Τα ηλεκτρικά πατίνια δεν είναι από μόνα τους ο εχθρός. Ο εχθρός είναι η προχειρότητα με την οποία τα αφήσαμε να μπουν στην καθημερινότητα των πόλεων. Χωρίς ποδηλατόδρομους, χωρίς ασφαλείς διαδρομές, χωρίς πινακίδες, χωρίς ασφάλιση, χωρίς κράνος, χωρίς ουσιαστικό έλεγχο και, κυρίως, χωρίς παιδιά που να έχουν διδαχθεί από το δημοτικό τι σημαίνει κυκλοφοριακή αγωγή.
Πριν από λίγες ημέρες γράφαμε πως «των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν». Στην περίπτωση των ηλεκτρικών πατινιών, όμως, δεν μαγειρέψαμε πριν πεινάσουμε. Αφήσαμε το φαγητό στη φωτιά, φύγαμε από την κουζίνα και τώρα επιστρέφουμε επειδή μύρισε καμένο.
Ο Τάσος Δούσης ανέβασε στο facebook την συγκλονιστική φράση που του μετέφερε συντονιστής διευθυντής του ΚΑΤ: Όταν κάνεις δώρο πατίνι στο παιδί σου ετοιμάσου να το νεκροφιλήσεις…»
Έχει άδικο;
Η κυβέρνηση έρχεται τώρα να πάρει μέτρα. Απαγόρευση για τους ανηλίκους, υποχρεωτική ασφάλιση για τους ενήλικους χρήστες, αυστηρότεροι έλεγχοι, κανόνες για τις εταιρείες και για τα οχήματα. Σωστά. Αναγκαία. Αλλά κατόπιν εορτής.
Γιατί το ερώτημα δεν είναι μόνο τι κάνουμε τώρα. Το ερώτημα είναι πώς φτάσαμε ως εδώ.
Πώς επιτρέψαμε σε ηλεκτρικά πατίνια να κυκλοφορούν σε κεντρικούς δρόμους, δίπλα σε αυτοκίνητα, λεωφορεία, ταξί και μηχανές, χωρίς να υπάρχει προηγουμένως ένα στοιχειώδες δίκτυο ασφαλούς μετακίνησης; Πώς θεωρήσαμε ότι μπορείς να φέρεις μια μορφή μικροκινητικότητας στις ελληνικές πόλεις χωρίς πρώτα να φτιάξεις τον χώρο της;
Στις μεγάλες πόλεις του εξωτερικού, όπου τα ηλεκτρικά πατίνια έχουν ενταχθεί πιο οργανωμένα στην καθημερινότητα, υπάρχει συνήθως κάτι που εδώ παραμένει εξαίρεση: υποδομή. Υπάρχουν ποδηλατόδρομοι, διαδρομές ήπιας κυκλοφορίας, σαφείς κανόνες στάθμευσης, χώροι όπου το πατίνι δεν ενοχλεί ούτε τον οδηγό ούτε τον πεζό.
Στην Αθήνα, αντίθετα, ζητήσαμε από ένα όχημα να βρει μόνο του τη θέση του μέσα σε μια πόλη που δεν είχε φτιαχτεί για αυτό.
Και έτσι το ηλεκτρικό πατίνι βρέθηκε παντού και πουθενά. Στο οδόστρωμα, όπου κινδυνεύει ο αναβάτης. Στο πεζοδρόμιο, όπου κινδυνεύει ο πεζός. Στον πεζόδρομο, όπου η βόλτα μετατρέπεται σε σλάλομ. Στις πλατείες, όπου παιδιά, ηλικιωμένοι, τουρίστες και εργαζόμενοι προσπαθούν να συνυπάρξουν με οχήματα που συχνά κινούνται πολύ πιο γρήγορα από όσο αντέχει ο χώρος.
Αυτό δεν είναι βιώσιμη κινητικότητα. Είναι μεταφορά ευθύνης στον πιο αδύναμο κρίκο.
Δεν φτιάξαμε υποδομές, αλλά αφήσαμε τα πατίνια να κυκλοφορούν. Δεν οργανώσαμε ποδηλατόδρομους, αλλά ζητήσαμε από τους αναβάτες να αυτοσχεδιάσουν. Δεν εκπαιδεύσαμε επαρκώς τους πολίτες, αλλά περιμέναμε να συμπεριφερθούν σαν να είχαν εκπαιδευτεί. Δεν βάλαμε εξαρχής σοβαρό πλαίσιο στις εταιρείες, αλλά τώρα αναρωτιόμαστε ποιος εισάγει τι, με ποιες προδιαγραφές και με ποιον έλεγχο.
Και βέβαια, τα ηλεκτρικά πατίνια κυκλοφορούν χωρίς αριθμό κυκλοφορίας. Χωρίς πινακίδα. Χωρίς ασφάλιση. Χωρίς εύκολη ταυτοποίηση. Αν γίνει ατύχημα, αν τραυματιστεί πεζός, αν προκληθεί ζημιά σε όχημα, αν φύγει ο αναβάτης, ποιος λογοδοτεί; Ποιος αποζημιώνει; Ποιος εντοπίζεται;
Το ηλεκτρικό πατίνι μπορεί να είναι μικρό. Η ζημιά που μπορεί να προκαλέσει, όμως, δεν είναι μικρή.
Ακόμη πιο σοβαρό είναι το ζήτημα των ανηλίκων. Διότι εδώ η λογική δοκιμάζεται. Δεν γίνεται να θεωρούμε ότι ένας νέος δεν έχει την ηλικία, την κρίση και την εκπαίδευση για να οδηγήσει αυτοκίνητο σε κεντρικό δρόμο, αλλά την ίδια στιγμή να τον βλέπουμε πάνω σε ηλεκτρικό πατίνι, ανάμεσα σε λεωφορεία και αυτοκίνητα, και να κάνουμε πως δεν τρέχει τίποτα.
Αν ένα ηλεκτρικό πατίνι θεωρείται ελαφρύ προσωπικό ηλεκτρικό όχημα, τότε δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν παιχνίδι όταν μπαίνει στον δρόμο. Το παιδί να πάει στο πάρκο. Να κινηθεί σε προστατευμένο χώρο. Να παίξει εκεί όπου δεν κινδυνεύει ούτε το ίδιο ούτε οι άλλοι. Αλλά όχι να κυκλοφορεί σε κεντρικές αρτηρίες χωρίς εκπαίδευση, χωρίς δίπλωμα, χωρίς κράνος, χωρίς κανόνες.
Και φυσικά, όταν μιλάμε για παιδιά, μιλάμε και για γονείς.
Κανένα παιδί δεν εμφανίζεται τυχαία με ένα ηλεκτρικό πατίνι. Κάποιος το αγοράζει. Κάποιος το επιτρέπει. Κάποιος βλέπει πού το χρησιμοποιεί. Κάποιος έχει την ευθύνη. Και όταν η παραβατική συμπεριφορά ενός ανηλίκου οδηγεί σε ατύχημα, σε σοβαρό τραυματισμό ή, ακόμη χειρότερα, σε απώλεια ζωής, δεν γίνεται η ευθύνη να εξαφανίζεται πίσω από τη φράση «παιδί είναι».
Ναι, παιδί είναι. Γι’ αυτό ακριβώς χρειάζεται όρια.
Χρειάζεται γονείς που δεν αγοράζουν όχημα και μετά κάνουν πως αγόρασαν παιχνίδι. Χρειάζεται οικογένειες που εξηγούν ότι ο δρόμος δεν είναι παιδική χαρά. Χρειάζεται πραγματική ευθύνη, όχι μόνο μετά το κακό, αλλά πριν από αυτό.
Εδώ μπαίνει και ένα ακόμη μεγάλο κενό: η κυκλοφοριακή αγωγή στα σχολεία.
Στην Ελλάδα μιλάμε για ΚΟΚ όταν πια κάποιος πάει να βγάλει δίπλωμα. Δηλαδή πολύ αργά. Το μάθημα της κυκλοφοριακής αγωγής είναι σχεδόν ανύπαρκτο από το δημοτικό. Ό,τι γίνεται, γίνεται κυρίως από το προσωπικό ενδιαφέρον ορισμένων εκπαιδευτικών και διευθυντών, που παίρνουν πρωτοβουλίες, οργανώνουν δράσεις, καλούν φορείς, προσπαθούν να μάθουν στα παιδιά τα αυτονόητα.
Αλλά η ασφάλεια στον δρόμο δεν μπορεί να εξαρτάται από το φιλότιμο μερικών ανθρώπων.
Ένα παιδί πρέπει από τις πρώτες τάξεις του σχολείου να μαθαίνει τι σημαίνει πεζός, ποδηλάτης, αναβάτης, οδηγός. Να ξέρει πού περνά τον δρόμο, τι σημαίνει διάβαση, τι σημαίνει φανάρι, τι σημαίνει προτεραιότητα, τι σημαίνει κράνος, τι σημαίνει ευθύνη απέναντι στον άλλον. Να καταλαβαίνει ότι η κυκλοφορία δεν είναι χώρος εγωισμού, αλλά χώρος συνύπαρξης.
Και αυτή η συνύπαρξη δεν διδάσκεται με εγκυκλίους κατόπιν εορτής. Διδάσκεται συστηματικά, από νωρίς, με μάθημα, με βιωματικές δράσεις, με επανάληψη, με παρουσία της Τροχαίας, με πάρκα κυκλοφοριακής αγωγής που λειτουργούν πραγματικά και όχι μόνο ως φωτογραφικό φόντο για μια εκδήλωση τον χρόνο.
Ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας έχει επισημάνει την ανάγκη τα ηλεκτρικά πατίνια να κινούνται με πολύ χαμηλές ταχύτητες σε πεζόδρομους, πλατείες και περιοχές όπου κυκλοφορούν πεζοί. Και έχει δίκιο. Εκεί όπου περπατά ο πολίτης, εκεί όπου παίζουν παιδιά, εκεί όπου κινούνται ηλικιωμένοι ή άνθρωποι με κινητικά προβλήματα, το πατίνι δεν μπορεί να συμπεριφέρεται σαν μηχανάκι χωρίς πινακίδα.
Η ταχύτητα σε αυτούς τους χώρους πρέπει να είναι ταχύτητα σεβασμού.
Αν θέλουμε τα ηλεκτρικά πατίνια να μείνουν στις πόλεις, πρέπει πρώτα να αποφασίσουμε με ποιους όρους. Δεν αρκεί να τα ανεχόμαστε. Δεν αρκεί να τα κυνηγάμε αφού γίνει το ατύχημα. Δεν αρκεί να βάζουμε πρόστιμα μόνο όταν η κατάσταση ξεφύγει.
Χρειάζεται συνολικό σχέδιο.
Ποδηλατόδρομοι και ασφαλείς λωρίδες μικροκινητικότητας. Υποχρεωτική ασφάλιση. Ταυτοποίηση των οχημάτων. Τεχνικές προδιαγραφές για όσα εισάγονται και πωλούνται. Όρια ταχύτητας που θα τηρούνται στην πράξη. Υποχρεωτικό κράνος. Απαγόρευση χρήσης από ανηλίκους σε δημόσιους δρόμους. Ευθύνη των γονιών. Έλεγχοι στις εταιρείες. Και κυκλοφοριακή αγωγή από το δημοτικό, όχι ως πολυτέλεια αλλά ως βασικό μάθημα ζωής.
Γιατί το πρόβλημα δεν είναι ότι μπήκαν τα ηλεκτρικά πατίνια στις πόλεις.
Το πρόβλημα είναι ότι μπήκαν πριν μπει η λογική.
Και τώρα, όπως πάντα, τρέχουμε πίσω από τα γεγονότα. Μετράμε ατυχήματα, αναζητούμε ευθύνες, εξαγγέλλουμε μέτρα και ανακαλύπτουμε ξανά το αυτονόητο: καμία μετακίνηση δεν είναι σύγχρονη, αν δεν είναι πρώτα ασφαλής.
Οι δρόμοι δεν είναι χώρος πειραματισμού. Τα πεζοδρόμια δεν είναι πίστες. Οι πεζόδρομοι δεν είναι διάδρομοι ταχύτητας. Και τα παιδιά δεν μπορεί να μαθαίνουν την κυκλοφοριακή αγωγή πέφτοντας πάνω στην άσφαλτο.
Αν λοιπόν θέλουμε πραγματικά να προλάβουμε την επόμενη τραγωδία, ας κάνουμε επιτέλους αυτό που λέει η παροιμία: ας μαγειρέψουμε πριν πεινάσουμε.
Μόνο που αυτή τη φορά, έχουμε ήδη αργήσει.
