Η 18η Οκτωβρίου 1981 δεν ήταν απλώς μια εκλογική αναμέτρηση. Ήταν μια ιστορική καμπή για τη μεταπολιτευτική Ελλάδα. Ο Ανδρέας Παπανδρέου, με το σύνθημα «Το ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση, ο Λαός στην εξουσία», κατόρθωσε να οδηγήσει το Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα στην πρώτη μεγάλη εκλογική του νίκη, προκαλώντας μια βαθιά πολιτική και κοινωνική ανατροπή.
Εκείνη τη νύχτα, όμως, συνέβη και κάτι ακόμη που πέρασε στην ιστορία της ελληνικής τηλεόρασης και της εκλογικής δημοσιογραφίας: η αξιοποίηση ηλεκτρονικών υπολογιστών για την ταχεία συγκέντρωση, επεξεργασία και παρουσίαση των αποτελεσμάτων, με καθοριστικό πρωταγωνιστή τον Ανδρέα Δρυμιώτη. Στο στούντιο συντόνιζε ο δημοσιογράφος Τέρενς Κουίκ. Δίπλα του η Νίνα Βλάχου
Ήταν η βραδιά που η πολιτική Αλλαγή συνάντησε την τεχνολογική αλλαγή.
Το 48% που άλλαξε τον πολιτικό χάρτη
Τα επίσημα αποτελέσματα της Βουλής αποτυπώνουν το μέγεθος της ανατροπής. Το ΠΑΣΟΚ συγκέντρωσε 48,07% και εξέλεξε 172 βουλευτές, η Νέα Δημοκρατία του Γεωργίου Ράλλη 35,87% και 115 βουλευτές, ενώ το ΚΚΕ του Χαρίλαου Φλωράκη 10,93% και 13 βουλευτές.
Μέσα σε επτά χρόνια από την ίδρυσή του, το 1974, το ΠΑΣΟΚ είχε μετατραπεί από ένα νέο πολιτικό κίνημα σε κυρίαρχη κυβερνητική δύναμη. Από το 13,58% του 1974 και το 25,34% του 1977 έφτασε σχεδόν στο 48,1% το 1981.
Η νίκη αυτή δεν σήμαινε μόνο την ήττα της Νέας Δημοκρατίας. Σήμαινε την είσοδο στο κυβερνητικό προσκήνιο κοινωνικών ομάδων που αισθάνονταν αποκλεισμένες από την εξουσία για δεκαετίες. Αγρότες, εργαζόμενοι, μικρομεσαίοι και μεγάλο μέρος της νεολαίας έβλεπαν στον Ανδρέα Παπανδρέου την υπόσχεση μιας διαφορετικής Ελλάδας.
Η νύχτα που ο Ανδρέας Δρυμιώτης έφερε τα κομπιούτερ στις εκλογές
Υπάρχει, ωστόσο, μια δεύτερη ιστορία εκείνης της Κυριακής, λιγότερο πολιτική αλλά εξίσου σημαντική για την εξέλιξη της εκλογικής διαδικασίας.
Το 1981 χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα ηλεκτρονικοί υπολογιστές για την επίσημη συγκέντρωση και επεξεργασία των εκλογικών αποτελεσμάτων. Ο άνθρωπος που συνδέθηκε με αυτή την πρωτοπορία ήταν ο Ανδρέας Δρυμιώτης, στέλεχος τότε της εταιρείας Δοξιάδη.
Μέχρι εκείνη την εποχή, η συγκέντρωση των αποτελεσμάτων ήταν μια εξαιρετικά χρονοβόρα διαδικασία. Τα στοιχεία έφταναν στα αρμόδια κέντρα και η καταμέτρηση και η εξαγωγή των συγκεντρωτικών αποτελεσμάτων απαιτούσαν πολύωρη χειρωνακτική εργασία.
Ο ίδιος ο Δρυμιώτης έχει διηγηθεί μια χαρακτηριστική ιστορία: το 1977, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής χρειάστηκε να περιμένει μέχρι την Παρασκευή μετά τις εκλογές για να σχηματίσει κυβέρνηση, επειδή δεν ήταν ακόμη σαφές ποιοι βουλευτές είχαν εκλεγεί.
Ο Καραμανλής αποφάσισε ότι αυτό δεν έπρεπε να επαναληφθεί και έδωσε την κατεύθυνση για την αξιοποίηση ηλεκτρονικών υπολογιστών στις επόμενες εκλογές.
Το υπουργείο Εσωτερικών προκήρυξε διαγωνισμό το καλοκαίρι του 1981. Η εταιρεία στην οποία εργαζόταν ο Δρυμιώτης ανέλαβε το έργο, χρησιμοποιώντας και υπολογιστική υποδομή της τότε Τράπεζας Πίστεως, της μετέπειτα Alpha Bank.
Η τεχνολογική καινοτομία επέτρεψε να συγκεντρώνονται και να επεξεργάζονται τα αποτελέσματα πολύ ταχύτερα από το παρελθόν, με αποτέλεσμα να υπάρχει από νωρίς καθαρή εικόνα της εκλογικής αναμέτρησης και της κοινοβουλευτικής δύναμης των κομμάτων.
Για τα δεδομένα της εποχής, ήταν ένα πραγματικό ρεκόρ ταχύτητας στην εκλογική ενημέρωση. Δεν ήταν ακόμη η εποχή του διαδικτύου, των προσωπικών υπολογιστών και των σημερινών αυτοματοποιημένων εκλογικών συστημάτων. Ήταν όμως η αρχή της ηλεκτρονικής εποχής των ελληνικών εκλογών.
Ο Δρυμιώτης θα συνδεόταν έκτοτε με δεκάδες εκλογικές αναμετρήσεις, αποκτώντας μια ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της ελληνικής εκλογικής πληροφορικής.
Η πρώτη δήλωση του Ανδρέα Παπανδρέου: Συγκίνηση, ευθύνη και συμφιλίωση
Το βράδυ της μεγάλης νίκης, ο Ανδρέας Παπανδρέου απευθύνθηκε στον ελληνικό λαό από την κατοικία του στο Καστρί.
Η πρώτη του δήλωση είχε τρία χαρακτηριστικά: βαθιά συγκίνηση για την εκλογική επικράτηση, επίγνωση της ευθύνης που αναλάμβανε και πρόσκληση για εθνική συμφιλίωση.
Ξεκίνησε λέγοντας ότι ήταν βαθιά συγκινημένος από την εμπιστοσύνη των πολιτών και ότι αισθανόταν το βάρος της ευθύνης για την πραγματοποίηση της Αλλαγής.
Υπογράμμισε πως η επόμενη ημέρα δεν θα ήταν ημέρα ξεκούρασης ή θριαμβολογίας, αλλά η αρχή μιας δύσκολης προσπάθειας.
Ιδιαίτερη σημασία είχε η διαβεβαίωσή του ότι το ΠΑΣΟΚ θα κυβερνούσε για όλους τους Έλληνες, όχι μόνο για όσους το είχαν ψηφίσει.
Ζήτησε συμφιλίωση, κάλεσε τους πολίτες να αφήσουν πίσω τους τις διαιρέσεις του παρελθόντος και δεσμεύθηκε να τιμήσει το πολιτικό συμβόλαιο που είχε συνάψει με τον λαό.
Το μήνυμα ήταν σαφές: η νίκη ανήκε στο ΠΑΣΟΚ, αλλά η νέα κυβέρνηση όφειλε να εκπροσωπήσει ολόκληρη τη χώρα.
Η πρώτη δήλωση του Γεωργίου Ράλλη: Αποδοχή της ήττας, αλλά και μια προειδοποίηση
Στην απέναντι πολιτική όχθη, ο απερχόμενος πρωθυπουργός Γεώργιος Ράλλης αποδέχθηκε την ετυμηγορία της κάλπης.
Η αντίδρασή του είχε δύο πλευρές. Από τη μία αναγνώρισε το δικαίωμα του λαού να αποφασίζει σε μια δημοκρατία και συνεχάρη τον Ανδρέα Παπανδρέου για τη νίκη του. Από την άλλη, εξέφρασε την έντονη πολιτική ανησυχία του για την επιλογή των ψηφοφόρων.
Έμεινε στην ιστορία η φράση του:
«Ελπίζω οι Έλληνες να μην μετανοήσουν στο μέλλον για την σημερινή τους επιλογή».
Παρά τη σκληρή προεκλογική αντιπαράθεση και τις ιδεολογικές διαφορές, η παράδοση της εξουσίας πραγματοποιήθηκε ομαλά.
Επτά χρόνια μετά την πτώση της δικτατορίας, η Ελλάδα απέδειξε ότι η δημοκρατία της είχε αποκτήσει τη δυνατότητα μιας ουσιαστικής, ειρηνικής κυβερνητικής εναλλαγής.
Η πρώτη ευρωπαϊκή κάλπη πέρασε σε δεύτερη μοίρα
Την ίδια ημέρα πραγματοποιήθηκαν και οι πρώτες ελληνικές ευρωεκλογές, μόλις δέκα μήνες μετά την ένταξη της Ελλάδας στην τότε Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, την 1η Ιανουαρίου 1981.
Το ΠΑΣΟΚ κατέκτησε και εκεί την πρώτη θέση, με 40,12%, έναντι 31,34% της Νέας Δημοκρατίας. Το ΚΚΕ έλαβε 12,84%, το ΚΚΕ Εσωτερικού 5,29%, το ΚΟΔΗΣΟ 4,25% και το Κόμμα Προοδευτικών 1,95%.
Παρά τη μεγάλη ιστορική σημασία της πρώτης ελληνικής συμμετοχής στην εκλογή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η ευρωπαϊκή αναμέτρηση επισκιάστηκε από την κυβερνητική ανατροπή.
Η Αλλαγή που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα
Ο Ανδρέας Παπανδρέου ορκίστηκε πρωθυπουργός στις 21 Οκτωβρίου 1981, εγκαινιάζοντας μια περίοδο που επηρέασε καθοριστικά τη σύγχρονη ελληνική ιστορία.
Στα χρόνια που ακολούθησαν συνδέθηκαν με τις κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ σημαντικές μεταρρυθμίσεις: η δημιουργία του Εθνικού Συστήματος Υγείας, η αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης, οι αλλαγές στο οικογενειακό δίκαιο, η ενίσχυση κοινωνικών δικαιωμάτων και η αναδιανομή εισοδήματος.
Παράλληλα, η διακυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ άφησε ανοιχτή μια μεγάλη ιστορική συζήτηση για τις δημοσιονομικές επιλογές, τη διόγκωση του κράτους, τον κομματισμό και τη διαχείριση της οικονομίας.
Όποια κι αν είναι η πολιτική αποτίμηση εκείνης της περιόδου, ένα γεγονός παραμένει αδιαμφισβήτητο: η 18η Οκτωβρίου 1981 άλλαξε την πορεία της χώρας.
Και έχει τη δική της ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της ελληνικής δημοσιογραφίας και της τηλεόρασης. Γιατί εκείνη τη νύχτα, μαζί με την πρώτη μεγάλη νίκη του ΠΑΣΟΚ, γεννήθηκε και μια νέα εποχή στην ανακοίνωση των εκλογικών αποτελεσμάτων.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου άλλαξε τον πολιτικό χάρτη. Ο Ανδρέας Δρυμιώτης βοήθησε να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο η Ελλάδα μάθαινε ποιος κέρδισε τις εκλογές.
Για την ιστορική ακρίβεια, χρησιμοποίησα τα τελικά ποσοστά που καταγράφει η Βουλή, τα οποία διαφέρουν κατά ένα εκατοστό από ορισμένες ιστορικές δημοσιεύσεις. Επίσης, οι δηλώσεις Παπανδρέου και Ράλλη αποδίδονται περιληπτικά, με εξαίρεση την τεκμηριωμένη αυτούσια φράση του Ράλλη.
