Η Τουρκία ετοιμάζεται να μετατρέψει το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» σε εσωτερικό νόμο, ανοίγοντας ένα νέο και δυνητικά επικίνδυνο κεφάλαιο στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η Αθήνα απαντά ότι καμία μονομερής τουρκική νομοθετική πρωτοβουλία δεν μπορεί να παράγει έννομο αποτέλεσμα στο Διεθνές Δίκαιο. Ωστόσο, το πολιτικό και επιχειρησιακό αποτύπωμα της κίνησης αυτής δεν μπορεί να υποτιμηθεί.
Η είδηση που μετέδωσαν τουρκικά μέσα, ανάμεσά τους και το κρατικό TRT, δεν είναι μια ακόμη ρητορική έξαρση της Άγκυρας. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μεταδίδονται από την Τουρκία, το κυβερνών AKP προετοιμάζει αυτοτελές νομοσχέδιο με στόχο να ενσωματώσει τη «Γαλάζια Πατρίδα» στο τουρκικό εσωτερικό δίκαιο.
Πρόκειται για μια κίνηση που η Άγκυρα παρουσιάζει ως προσπάθεια «νομικής κατοχύρωσης» των τουρκικών δικαιωμάτων και συμφερόντων στη Μαύρη Θάλασσα, τη Μεσόγειο και το Αιγαίο. Στην πράξη, όμως, η Αθήνα διαβάζει πίσω από αυτή την πρωτοβουλία μια ακόμη απόπειρα θεσμοποίησης των τουρκικών διεκδικήσεων.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι το σχέδιο δεν περιορίζεται στα χωρικά ύδατα. Αγγίζει ζητήματα ΑΟΖ, υφαλοκρηπίδας, διεθνών υδάτων, αλλά και το νομικό καθεστώς νησιών, νησίδων και βραχονησίδων που η Τουρκία αποκαλεί «γκρίζες ζώνες». Δηλαδή, ακριβώς τον πυρήνα των τουρκικών αμφισβητήσεων στο Αιγαίο.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, το νομοσχέδιο αναμένεται να κατατεθεί στην τουρκική Εθνοσυνέλευση μετά το Kurban Bayramı, δηλαδή μετά το τέλος Μαΐου. Η χρονική στιγμή δεν είναι τυχαία. Η Άγκυρα στέλνει μήνυμα την ώρα που οι ισορροπίες στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο παραμένουν εύθραυστες, ενώ η Ελλάδα προωθεί τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό και ενισχύει τις διεθνείς της συμμαχίες.
Η ελληνική κυβέρνηση έχει ήδη αντιδράσει σε υψηλό πολιτικό επίπεδο. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης ξεκαθάρισε ότι κάθε μονομερής ενέργεια με εθνική νομοθεσία «δεν έχει καμία αξία από άποψη διεθνούς δικαίου» και ότι τέτοιες κινήσεις απευθύνονται κυρίως στο εσωτερικό ακροατήριο της Τουρκίας.
Η θέση της Αθήνας είναι ότι το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας καθορίζει με σαφήνεια τη διαδικασία και τα κριτήρια για τον καθορισμό θαλασσίων ζωνών. Με άλλα λόγια, η Τουρκία μπορεί να ψηφίσει έναν νόμο στο εσωτερικό της, αλλά δεν μπορεί μονομερώς να αλλάξει το καθεστώς του Αιγαίου ούτε να ακυρώσει ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η κίνηση είναι αδιάφορη. Αντιθέτως, ο κίνδυνος βρίσκεται ακριβώς στο ότι η Τουρκία μπορεί να χρησιμοποιήσει έναν τέτοιο νόμο ως εργαλείο πολιτικής πίεσης, διπλωματικής επιχειρηματολογίας και επιχειρησιακής παρουσίας στο πεδίο.
Το έχουμε ξαναδεί. Η Άγκυρα δεν χρειάζεται πάντοτε διεθνή αναγνώριση για να αξιοποιεί μια μονομερή πράξη ως μοχλό πίεσης. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο, παρότι απορρίφθηκε από την Ελλάδα και δεν παράγει αποτελέσματα εις βάρος τρίτων, παραμένει στην τουρκική διπλωματική φαρέτρα. Κάτι ανάλογο μπορεί να επιχειρηθεί και τώρα με τον νόμο της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το ερώτημα ποιος βρίσκεται πίσω από τη νομοθετική πρωτοβουλία. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει δημόσια πληροφόρηση που να κατονομάζει συγκεκριμένο πρόσωπο ως συντάκτη ή εμπνευστή του νομοσχεδίου. Οι τουρκικές αναφορές μιλούν για πηγές του AKP, ενώ σημειώνουν ότι στη διαδικασία έχουν ληφθεί υπόψη απόψεις του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών, των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων και της Διοίκησης Ναυτικών Δυνάμεων.
Αυτό είναι ίσως ακόμη πιο ανησυχητικό από το να υπήρχε ένας μεμονωμένος εμπνευστής. Δείχνει ότι η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν εμφανίζεται πλέον μόνο ως σύνθημα ή ως στρατηγικό δόγμα, αλλά ως κρατική γραμμή που επιχειρείται να αποκτήσει θεσμική μορφή.
Η ίδια η ιδέα της «Γαλάζιας Πατρίδας» έχει παλαιότερες ρίζες. Ο όρος αποδίδεται στον απόστρατο Τούρκο ναύαρχο Τζεμ Γκιουρντενίζ, ο οποίος έχει δηλώσει ότι τον επινόησε το 2006, όταν υπηρετούσε στο τουρκικό Πολεμικό Ναυτικό. Στη συνέχεια το δόγμα αναπτύχθηκε, πολιτικοποιήθηκε και υιοθετήθηκε από την τουρκική ηγεσία ως εργαλείο ευρύτερης θαλάσσιας στρατηγικής.
Το νέο στοιχείο είναι η προσπάθεια νομοθετικής του κατοχύρωσης. Και αυτό αλλάζει το επίπεδο του παιχνιδιού. Δεν αλλάζει το Διεθνές Δίκαιο. Δεν αλλάζει τα ελληνικά δικαιώματα. Δεν αλλάζει τις διεθνείς συνθήκες. Αλλά μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία θα επιχειρεί να εμφανίζει τις διεκδικήσεις της ως «νόμιμες» στο εσωτερικό της και ως «διαπραγματεύσιμες» προς τα έξω.
Για την Αθήνα, το δίλημμα είναι διπλό. Από τη μία, δεν πρέπει να προσδώσει σε έναν τουρκικό εσωτερικό νόμο κύρος που δεν έχει. Από την άλλη, δεν μπορεί να αγνοήσει μια κίνηση που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή νέων τετελεσμένων ή για την αύξηση της έντασης στο πεδίο.
Η απάντηση, όπως διαμορφώνεται μέχρι στιγμής, στηρίζεται σε τρεις άξονες: προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο, ενίσχυση της αποτρεπτικής παρουσίας και διεθνοποίηση της ελληνικής θέσης όπου χρειάζεται. Η κυβέρνηση επιμένει ότι οι ελληνικές κινήσεις δεν ετεροκαθορίζονται από την Άγκυρα και ότι έχουν ήδη θεσμικό αποτύπωμα, με κορυφαίο παράδειγμα τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό.
Το βέβαιο είναι ότι η Τουρκία ανοίγει ξανά ένα ευαίσθητο μέτωπο. Και αυτή τη φορά δεν το κάνει μόνο με δηλώσεις ή χάρτες, αλλά με την πρόθεση να μετατρέψει ένα αναθεωρητικό δόγμα σε νόμο του κράτους.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν γίνεται πιο νόμιμη επειδή θα γραφτεί σε τουρκικό ΦΕΚ. Γίνεται όμως πιο επικίνδυνη ως εργαλείο πίεσης. Και αυτό είναι που πρέπει να διαβαστεί ψύχραιμα, αλλά χωρίς καμία υποτίμηση.
