Μια νέα πραγματικότητα διαμορφώνεται σταδιακά στους ελληνικούς δρόμους, καθώς η ευθύνη για την οδική ασφάλεια δεν βαραίνει πλέον αποκλειστικά τον οδηγό, αλλά επεκτείνεται και στους επιβάτες, με ιδιαίτερη έμφαση στον συνοδηγό.
Τα τροχαία ατυχήματα εξακολουθούν να αποτελούν ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα στη χώρα, όπως επιβεβαιώνουν τόσο τα επίσημα στατιστικά στοιχεία όσο και τα συχνά περιστατικά που συγκλονίζουν την κοινή γνώμη, αναδεικνύοντας το βαρύ ανθρώπινο κόστος, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για απώλειες νέων ανθρώπων.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το νομοθετικό περιβάλλον γίνεται ολοένα και αυστηρότερο. Οι αλλαγές δεν περιορίζονται μόνο στις υποχρεώσεις των οδηγών, αλλά επεκτείνονται και στο καθεστώς ευθύνης των επιβατών, ιδίως των συνοδηγών, σε περιπτώσεις τροχαίων περιστατικών. Σύμφωνα με τις πρόσφατες δικαστικές εξελίξεις και την εφαρμογή του ισχύοντος Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, η παρουσία στη θέση του συνοδηγού δεν θεωρείται πλέον παθητική, αλλά συνοδεύεται από συγκεκριμένες υποχρεώσεις και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σοβαρές έννομες συνέπειες.
Ενδεικτική είναι η υπόθεση της 21χρονης Έμμας Καρυωτάκη, που έχασε τη ζωή της το 2022 στη Θεσσαλονίκη, όταν παρασύρθηκε από όχημα που κινούνταν με υπερβολική ταχύτητα. Οι επιβαίνοντες εγκατέλειψαν το σημείο, αφήνοντάς την αβοήθητη. Δύο χρόνια μετά την καταδίκη του οδηγού σε πολυετή κάθειρξη, η Δικαιοσύνη εξέτασε και τον ρόλο της συνοδηγού, η οποία κρίθηκε ένοχη για υπόθαλψη εγκληματία, καθώς δεν ενημέρωσε τις Αρχές ούτε απέτρεψε την εγκατάλειψη. Της επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης δύο ετών, μετατρεπείσα σε χρηματική.
Ανάλογη ήταν η αντιμετώπιση και στην υπόθεση της 37χρονης Νάντιας Κυριακού, μητέρας δύο παιδιών, που έχασε τη ζωή της σε τροχαίο στη λεωφόρο Νέας Κίου – Ναυπλίου. Το δικαστήριο, πέρα από την καταδίκη του οδηγού σε κάθειρξη 18 ετών, επέβαλε ποινή φυλάκισης 15 ετών και στον συνοδηγό, κρίνοντάς τον άμεσο συνεργό στην επικίνδυνη οδήγηση με θανατηφόρο αποτέλεσμα.
Οι αποφάσεις αυτές καταδεικνύουν ότι η επίκληση του «δεν οδηγούσα» δεν επαρκεί πλέον ως υπερασπιστική γραμμή. Οι δικαστικές αρχές αποδίδουν ευθύνη και στους συνοδηγούς, οι οποίοι καλούνται να αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο, ιδίως σε περιπτώσεις σοβαρών παραβάσεων ή τροχαίων με βαριές συνέπειες.
Παράλληλα, ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας προβλέπει ρητά κυρώσεις και για τους επιβάτες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η μη χρήση ζώνης ασφαλείας, που επιφέρει πρόστιμο 150 ευρώ τόσο στον παραβάτη επιβάτη όσο και στον οδηγό. Σε περιπτώσεις όπου κανείς από τους επιβαίνοντες δεν συμμορφώνεται, τα πρόστιμα αυξάνονται σημαντικά.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο ρόλος του συνοδηγού στη συνοδευόμενη οδήγηση ανηλίκων. Όταν ένας 17χρονος οδηγεί υπό επίβλεψη, ο ενήλικας συνοδηγός φέρει ουσιαστική ευθύνη για τη συμπεριφορά του. Σε περίπτωση παράβασης, οι κυρώσεις επιβάλλονται και στους δύο, υπογραμμίζοντας τη συνυπευθυνότητα που αναγνωρίζει ο νόμος.
Σε σοβαρές παραβάσεις, όπως η υπερβολική ταχύτητα άνω των 200 χλμ./ώρα, τα πρόστιμα μπορεί να φτάσουν τα 2.000 ευρώ και να συνοδεύονται από αφαίρεση άδειας οδήγησης για μεγάλο χρονικό διάστημα, με επιπτώσεις τόσο για τον οδηγό όσο και για τον συνοδό.
Τέλος, αυστηρό είναι το πλαίσιο και ως προς το κάπνισμα σε όχημα παρουσία ανηλίκου. Σύμφωνα με τον αντικαπνιστικό νόμο, απαγορεύεται πλήρως το κάπνισμα σε ιδιωτικά και δημόσια οχήματα όταν επιβαίνει παιδί κάτω των 12 ετών. Το πρόστιμο ανέρχεται σε 1.500 ευρώ και συνοδεύεται από αφαίρεση διπλώματος για έναν μήνα, ενώ διπλασιάζεται αν καπνίζουν περισσότερα άτομα. Σε οχήματα δημόσιας χρήσης, το πρόστιμο φτάνει τα 3.000 ευρώ.
Η νέα αυτή πραγματικότητα αναδεικνύει μια σαφή κατεύθυνση: η οδική ασφάλεια αποτελεί πλέον συλλογική ευθύνη, με τον συνοδηγό να καλείται να διαδραματίσει ενεργό και ουσιαστικό ρόλο.
