Σαν σήμερα, στις 15 Σεπτεμβρίου 1968, μέσα στα σκοτεινά χρόνια της στρατιωτικής δικτατορίας, ιδρύεται η Κομμουνιστική Νεολαία Ελλάδας, η ΚΝΕ.
Η απόφαση είχε ληφθεί από το Πολιτικό Γραφείο της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ τον Αύγουστο του 1968 και συνδεόταν με τις μεγάλες ανακατατάξεις που είχαν προηγηθεί στο κομμουνιστικό κίνημα και τη διάσπαση του ΚΚΕ εκείνη τη χρονιά. Η ίδρυση της ΚΝΕ τοποθετείται επισήμως στις 15 Σεπτεμβρίου. (komep.gr)
Η ΚΝΕ γεννήθηκε στην παρανομία
Δεν επρόκειτο για μία συνηθισμένη κομματική νεολαία. Η ΚΝΕ γεννήθηκε παράνομα. Το ΚΚΕ ήταν εκτός νόμου, στελέχη και μέλη του βρίσκονταν στις φυλακές, στις εξορίες ή στην παρανομία και η χούντα αντιμετώπιζε κάθε οργανωμένη αντιστασιακή δραστηριότητα με συλλήψεις και βασανισμούς.
Ήταν η πρώτη φορά μετά το 1943 και την αυτοδιάλυση της ΟΚΝΕ, προκειμένου να δημιουργηθεί η ΕΠΟΝ, που το ΚΚΕ αποκτούσε ξανά δική του κομμουνιστική οργάνωση νεολαίας. (komep.gr)
Σχεδόν ταυτόχρονα άρχισε να κυκλοφορεί παράνομα και ο «Οδηγητής», η εφημερίδα της ΚΝΕ, που παραμένει μέχρι σήμερα το δημοσιογραφικό της όργανο. (902.gr)
Η δικτατορία και το Πολυτεχνείο
Στα χρόνια που ακολούθησαν, η ΚΝΕ απέκτησε παρουσία στο αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα. Μέλη της συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις των φοιτητών και στην εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973.
Μετά την πτώση της χούντας και τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ, η ΚΝΕ πέρασε από την παρανομία στη μαζική πολιτική δράση. Πανεπιστήμια, σχολές, εργατικοί χώροι και γειτονιές αποτέλεσαν τους βασικούς χώρους ανάπτυξής της.
Και εδώ βρίσκεται μια ενδιαφέρουσα πλευρά της πολιτικής ιστορίας της Μεταπολίτευσης: η ΚΝΕ δεν «έβγαλε» μόνο στελέχη που παρέμειναν στο ΚΚΕ. Ανέδειξε μια ολόκληρη γενιά πολιτικών, αρκετοί από τους οποίους στη συνέχεια ακολούθησαν δρόμους πολύ μακριά από το κόμμα στο οποίο πολιτικοποιήθηκαν.
Από την ΚΝΕ στο ΠΑΣΟΚ
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Μαρία Δαμανάκη. Μέλος της ΚΝΕ στα χρόνια της δικτατορίας, συμμετείχε στη Συντονιστική Επιτροπή του Πολυτεχνείου και έγινε μία από τις ιστορικές φωνές του ραδιοφωνικού σταθμού της εξέγερσης. Ακολούθησαν το ΚΚΕ και ο Συνασπισμός, του οποίου έγινε πρόεδρος, ενώ αργότερα εντάχθηκε στο ΠΑΣΟΚ και εξελέγη βουλευτής του. (Ίδρυμα της Βουλής)
Εξίσου χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Μίμη Ανδρουλάκη, κορυφαίου στελέχους της κομμουνιστικής Αριστεράς και στενού συνεργάτη του Χαρίλαου Φλωράκη. Αναδείχθηκε στα όργανα της νεολαίας και του ΚΚΕ, έγινε γραμματέας του Κεντρικού Συμβουλίου της ΚΝΕ το 1975 και αργότερα μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ. Μετά τις ανατροπές στην Αριστερά απομακρύνθηκε από το ΚΚΕ και χρόνια αργότερα εξελέγη βουλευτής με το ΠΑΣΟΚ. (Μίμης Ανδρουλάκης)
Από την ΚΝΕ προερχόταν και ο Νίκος Μπίστης. Συμμετείχε στον αντιδικτατορικό αγώνα μέσα από τις γραμμές της, φυλακίστηκε και μετά την αποχώρησή του από το ΚΚΕ το 1983 ακολούθησε μια μακρά διαδρομή στην ανανεωτική Αριστερά και την Κεντροαριστερά, περνώντας και από το ΠΑΣΟΚ. (Antenna)
Από το ΚΚΕ στην κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ
Ιδιαίτερη είναι και η διαδρομή του Νίκου Κοτζιά. Υπήρξε από τα πρώτα στελέχη της ΚΝΕ και στη συνέχεια σημαντικό στέλεχος του ΚΚΕ. Μετά την αποχώρησή του πέρασε από διαφορετικές πολιτικές διαδρομές, συνεργάστηκε με τον χώρο του ΠΑΣΟΚ και τελικά έγινε υπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα.
Η πορεία αυτών των στελεχών δείχνει πόσο έντονη υπήρξε η πολιτική κινητικότητα της γενιάς που διαμορφώθηκε μέσα στη δικτατορία και στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης.
Και από την ΚΝΕ στη Νέα Δημοκρατία
Η πιο εντυπωσιακή ίσως περίπτωση είναι ο Τάκης Θεοδωρικάκος.
Στα νεανικά του χρόνια ήταν στέλεχος της ΚΝΕ και, μετά τη μεγάλη διάσπαση της οργάνωσης το 1989, αναδείχθηκε σε γραμματέα της.
Δεκαετίες αργότερα η πολιτική του πορεία τον έφερε στην άλλη πλευρά του πολιτικού φάσματος. Έγινε σύμβουλος στρατηγικής του Κυριάκου Μητσοτάκη, συντονιστής Στρατηγικού Σχεδιασμού και Επικοινωνίας της ΝΔ, βουλευτής και υπουργός στις κυβερνήσεις Μητσοτάκη. Σήμερα είναι υπουργός Ανάπτυξης. (Ελληνική Βουλή)
Άλλη χαρακτηριστική περίπτωση είναι ο Δημήτρης Τσιόδρας. Υπήρξε στέλεχος της ΚΝΕ και μέλος του Κεντρικού Συμβουλίου της, ενώ πολλά χρόνια αργότερα συνδέθηκε πολιτικά με τη Νέα Δημοκρατία και σήμερα είναι ευρωβουλευτής της ΝΔ και μέλος της πολιτικής ομάδας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος. (De-Facto)
Στο ίδιο γαλάζιο σκηνικό και ο Γιάννης Βλαστάρης. Από τις αρχές του 2017, στο προσωπικό επικοινωνιακό επιτελείο του αργηγού της ΝΔ Κυρ. Μητσοτάκη είχε ενταχθεί άτυπα και ο δημοσιογράφος Γιάννης Βλαστάρης. Μολονότι δεν συμμετείχε στις συσκέψεις ή στον «πρωινό καφέ» στην οδό Πειραιώς, είχε ολοένα και πιο ενεργό ρόλο στη συγγραφή των ομιλιών και λοιπών παρεμβάσεων του προέδρου της Ν∆.
Στην πορεία, ο Ι. Βλαστάρης έγινε ο βασικός λογογράφος του Κυριάκου και μετά την ανάδειξή του στην πρωθυπουργία ουσιαστικά ο μοναδικός, καθώς στα τέλη Αυγούστου 2019 χρίστηκε και επισήμως ως «διευθυντής του γραφείου επικοινωνίας της Γενικής Γραμματείας του πρωθυπουργού» και ουσιαστικά με μια βασική αρμοδιότητα, αυτήν του λογογράφου (speech writer) του Κυρ. Μητσοτάκη.
Μεταπολιτευτικά, ο Ι. Βλαστάρης όντας φοιτητής στο Πολιτικό Νομικής Αθήνας, ήταν στέλεχος της Πσκ/ΚΝΕ, μέλος του ΔΣ του Φοιτητικού Συλλόγου και πρόεδρός του (1978-79), ενώ λίγο αργότερα αποχώρησε από το ΚΚΕ. Εχοντας στραφεί επαγγελματικά στη δημοσιογραφία, με αφετηρία την «Καθημερινή» της Ελένης Βλάχου το 1979, εργάστηκε σε διάφορους τομείς από το πολιτικό μέχρι το ελεύθερο ρεπορτάζ.
Πέρασε και από την ΕΡΤ, στα τέλη του 1980 από το περιοδικό «ΕΝΑ» (επί ημερών Γιώργου Κοσκωτά), ενώ θήτευσε για σχεδόν δύο δεκαετίες (1990-2010) στη «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπί᧻ (επί εκδότη Κίτσου Τεγόπουλου και Διευθυντή Σεραφείμ Φυντανίδη), όπου ήταν επικεφαλής του ένθετου περιοδικού «Εψιλον».
Οι περιπτώσεις αυτές έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή δείχνουν ότι η ΚΝΕ υπήρξε επί δεκαετίες κάτι περισσότερο από τη νεολαία ενός κόμματος: αποτέλεσε σχολείο πολιτικής οργάνωσης για ανθρώπους που στη συνέχεια βρέθηκαν σχεδόν σε ολόκληρο το πολιτικό φάσμα.
Η μεγάλη διάσπαση του 1989
Κομβική στιγμή στην ιστορία της ΚΝΕ υπήρξε το 1989.
Η συμμετοχή του τότε ενιαίου Συνασπισμού στην κυβέρνηση Τζαννετάκη μαζί με τη Νέα Δημοκρατία προκάλεσε βαθιά κρίση στο ΚΚΕ και ιδιαίτερα στη νεολαία του. Μεγάλο τμήμα της ΚΝΕ αποχώρησε, ενώ από αυτή τη ρήξη προέκυψαν δυνάμεις που συγκρότησαν το Νέο Αριστερό Ρεύμα – ΝΑΡ.
Ακολούθησε η νέα μεγάλη κρίση του 1991, όταν σημαντικό τμήμα στελεχών αποχώρησε από το ΚΚΕ και παρέμεινε στον Συνασπισμό. Από εκεί ξεκίνησε μια νέα περίοδος ανακατατάξεων που, πολλά χρόνια αργότερα, θα συνέβαλε και στη διαμόρφωση του πολιτικού χώρου από τον οποίο προέκυψε ο ΣΥΡΙΖΑ.
Μια οργάνωση που άφησε στελέχη σε ολόκληρο το πολιτικό σύστημα
Από τη Μαρία Δαμανάκη και τον Μίμη Ανδρουλάκη μέχρι τον Νίκο Μπίστη και τον Νίκο Κοτζιά και, στην άλλη πλευρά πλέον, τον Τάκη Θεοδωρικάκο και τον Δημήτρη Τσιόδρα, η ιστορία των ανθρώπων που πέρασαν από την ΚΝΕ είναι ταυτόχρονα ένα κομμάτι της ιστορίας της ίδιας της Μεταπολίτευσης.
Άλλοι παρέμειναν κομμουνιστές. Άλλοι στράφηκαν στην ανανεωτική Αριστερά, στον Συνασπισμό και στον ΣΥΡΙΖΑ. Άλλοι πέρασαν στο ΠΑΣΟΚ. Και ορισμένοι κατέληξαν στη Νέα Δημοκρατία.
Πενήντα οκτώ χρόνια μετά την ίδρυσή της, η ΚΝΕ εξακολουθεί να αποτελεί τη νεολαιίστικη οργάνωση του ΚΚΕ. Η πολιτική της ιστορία, όμως, ξεπερνά κατά πολύ τα σημερινά οργανωτικά της όρια: μέσα από τις γραμμές της πέρασαν άνθρωποι που βρέθηκαν αργότερα σχεδόν σε κάθε γωνιά του ελληνικού πολιτικού συστήματος.
