Κάθε χρόνο ανήμερα της Εθνικής Επετείου της 25ης Μαρτίου, ένα παραδοσιακό πιάτο κυριαρχεί στα ελληνικά τραπέζια: μπακαλιάρος με σκορδαλιά.
Η συνήθεια αυτή έχει βαθιές ρίζες στην ελληνική ιστορία, τη λαϊκή παράδοση και τη θρησκευτική ζωή και δεν είναι καθόλου τυχαία.
Η θρησκευτική και ιστορική διάσταση
Η 25η Μαρτίου αποτελεί διπλή γιορτή:
Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, μια από τις λαμπρότερες ημέρες της Ορθοδοξίας.
Εθνική Επέτειος 1821, που σηματοδοτεί την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης.
Κατά την περίοδο της Μεγάλης Σαρακοστής, η Εκκλησία ορίζει αυστηρή νηστεία. Η 25η Μαρτίου αποτελεί από τις ελάχιστες εξαιρέσεις, όπου επιτρέπεται το ψάρι, επειδή η εορτή του Ευαγγελισμού θεωρείται χαρμόσυνη.
Γιατί επιλέχθηκε ο μπακαλιάρος;
Η καθιέρωση του μπακαλιάρου την ημέρα αυτή δεν είναι απλώς γαστρονομική παράδοση έχει και πρακτικούς λόγους:
Ο μπακαλιάρος, παστός και εύκολα διατηρούμενος, μπορούσε να μεταφερθεί και να αποθηκευτεί για μήνες, κάτι πολύτιμο σε εποχές χωρίς ψύξη.
Ήταν οικονομικός και προσιτός, γεγονός που τον έκανε δημοφιλή σε ορεινές περιοχές όπου το φρέσκο ψάρι ήταν σπάνιο.
Εισήχθη συστηματικά στον ελλαδικό χώρο από τον 15ο αιώνα και γρήγορα ενσωματώθηκε στη διατροφή του λαού.
Μάλιστα, σύμφωνα με ιστορικές αναφορές του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου (ΕΙΜ), ο παστός μπακαλιάρος είχε γίνει ήδη από τον 18ο και 19ο αιώνα βασικό είδος τροφής σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, ιδίως σε περιόδους νηστείας ή φτώχειας. Οι σχετικές μαρτυρίες που διασώζονται σε έγγραφα και λαογραφικές συλλογές του ΕΙΜ επιβεβαιώνουν ότι ο μπακαλιάρος αποτελούσε συχνή επιλογή στα οικογενειακά τραπέζια κατά τις μεγάλες θρησκευτικές γιορτές.
Γιατί συνοδεύεται με σκορδαλιά;
Η σκορδαλιά αποτελεί πατροπαράδοτη ελληνική συνταγή, που συνδυάζει απλά αλλά θρεπτικά υλικά πατάτα ή ψωμί, σκόρδο, λάδι, ξίδι.
Το έντονο άρωμά της ταιριάζει με το τηγανητό ψάρι και δημιουργεί ένα πιάτο που ισορροπεί ανάμεσα στη νηστήσιμη παράδοση και την ελληνική γεύση.
Το πιάτο ως πολιτιστική παράδοση
Ο μπακαλιάρος με σκορδαλιά έχει εξελιχθεί σε σύμβολο της ημέρας:
Ενώνει την εθνική και τη θρησκευτική ταυτότητα.
Αντανακλά τις ανάγκες και τις συνήθειες παλιότερων εποχών.
Μεταφέρει μια παράδοση αιώνων, που συνεχίζεται αδιάκοπα σε κάθε ελληνικό σπίτι.
Η συγκεκριμένη γαστρονομική παράδοση αναφέρεται συχνά και σε εκπαιδευτικές δράσεις του ΕΙΜ, όπου παρουσιάζονται τα έθιμα και οι πρακτικές της εποχής της Επανάστασης και της μετέπειτα νεοελληνικής κοινωνίας.
Η παράδοση που έφτασε ως σήμερα
Καταλαβαίνουμε λοίπον ότι στη σύγχρονη Ελλάδα, ο μπακαλιάρος με σκορδαλιά δεν αποτελεί απλώς μια γευστική επιλογή της 25ης Μαρτίου, αλλά έναν ζωντανό δεσμό με το παρελθόν.
Το πιάτο αυτό συνεχίζει να σερβίρεται στα σπίτια και στις πλατείες, διατηρώντας μια συνήθεια που ξεκίνησε από ανάγκη αλλά εξελίχθηκε σε ξεχωριστό έθιμο.
Κάθε γενιά το υιοθετεί με τον δικό της τρόπο, κρατώντας ακέραιο τον συμβολισμό του και προσθέτοντας τη δική της γαστρονομική πινελιά. Έτσι, η παράδοση δεν μένει στα βιβλία ή στα μουσεία, αλλά παραμένει παρούσα στο καθημερινό τραπέζι, ως μέρος της ταυτότητας και της μνήμης μας.
Με πληροφορίες από nhmuseum.gr, wikipedia.org,argiro.gr
