Θα ήθελα να αφιερώσω τον φετινό χαιρετισμό μου στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών στην μνήμη της αγαπημένης μου μέντορος και επί τριάντα περίπου χρόνια Προέδρου του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών (ΕΠΚεΔ) Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ, η οποία έφυγε από κοντά μας πριν δύο μήνες.
Πριν τρεις εβδομάδες είχα την τύχη να παρακολουθήσω ζωντανά την εκτόξευση του διαστημόπλοιου το οποίο φέρει το όνομα της αδελφής του Απόλλωνα, προστάτη των Δελφών, Αρτέμιδος (το ARTEMIS II), μαζί με έναν από τους επιδραστικότερους πρωτοπόρους αστροφυσικούς του καιρού μας, τον συνάδελφό μου στο Χάρβαρντ και καλό φίλο Avi Loeb. Αναπόφευκτα, η παρακολούθηση του κοσμοϊστορικού αυτού συμβάντος οδήγησε και σε σκέψεις για το μέλλον της ανθρωπότητας και αυτό που θα ονόμαζα διαστημο-πολιτική (spacepolitics, κατά το γεωπολιτική). Σε λίγα χρόνια από τώρα, ο αγώνας δρόμου για την κατάκτηση του διαστήματος, που έχει ξεκινήσει εδώ και εβδομήντα τουλάχιστον χρόνια, θα υποβαθμίσει ακόμη περισσότερο το ενεργό και αποτελεσματικό ενδιαφέρον των μεγάλων δυνάμεων και των ηγετών τους για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο πλανήτης μας ως συνέπεια της αδηφάγας εκμετάλλευσής του από τον άνθρωπο (κυρίως από τους κατέχοντες ή διαμορφώνοντες την οικονομική και τεχνολογική εξουσία), με κυριότερο αυτό της κλιματικής αλλαγής. Είναι επίσης πολύ πιθανόν ότι η εντατικοποίηση διαστημο-πολιτικών ανταγωνισμών θα οδηγήσει στην επέκταση από την γη στην αρένα του διαστήματος και του «πολιτικού νεο-μεσσιανισμού», που έχω διαγνώσει σε γραπτά μου ως σύμπτωμα της εποχής που διανύουμε (την εποχή του «νεομεσαιωνικού μετακαπιταλισμού», στην ορολογία που προτείνω).
Από την απογείωση του ARTEMIS II στην προσγείωση, λοιπόν, εδώ και τώρα στον ιερό τόπο του Απόλλωνα, των Δελφών, και την αναμέτρησή μας με «το σοκ του νέου» (για να επικαλεσθώ την θεματική του φετινού Οικονομικού φόρουμ εδώ στους Δελφούς) που βιώνει ο πλανήτης γη σε διάφορους τομείς (κυρίως τον γεω-πολιτικό και τεχνολογικό). Για ποιου είδους «νέο», ωστόσο, μιλούμε; Για κάτι, άραγε, που επέλασε έξωθεν της σφαίρας της ανθρώπινης δράσης και ευθύνης; Μήπως για φυσικά φαινόμενα που ερήμην του ανθρώπου και εκτός του βεληνεκούς της προβλεπτικής του ικανότητας ή ενεργού εποπτείας του επαναπροσδιορίζουν την πορεία του; Αν ναι, τότε το «σοκ» δικαιολογείται. Αν όχι, όπως προφανώς συμβαίνει, προς τι το «σοκ»; Είναι άμοιροι ευθυνών οι πολίτες της ανθρωπόκαινου εποχής και κυρίως οι ηγέτες τους για το υποτιθέμενο σοκαριστικό αναπάντεχο του «νέου»; Και αν το σοκ των όσων δεν συμμετέχουν στην λήψη αποφάσεων μπροστά στην ανάδυση του δραματικά καινούργιου δικαιολογείται, οι λαμβάνοντες τις αποφάσεις κάθε άλλο παρά «σοκαρισμένοι» πρέπει να νιώθουν ή να θεωρούνται. Εκτός και αν επιζητούν να επικαλεσθούν το «σοκ» ως άλλοθι απαλλακτικό οποιασδήποτε ηθικής ευθύνης. Ό,τι κείται, ωστόσο, εντός του ορίζοντος των επιλογών μας, μας καθιστά ηθικά υπεύθυνους, εκτός και αν επιθυμούμε να ανατρέξουμε σε μία νεο-μεσαιωνική μοιρολατρία.
Το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών καταδεικνύει μέσω της παραγωγής και προώθησης σε διεθνές επίπεδο κριτικού στοχασμού και δημιουργικών πολιτιστικών πρωτοβουλιών, ότι τα δελφικά παραγγέλματα, κυρίως το «γνώθι σαυτόν», παραμένουν επίκαιρα για ολόκληρη την ανθρωπότητα. Αναφέρω μόνο τους πρόσφατους διεθνείς θεσμούς του, όπως την Δελφική Ακαδημία, που έχει ιδρύσει το Κέντρο τα τελευταία χρόνια και χρηματοδοτείται εξ ολοκλήρου απο την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας (είμαστε βαθιά ευγνώμονες στον Περιφερειάρχη Φάνη Σπανό), και τους Δελφικούς Διαλόγους, οι οποίοι διερευνούν επίκαιρα θέματα που απασχολούν ολόκληρη την ανθρωπότητα, π.χ. τεχνητή νοημοσύνη και δημοκρατία, βιοπολιτική, η εποχή του μετα-ανθρώπινου κ.α. Η διεθνής απήχηση των Δελφικών Διαλόγων, που πραγματοποιούνται χάρη στην γενναιοδωρία της Eurolife FFH, είναι ήδη τεράστια: οι συνεργάτες μου με πληροφορούν ότι τα τελευταία τρία χρόνια τους παρακολούθησαν διαδικτυακά πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι από όλο τον πλανήτη!
Δύο καινούργιοι διεθνείς θεσμοί που έχουν ιδρυθεί πολύ πρόσφατα δίνουν σάρκα και οστά σε οράματα που είχα εδώ και αρκετά χρόνια. Πρόκειται για πρωτοβουλίες που ανακοίνωσα ήδη πριν ένα χρόνο περίπου στο Μουσείο της Ακρόπολης σε εκδήλωσή μας για την Δελφική Ιδέα, από την αρχαιότητα στο μέλλον της ανθρωπότητας. Πρώτον, Το Σύγχρονο Μαντείο των Δελφών: Το Μέλλον της Ανθρωπότητας (The New Delphic Oracle: The Future of Humanity). Και δεύτερον, η Νέα Δελφική Αμφικτυονία: Διεθνής Εταιρεία Φίλων της Δελφικής Ιδέας και του ΕΠΚεΔ (The New Delphic League: The International Society of the Friends of the Delphic Idea and of the European Cultural Centre of Delphi). Λεπτομέρειες για τους καινούργιους αυτούς θεσμούς, συμπεριλαμβανομένης της διεθνούς Συντονιστικής Επιτροπής της Νέας Δελφικής Αμφικτυονίας, θα παρουσιασθούν σε εκδήλωση στην Αθηναϊκή Λέσχη στις 27 Μαΐου. Οι πρωτοβουλίες αυτές, που χρηματοδοτούνται σχεδόν αποκλειστικά από χορηγίες, έχουν ήδη βρει, σε μικρότερο, βεβαίως, επίπεδο και βεληνεκές, μιμητές, γεγονός που μας χαροποιεί ιδιαίτερα, αφού καταδεικνύει την πρωτοποριακή επίδραση των δραστηριοτήτων του Κέντρου στην ευρύτερη κοινωνία.
Τα τελευταία χρόνια, η ελληνική πολιτεία έχει αγκαλιάσει δυναμικά και αποφασιστικά το Κέντρο. Αναφέρω ενδεικτικά το τεράστιο έργο ανακαίνισης και ενεργειακής αναβάθμισης του συνεδριακού μας κέντρου, όραμα και έργο της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, το οποίο θα έχει ολοκληρωθεί σε λίγους μήνες από τώρα. Και ευελπιστούμε ότι άμεσα και η ανακαίνιση του ξενώνα θα ενταχθεί σε πρόγραμμα ΕΣΠΑ χάρη στην αμέριστη αρωγή της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας και την αγαστή συνεργασία της με το Κέντρο. Επίσης, το Κέντρο μας, ως ο έργω, φύσει, και νόμω θεσμικός συνεχιστής της δελφικής ιδέας, έχει δρομολογήσει τον σχεδιασμό εορτασμού των πενήντα χρόνων από την ίδρυσή του και της εκατοστής επετείου της ίδρυσης των Δελφικών Εορτών με εκδηλώσεις παγκόσμιας επιδραστικότητας.
Σας θέλουμε όλους συνοδοιπόρους σε αυτή την πορεία και την προσπάθεια παγκόσμιας διάδοσης της δελφικής ιδέας όπως την επαναπροσδιορίζει το ΕΠΚεΔ εν όψει των σύγχρονων πολλαπλών, κοσμοϊστορικών εξελίξεων. Για τον σκοπό αυτό, έχει δημιουργηθεί πλατφόρμα συνδρομής στις εκδηλώσεις του Κέντρου, το οποίο προσβλέπει στην γενναιόδωρη συμβολή σας στις διεθνούς απήχησης πρωτοβουλίες του (https://eccd.gr/programma-stiriksis/).
Και είμαι χαρούμενος που, μεταξύ πολλών άλλων σημαντικών συνεδρίων, φιλοξενούμε και φέτος το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών. Εύχομαι καλή επιτυχία στο σημαντικό έργο όλων σας όσοι βρίσκεστε αυτές τις ημέρες στους Δελφούς, στον ομφαλό της γης.
Και καθώς ανάμεσά μας υπάρχουν τόσοι σοφοί από όλον τον κόσμο, επιτρέψετέ μου να τελειώσω με μια διαπίστωση και έμμεση προτροπή έγκαιρης διαπίστωσης των «σοκαριστικών» επερχόμενων γεγονότων εκφρασμένη με την μοναδική πολυσημαντική λιτότητα του Κωνσταντίνου Καβάφη στο ποίημά του «Σοφοὶ δὲ προσιόντων»—παραλείπω μόνο τον τελευταίο του στίχο. Ο Καβάφης θα ένιωθε, πιστεύω, την αιτία της παράλειψης:
Θεοὶ μὲν γὰρ μελλόντων, ἄνθρωποι δὲ γιγνομένων,
σοφοὶ δὲ προσιόντων αἰσθάνονται.
Φιλόστρατος, Τὰ ἐς τὸν Τυανέα Ἀπολλώνιον, VIII, 7
Οι άνθρωποι γνωρίζουν τα γιγνόμενα.
Τα μέλλοντα γνωρίζουν οι θεοί,
πλήρεις και μόνοι κάτοχοι πάντων των φώτων.
Εκ των μελλόντων οι σοφοί τα προσερχόμενα
αντιλαμβάνονται. Η ακοή
αυτών κάποτε εν ώραις σοβαρών σπουδών
ταράττεται. Η μυστική βοή
τούς έρχεται των πλησιαζόντων γεγονότων.
*Πρόκειται για το πλήρες κείμενο της ομιλίας, μέρη της οποίας παραλείφθηκαν στον προφορικό χαιρετισμό λόγω χρονικών περιορισμών.
