Η νίκη απέναντι στον καρκίνο είναι ένα από τα πιο καθοριστικά ορόσημα στη ζωή ενός ανθρώπου. Όμως η επιστήμη υπενθυμίζει ότι η παρακολούθηση δεν τελειώνει με την ολοκλήρωση της θεραπείας. Νέα δεδομένα, που σχολιάζουν Έλληνες επιστήμονες του ΕΚΠΑ, δείχνουν ποιοι επιζώντες κινδυνεύουν περισσότερο να εμφανίσουν έναν νέο πρωτοπαθή καρκίνο και γιατί η φροντίδα μετά τη νόσο πρέπει να γίνει πιο εξατομικευμένη. Τα στοιχεία προέρχονται από μελέτη που δημοσιεύθηκε στο PLOS Medicine.
Για εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, η φράση «τελείωσα τις θεραπείες» σηματοδοτεί μια νέα αρχή. Είναι η στιγμή που η αγωνία δίνει χώρο στην ελπίδα, οι επισκέψεις στα νοσοκομεία αραιώνουν και η ζωή επιχειρεί να ξαναβρεί τον ρυθμό της.
Όμως η ζωή μετά τον καρκίνο δεν είναι πάντα μια απλή επιστροφή στην παλιά κανονικότητα. Μια νέα μεγάλη μελέτη έρχεται να φωτίσει μια πλευρά που συχνά μένει στη σκιά: τον κίνδυνο εμφάνισης ενός δεύτερου, νέου πρωτοπαθούς καρκίνου.
Δεν πρόκειται για υποτροπή. Ούτε για μετάσταση της αρχικής νόσου. Πρόκειται για έναν διαφορετικό καρκίνο, μια νέα κακοήθεια που μπορεί να εμφανιστεί χρόνια μετά την πρώτη διάγνωση.
Τα ευρήματα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή όπου όλο και περισσότεροι άνθρωποι επιβιώνουν από τον καρκίνο και ζουν πολλά χρόνια μετά τη θεραπεία τους. Η επιβίωση είναι πλέον μια μεγάλη επιστημονική και ιατρική κατάκτηση. Το επόμενο στοίχημα, όμως, είναι η ασφαλής και ποιοτική ζωή μετά τη νόσο.
Σύμφωνα με τη Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής και παθολόγο στη Θεραπευτική Κλινική της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ στο Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», την Αλεξάνδρα Σταυροπούλου, βιολόγο, και τον Θάνο Δημόπουλο, καθηγητή Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας και διευθυντή της Θεραπευτικής Κλινικής του ΕΚΠΑ, η μελέτη βασίστηκε σε στοιχεία 3,36 εκατομμυρίων ανθρώπων στις ΗΠΑ.
Οι συμμετέχοντες είχαν διαγνωστεί με πρώτο πρωτοπαθή καρκίνο από το 1975 έως το 2019 και παρακολουθήθηκαν έως το 2022. Στο διάστημα αυτό καταγράφηκαν περισσότερα από 510.000 νέα πρωτοπαθή περιστατικά καρκίνου.
Το πρώτο μεγάλο συμπέρασμα είναι σαφές: ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία.
Στις γυναίκες, η συχνότητα εμφάνισης νέου πρωτοπαθούς καρκίνου ανέβηκε από 915 περιστατικά ανά 100.000 ανθρωποέτη στις ηλικίες 35 έως 39 ετών, σε 1.980 περιστατικά στις ηλικίες 75 έως 79 ετών. Στους άνδρες η αύξηση ήταν ακόμη πιο έντονη, από 1.228 σε 2.945 περιστατικά στις ίδιες ηλικιακές ομάδες.
Με άλλα λόγια, όσο μεγαλύτερος είναι κάποιος όταν εμφανίζει τον πρώτο καρκίνο, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να διαγνωστεί αργότερα με έναν δεύτερο, ανεξάρτητο καρκίνο. Η τάση αυτή εμφανίζεται ισχυρότερη στους άνδρες, αν και υπάρχει μια σημαντική εξαίρεση: στις γυναίκες που είχαν περάσει καρκίνο του μαστού, ο κίνδυνος παρέμεινε σχετικά σταθερός στις διαφορετικές ηλικίες.
Η μελέτη δείχνει επίσης ότι δεν υπάρχει ένας ενιαίος κανόνας για όλους τους επιζώντες. Ο τύπος του πρώτου καρκίνου παίζει καθοριστικό ρόλο.
Στις γυναίκες κάτω των 40 ετών, οι επιζώσες καρκίνου του μαστού εμφάνισαν τον υψηλότερο κίνδυνο για επόμενο πρωτοπαθή καρκίνο σε σχέση με άλλες συχνές κατηγορίες. Στους άνδρες κάτω των 40 ετών, ο υψηλότερος κίνδυνος εντοπίστηκε σε όσους είχαν περάσει καρκίνο του παχέος εντέρου και του ορθού. Μετά τα 70, οι επιζώντες μελανώματος παρουσίαζαν τον υψηλότερο κίνδυνο και στα δύο φύλα.
Τα στοιχεία αυτά οδηγούν σε ένα πρακτικό συμπέρασμα: η ιατρική παρακολούθηση μετά τον καρκίνο δεν μπορεί να είναι ίδια για όλους. Πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ηλικία, το φύλο, τον τύπο της πρώτης νόσου, αλλά και τους παράγοντες κινδύνου που εξακολουθούν να επηρεάζουν την υγεία του ασθενούς.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η διαφορά ανάμεσα στις γενιές. Ο κίνδυνος φάνηκε να κορυφώνεται σε ανθρώπους που είχαν γεννηθεί περίπου μεταξύ 1935 και 1945 και στη συνέχεια να μειώνεται στις νεότερες γενιές. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτή η βελτίωση μπορεί να συνδέεται με καλύτερη πρόληψη, πιο έγκαιρη διάγνωση, βελτιωμένες θεραπείες και πιο οργανωμένη μακροχρόνια φροντίδα.
Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι παντού ενθαρρυντική.
Στις γυναίκες που είχαν επιβιώσει από καρκίνο του πνεύμονα, η συχνότητα εμφάνισης νέου πρωτοπαθούς καρκίνου αυξήθηκε κατά 60% όταν συγκρίθηκε η περίοδος 2015–2019 με την περίοδο 1975–1979. Αυξήσεις, μικρότερες αλλά σαφείς, καταγράφηκαν επίσης στις γυναίκες με ιστορικό μελανώματος και στους άνδρες με ιστορικό καρκίνου της ουροδόχου κύστης.
Τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι πίσω από τους γενικούς μέσους όρους υπάρχουν ομάδες επιζώντων που παραμένουν ιδιαίτερα ευάλωτες. Και γι’ αυτές τις ομάδες, η παρακολούθηση μετά τη θεραπεία πρέπει να είναι πιο στοχευμένη.
Η ουσία δεν είναι να καλλιεργηθεί φόβος στους ανθρώπους που έχουν περάσει καρκίνο. Αντίθετα, το μήνυμα είναι ότι η γνώση του κινδύνου μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερη προστασία.
Η τακτική ιατρική παρακολούθηση, οι κατάλληλοι προληπτικοί έλεγχοι, η διακοπή του καπνίσματος, η προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία, η υγιεινή διατροφή και η σωματική δραστηριότητα δεν είναι απλώς γενικές συμβουλές ευεξίας. Για τους επιζώντες καρκίνου μπορεί να αποτελούν κρίσιμα εργαλεία μακροχρόνιας φροντίδας.
Η μελέτη δεν είχε στοιχεία για όλες τις πιθανές αιτίες πίσω από τα ευρήματα. Δεν περιλάμβανε λεπτομερείς πληροφορίες για τις θεραπείες που έλαβαν οι ασθενείς, τη γενετική προδιάθεση ή τις αλλαγές στον τρόπο ζωής μετά την πρώτη διάγνωση. Επομένως, δεν μπορεί να απαντήσει με απόλυτη βεβαιότητα γιατί ορισμένες ομάδες κινδυνεύουν περισσότερο.
Μπορεί, όμως, να δείξει κάτι εξαιρετικά σημαντικό: ποιοι χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή και πότε.
Η επιβίωση από τον καρκίνο είναι μια νίκη. Αλλά η επόμενη μέρα χρειάζεται σχέδιο, συνέπεια και εξατομικευμένη φροντίδα. Γιατί το ζητούμενο δεν είναι μόνο να ζήσει κανείς μετά τον καρκίνο. Είναι να ζήσει καλά, με ασφάλεια και με τη μεγαλύτερη δυνατή προστασία για το μέλλον.
