Η ελληνική πολιτική ιστορία έχει πολλές ανατροπές, αλλά λίγες μπορούν να συγκριθούν με εκείνη του Ανδρέα Παπανδρέου.
Τον Οκτώβριο του 1985, λίγους μήνες μετά τη δεύτερη μεγάλη εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ, η κυβέρνησή του αναγκάζεται να ανακοινώσει ένα από τα αυστηρότερα οικονομικά προγράμματα της δεκαετίας. Ακολουθούν δύσκολα χρόνια, η υπόθεση Κοσκωτά, η εκλογική ήττα, η παραπομπή του πρώην πρωθυπουργού στο Ειδικό Δικαστήριο και μια πρωτοφανής πολιτική σύγκρουση.
Κι όμως, στις 10 Οκτωβρίου 1993 ο Παπανδρέου επιστρέφει. Όχι οριακά. Με 46,88%, περισσότερα από 3,2 εκατομμύρια ψήφους και μια άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία 170 εδρών.
1985: Από την «Αλλαγή» στη λιτότητα
Η κυβέρνηση Παπανδρέου είχε επανεκλεγεί τον Ιούνιο του 1985. Μόλις τέσσερις μήνες αργότερα, όμως, η κατάσταση της οικονομίας οδηγεί σε απότομη αλλαγή πολιτικής.
Η δραχμή υποτιμάται κατά 15%, οι μισθολογικές αυξήσεις περιορίζονται, αλλάζει ουσιαστικά η Αυτόματη Τιμαριθμική Αναπροσαρμογή, οι δημόσιες δαπάνες μπαίνουν στο στόχαστρο και αυξάνεται η φορολογική επιβάρυνση.
Το πρόγραμμα σταθεροποίησης επιχειρεί να αντιμετωπίσει τον υψηλό πληθωρισμό, τα μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα και τις πιέσεις στο ισοζύγιο πληρωμών. Ήταν μια δύσκολη στροφή για μια κυβέρνηση που είχε έρθει στην εξουσία το 1981 με κεντρικό σύνθημα την «Αλλαγή» και είχε προχωρήσει σε σημαντικές αυξήσεις εισοδημάτων και κοινωνικών δαπανών.
Η οικονομία στο τέλος της δεκαετίας
Το πρόγραμμα του 1985-1987 περιόρισε ορισμένες ανισορροπίες, χωρίς όμως να λύσει το δημοσιονομικό πρόβλημα της χώρας.
Προς το τέλος της δεκαετίας τα ελλείμματα αυξάνονται και πάλι, ο πληθωρισμός παραμένει υψηλός και το δημόσιο χρέος έχει πλέον ανέβει εντυπωσιακά σε σχέση με τις αρχές της δεκαετίας. Η οικονομία θα αποτελέσει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που θα κληθεί να αντιμετωπίσει η επόμενη κυβέρνηση.
1989: Η πολιτική θύελλα και η υπόθεση Κοσκωτά
Παράλληλα με την οικονομία, η χώρα εισέρχεται σε μία από τις πιο ταραγμένες πολιτικές περιόδους της Μεταπολίτευσης.
Η υπόθεση Κοσκωτά κυριαρχεί στην επικαιρότητα. Οι πολιτικές αντιπαραθέσεις αποκτούν πρωτοφανή ένταση και η Ελλάδα οδηγείται σε αλλεπάλληλες εκλογικές αναμετρήσεις.
Το ΠΑΣΟΚ χάνει την εξουσία. Ο Ανδρέας Παπανδρέου βρίσκεται πλέον από το Μέγαρο Μαξίμου αντιμέτωπος με τη Δικαιοσύνη.
Το Ειδικό Δικαστήριο
Η κορύφωση έρχεται με την παραπομπή του Ανδρέα Παπανδρέου στο Ειδικό Δικαστήριο για την υπόθεση Κοσκωτά.
Η δίκη εξελίσσεται σε μείζον πολιτικό γεγονός και διχάζει βαθιά την κοινή γνώμη. Ο Παπανδρέου δεν παρίσταται αυτοπροσώπως στη διαδικασία και εκπροσωπείται από τους συνηγόρους του.
Τον Ιανουάριο του 1992 το Ειδικό Δικαστήριο τον αθωώνει από τις κατηγορίες που αντιμετώπιζε. Πολιτικά, η αθώωση αποτέλεσε κομβικό σημείο για την πορεία του προς την επιστροφή.
Τι είχε παραλάβει ο Μητσοτάκης το 1990
Όταν ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης σχημάτισε κυβέρνηση τον Απρίλιο του 1990, η οικονομία αντιμετώπιζε ήδη σοβαρές ανισορροπίες.
Με βάση τα στοιχεία για το τέλος του 1989, το δημόσιο χρέος βρισκόταν περίπου στο 83% του ΑΕΠ, ενώ το δημοσιονομικό έλλειμμα κινούνταν σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα και ο πληθωρισμός παρέμενε διψήφιος.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη επιχείρησε δημοσιονομική προσαρμογή, περιορισμό δαπανών, αποκρατικοποιήσεις και αλλαγές στις δημόσιες επιχειρήσεις. Η εφαρμογή της πολιτικής αυτής προκάλεσε έντονες κοινωνικές και πολιτικές αντιδράσεις.
Ο Σαμαράς και η πτώση της κυβέρνησης
Στο μεταξύ, το Μακεδονικό εξελίσσεται σε καταλύτη των πολιτικών εξελίξεων.
Η σύγκρουση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη με τον Αντώνη Σαμαρά οδηγεί στην αποχώρηση του τελευταίου από τη Νέα Δημοκρατία και στη δημιουργία της Πολιτικής Άνοιξης.
Η κοινοβουλευτική πλειοψηφία της κυβέρνησης, που εξαρχής ήταν εξαιρετικά περιορισμένη, τελικά χάνεται. Η χώρα οδηγείται σε πρόωρες εκλογές στις 10 Οκτωβρίου 1993.
10 Οκτωβρίου 1993: Η μεγάλη επιστροφή
Το αποτέλεσμα ήταν καθαρό.
Το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου συγκέντρωσε 3.235.017 ψήφους, 46,88% και 170 έδρες.
Η Νέα Δημοκρατία του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη έλαβε 39,30% και 111 έδρες.
Η νεοσύστατη Πολιτική Άνοιξη του Αντώνη Σαμαρά μπήκε στη Βουλή με 4,88% και 10 έδρες, ενώ το ΚΚΕ της Αλέκας Παπαρήγα πήρε 4,54% και 9 έδρες.
Ο Συνασπισμός της Μαρίας Δαμανάκη συγκέντρωσε 2,94% και, για λίγες χιλιάδες ψήφους κάτω από το όριο του 3%, έμεινε εκτός Βουλής.
Από το 38,6% στο 46,88%
Η έκταση της επιστροφής φαίνεται ακόμη περισσότερο εάν συγκριθεί με τις εκλογές του 1990.
Τότε το ΠΑΣΟΚ είχε πάρει 38,61%. Τρία χρόνια αργότερα έφθασε στο 46,88% — μια άνοδος άνω των οκτώ ποσοστιαίων μονάδων.
Αντίθετα, η Νέα Δημοκρατία από 46,89% το 1990 υποχώρησε στο 39,30%. Οι συσχετισμοί είχαν σχεδόν αντιστραφεί.
Ο Παπανδρέου ξανά στο Μέγαρο Μαξίμου
Στις 13 Οκτωβρίου 1993, ο Ανδρέας Παπανδρέου ορκίστηκε και πάλι πρωθυπουργός από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Καραμανλή.
Ήταν η τρίτη και τελευταία κυβέρνησή του.
Μέσα σε λίγα χρόνια είχε περάσει από την πρωθυπουργία στην αντιπολίτευση, από την πολιτική απομόνωση στο εδώλιο του Ειδικού Δικαστηρίου και από εκεί ξανά στην απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Η κάλπη του 1993 αποτέλεσε έτσι μία από τις εντυπωσιακότερες πολιτικές επιστροφές της Μεταπολίτευσης. Ο άνθρωπος που πολλοί θεωρούσαν πολιτικά τελειωμένο μετά το 1989 επέστρεφε τέσσερα χρόνια αργότερα στην πρωθυπουργία με 46,88% και 170 βουλευτές.
