Μια χρονιά ακόμη που τέτοια μέρα νωρίς νωρίς το πρωί, η αναμονή τελειώνει και χιλιάδες έφηβοι μπαίνουν στις σχολικές τάξεις για να συμμετέχουν στις πανελλήνιες εξετάσεις. Αυτές που έδωσαν πριν μερικά χρόνια και οι γονείς τους, όλοι σε μια μάχη με το «θηρίο» που λέγεται Πανελλήνιες, το όνομα του οποίου ξεκινάς να ακούς σχεδόν από τις πρώτες τάξεις του σχολείου στην Ελλάδα.
Στόχος; Μια θέση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, σε μια σχολή που νομίζεις ότι σου αρέσει. Νομίζεις ναι, γιατί άραγε για ποιο πράγμα μπορείς να είσαι σίγουρη και σίγουρος στα 17;
Παρά το γεγονός ότι οι Πανελλήνιες αποτελούν μια γνώριμη και επαναλαμβανόμενη διαδικασία στην ελληνική πραγματικότητα, η εμπειρία δεν φαίνεται να γίνεται πιο εύκολη για τα παιδιά που τη βιώνουν. Αποτελούν έναν σημαντικό σταθμό, όχι όμως γιατί καθορίζουν από μόνες τους το μέλλον ενός νέου ανθρώπου, αλλά επειδή συχνά βιώνονται ως μια δοκιμασία υψηλού διακυβεύματος. Πολλοί από τους εφήβους αντιλαμβάνονται τη διαδικασία, ως τις «τρεις ώρες στις οποίες κρίνεται η ζωή μου». Και συχνά αυτή η αντίληψη ενισχύεται από το περιβάλλον γύρω τους.
«Δίνουμε Πανελλήνιες φέτος!»
«Διάβασες αρκετά;»
«Πρέπει να πετύχεις!»
«Τώρα κρίνεται το μέλλον σου!»
«Τι θα κάνεις αν δεν περάσεις;»
Φράσεις που λέγονται συχνά για ενθάρρυνση, όμως μπορούν, ακούσια, να ενισχύσουν το βάρος που ήδη αισθάνεται ένας έφηβος. Όταν η επιτυχία παρουσιάζεται ως μονόδρομος ή όταν η αποτυχία μοιάζει καταστροφική, η πίεση μπορεί να γίνει ιδιαίτερα έντονη.
Και ενώ οι περισσότεροι έφηβοι θα καταφέρουν να διαχειριστούν αυτή την περίοδο με τα δικά τους αποθέματα δύναμης και υποστήριξης, για ορισμένους η ψυχική επιβάρυνση μπορεί να γίνει βαθιά επώδυνη έως αφόρητη. Γι’ αυτό και είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε ότι το άγχος των εξετάσεων είναι μια πραγματική εμπειρία που χρειάζεται να «αγκαλιαστεί» με κατανόηση και όχι υπερβολή ή αδυναμία.
Στο πλάι των γονιών για την ευημερία των παιδιών
Μέσα σε αυτή την απαιτητική περίοδο, ο ρόλος των γονέων μπορεί να λειτουργήσει καθοριστικά, ως πηγή σταθερότητας και ασφάλειας.
Η θετική γονεϊκότητα δεν σημαίνει αδιαφορία για την προσπάθεια του παιδιού ούτε απουσία ορίων. Σημαίνει παρουσία, κατανόηση και ουσιαστικό ενδιαφέρον, χωρίς φόβο, υπερβολικές προσδοκίες ή συγκρίσεις.
«Εσύ δίνεις Πανελλήνιες, εμείς είμαστε δίπλα σου»
Η φράση «δίνουμε Πανελλήνιες» έχει γίνει σχεδόν συλλογική εμπειρία στην ελληνική οικογένεια. Ωστόσο, μεταφέρει την αίσθηση ότι η επιτυχία ή η αποτυχία του παιδιού αφορά ολόκληρη την οικογένεια. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι το παιδί δίνει εξετάσεις και μόνο το παιδί.
Ο γονέας δεν χρειάζεται να μπει μέσα στη δοκιμασία, χρειάζεται να σταθεί δίπλα της.
«Τι να πω στο παιδί μου; Νιώθω ότι ό,τι κι αν πω δεν φτάνει»
Για να μη μετατρέψουμε το σπίτι σε χώρο αξιολόγησης και να δηλώσουμε με σαφήνεια τη συναισθηματική μας διαθεσιμότητα, ας αντικαταστήσουμε τα «διάβασες;» ή «είσαι έτοιμος/η;», με πιο βοηθητικές ερωτήσεις:
«Πώς νιώθεις σήμερα;»
«Υπάρχει κάτι που χρειάζεσαι από μένα;»
«Θες να βγούμε μια βόλτα;»
Οι συγκρίσεις δεν βοηθούν
«Ο ξάδερφός σου διάβαζε περισσότερο.»
«Η φίλη σου φαίνεται πιο έτοιμη.»
Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό, διαφορετικές ανάγκες, δυνατότητες και διαδρομή. Αυτό που λειτουργεί για έναν έφηβο δεν λειτουργεί απαραίτητα για έναν άλλον.
Η αξία ενός παιδιού δεν χωρά σε μια βαθμολογία
«Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία να ακούσει ένας νέος άνθρωπος (και) αυτή την περίοδο είναι ότι η αξία του δεν μετριέται με βαθμούς, επιδόσεις ή αποτελέσματα. Κανένας βαθμός δεν μετρά την προσπάθεια, την καλοσύνη, τον χαρακτήρα του παιδιού μας. Ό,τι κι αν γίνει για το κάθε παιδί αυτές τις ημέρες, ο δρόμος είναι ανοιχτός μπροστά για νέες προσπάθειες, όνειρα, εμπειρίες. Κάθε επιτυχία σε όλα τα παιδιά!», Ασημίνα Μπακάλη, Υπεύθυνη Προγράμματος Θετικής Γονεϊκότητας-Triple P στο SolidarityNow.
*Το άρθρο στηρίζεται στις αρχές του TripleP- Πρόγραμμα Θετικής Γονεϊκότητας που εφαρμόζεται στην Ελλάδα στο πλαίσιο της Εθνικής Δράσης «Προαγωγή Υγείας Οικογένειας και Παιδιού» και που υλοποιείται από το Υπουργείο Υγείας σε συνεργασία με τη UNICEF Greece και μια σειρά εταίρων μεταξύ των οποίων και το SolidarityNowκαι χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας – NextGenerationEU.
