να επιβάλει μεγαλύτερη ποινή από αυτήν που επέβαλε το πρωτόδικο δικαστήριο.
Συνεπώς, στην περίπτωση της διεύθυνσης εγκληματικής οργάνωσης, η πρωτόδικη ποινή των 13 χρόνων μπορεί να φτάσει και τα 15 χρόνια, όπως και στην περίπτωση της απόπειρας ανθρωποκτονίας κατά του Αιγύπτιου αλιεργάτη.
Από τους πρωτόδικα καταδικασθέντες για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης στη φυλακή παραμένουν μέχρι στιγμής οι Ηλίας Κασιδιάρης και Ιωάννης Λαγός, καθώς και ο φυσικός αυτουργός της δολοφονίας Φύσσα, Γιώργος Ρουπακιάς. Οι δύο πρώτοι -ακόμα και αν δεν αθωωθούν- ενδέχεται να αποφυλακιστούν αν η ποινή του Εφετείου είναι μικρότερη από αυτή που επέβαλε το πρωτόδικο δικαστήριο ή τους αναγνωριστούν ελαφρυντικά. Υπενθυμίζεται ότι ο Νίκος Μιχαλολιάκος βρίσκεται με υφ’ όρον απόλυση εκτός φυλακής, επικαλούμενος σοβαρά προβλήματα υγείας.
Ο Ηλίας Κασιδιάρης, σε αντίθεση με τον πολιτικά αδρανή Νίκο Μιχαλολιάκο, φαίνεται να τηρεί στάση αναμονής στις φυλακές Δομοκού. Πρόσφατα, η δικαιοσύνη τον αθώωσε στην υπόθεση των “Σπαρτιατών” σχετικά με την κατηγορία της ηθικής αυτουργίας σε εξαπάτηση εκλογέων, μια απόφαση την οποία η πλευρά του κατηγορουμένου αξιοποιεί ως επιχείρημα νομιμότητας της πολιτικής του έκφρασης.
Τρία μεγάλα διακυβεύματα
Η εγκληματική οργάνωση
Το πρώτο μεγάλο διακύβευμα της δίκης είναι η απόφαση των δικαστών για το αν η Χρυσή Αυγή αποτέλεσε εγκληματική οργάνωση. Αν δηλαδή το Εφετείο θα επικυρώσει την πρωτόδικη απόφαση, σύμφωνα με την οποία οι βουλευτές και τα μέλη του ναζιστικού μορφώματος λειτουργούσαν συντονισμένα, οργανωμένα και καθοδηγούμενα άνωθεν με συγκεκριμένο υπόβαθρο και υπηρετούσαν συγκεκριμένη, εγκληματική, ναζιστικού τύπου δομή.
Η πρωτόδικη καταδικαστική απόφαση έκανε λόγο για εγκληματική δράση των μελών του φασιστικού κόμματος, που επέλεγε τα θύματά του με ρατσιστικά κριτήρια.
Η εισαγγελική έφεση
12 καταδικασμένοι ως διευθυντές ή μέλη εγκληματικής οργάνωσης, ανάμεσά τους όλη η ηγετική ομάδα της Χρυσής Αυγής γύρω από το Νίκο Μιχαλολιάκο, βρίσκονται αντιμέτωποι με μεγαλύτερη ποινή, ακόμα και με επιστροφή στη φυλακή. Και αυτό γιατί, μετά την επιβολή της πρωτόδικης ποινής, ο αναπληρωτής εισαγγελέας της έδρας, Στέλιος Κωσταρέλλος, άσκησε εισαγγελική έφεση κατά σκέλους της απόφασης, ζητώντας μεγαλύτερες ποινές για τους πρώην βουλευτές που καταδικάστηκαν για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης και έλαβαν ποινές κάθειρξης έως 13 έτη αλλά και όσους καταδικάστηκαν για την επίθεση σε βάρος των Αιγυπτίων αλιεργατών.
Γι’ αυτούς τους 12, το δικαστήριο έγινε από μηδενική βάση και εφόσον το κρίνει, έχει το δικαίωμα να επιβάλει ποινές κάθειρξης στους καταδικασμένους έως και 15 χρόνια. Σε μια τέτοια περίπτωση, που δηλαδή επιβληθούν αυστηρότερες ποινές, οι καταδικασμένοι αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο να επιστρέψουν στη φυλακή, δεδομένου ότι εκτός από το Γιάννη Λαγό, τον Ηλία Κασιδιάρη και το Γιώργο Ρουπακιά, οι υπόλοιποι, έχουν αποφυλακιστεί με υφ΄ όρων απόλυση.
Πρώτη φορά στη φυλακή
Το τρίτο διακύβευμα, αφορά όσους καταδικάστηκαν μεν πρωτοδίκως, δεν μπήκαν ποτέ στη φυλακή έως σήμερα, δε. Πρόκειται για έξι πρόσωπα, στους οποίους επιβλήθηκαν χαμηλότερες ποινές, από πέντε έως επτά έτη κάθειρξης με αναστολή και έμειναν εκτός φυλακής. Ανάμεσα σε αυτούς τους έξι είναι η Ελένη Ζαρούλια, σύζυγος Μιχαλολιάκου, ο πρώην βουλευτής Χρυσής Αυγής, Στάθης Μπούκουρας και ο επίσης πρώην βουλευτής Δημήτρης Κουκούτσης.
Αν το δευτεροβάθμιο δικαστήριο τους καταδικάσει εκ νέου για συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση και τους επιβάλλει ποινές κάθειρξης, τότε ενδέχεται τα πρόσωπα αυτά να μπουν για πρώτη φορά στη φυλακή για τη συμμετοχή τους στη Χρυσή Αυγή, που το 2012, έφτασε να είναι τρίτη κοινοβουλευτική δύναμη στη χώρα.
Η σύγκρουση των εισαγγελικών προτάσεων: Οικονόμου vs Στεφανάτου
Η σημερινή κρίση των δικαστών έρχεται να απαντήσει σε δύο εκ διαμέτρου αντίθετες εισαγγελικές ερμηνείες των γεγονότων, που σημάδεψαν τους δύο βαθμούς δικαιοδοσίας.
1. Η ευθύνη για τη δολοφονία Φύσσα
- Αδαμαντία Οικονόμου (Πρωτοβάθμιο): Υποστήριξε ότι ο Γιώργος Ρουπακιάς ήταν ο μόνος υπαίτιος. Κατά την εισαγγελέα, ο δράστης έδρασε αυτοβούλως και η δολοφονία δεν ήταν αποτέλεσμα κεντρικής εντολής ή οργανωμένου σχεδίου.
- Κυριακή Στεφανάτου (Εφετείο): Χαρακτήρισε τη δολοφονία ως «πολιτική» και οργανωμένη, εκτελεσμένη από ένα «στρατιωτικά οργανωμένο σύνολο» με πλήρη γνώση της ιεραρχίας.
2. Εγκληματική οργάνωση και ιδεολογία
- Αδαμαντία Οικονόμου: Εισηγήθηκε την απαλλαγή της ηγετικής ομάδας από την κατηγορία της διεύθυνσης, θεωρώντας τη Χρυσή Αυγή νόμιμο πολιτικό κόμμα και τα βίαια περιστατικά ως «μεμονωμένα». Υποβάθμισε το ρόλο της ιδεολογίας ως ποινικά κολάσιμο κίνητρο.
- Κυριακή Στεφανάτου: Ζήτησε την ενοχή και των 42 κατηγορουμένων, τονίζοντας ότι η Χρυσή Αυγή είναι «γνήσιο τέκνο της ναζιστικής ιδεολογίας». Υποστήριξε ότι η εθνικοσοσιαλιστική κατεύθυνση ήταν ο «συνεκτικός δεσμός» που επέβαλλε την τυφλή υπακοή στην ηγεσία και την τέλεση των εγκλημάτων.
3. Η Δομή και η «Αρχή του Αρχηγού»
- Αδαμαντία Οικονόμου: Αμφισβήτησε την ύπαρξη κάθετης δομής που να συνδέει την ηγεσία με τις αξιόποινες πράξεις. Υποστήριξε ότι δεν αποδείχθηκε η παροχή συγκεκριμένων εντολών από τον Νίκο Μιχαλολιάκο ή την ηγετική ομάδα, θεωρώντας ότι τα βίαια περιστατικά δεν αποτελούσαν μέρος κεντρικού σχεδιασμού.
- Κυριακή Στεφανάτου: Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην «Αρχή του Αρχηγού», υποστηρίζοντας ότι η πειθαρχία ήταν απόλυτη και οι επιθέσεις αποτελούσαν υλοποίηση της κεντρικής πολιτικής βούλησης. Ζήτησε την επικύρωση των πρωτόδικων ποινών χωρίς την αναγνώριση ελαφρυντικών περιστάσεων.
