Με μια προσωπική ανάμνηση από τα φοιτητικά της χρόνια ξεκινά το άρθρο που υπογράφει στο newscientist , η βραβευμένη ρεπόρτερ Αλίς Κλάιν και συγκεκριμένα τότε που ένας καθηγητής βιολογίας τόνιζε με πάθος τη σημασία του ιωδίου και προέτρεπε τους φοιτητές να χρησιμοποιούν ιωδιούχο αλάτι.
Το παρουσίαζε ως μία από τις σημαντικότερες εφευρέσεις στη δημόσια υγεία, υποστηρίζοντας ότι συνέβαλε στην αύξηση του δείκτη νοημοσύνης (IQ) ολόκληρων πληθυσμών. Ωστόσο, σήμερα το ιωδιούχο αλάτι φαίνεται να εξαφανίζεται από τα ράφια των σούπερ μάρκετ, αντικαθιστάμενο από πιο «μοντέρνες» επιλογές, όπως το ροζ αλάτι Ιμαλαΐων ή το θαλασσινό αλάτι. Αυτή η αλλαγή προκαλεί ανησυχία για πιθανή απώλεια των ωφελειών που είχε προσφέρει.
Το ιώδιο είναι απαραίτητο μέταλλο για τον ανθρώπινο οργανισμό, καθώς χρησιμοποιείται από τον θυρεοειδή αδένα για την παραγωγή ορμονών που ρυθμίζουν σημαντικές λειτουργίες, όπως ο μεταβολισμός, η ανάπτυξη, η πέψη, ο καρδιακός ρυθμός και η θερμοκρασία του σώματος.
Η επαρκής πρόσληψη ιωδίου είναι ιδιαίτερα κρίσιμη κατά την εγκυμοσύνη, καθώς επηρεάζει την ανάπτυξη του εγκεφάλου του εμβρύου. Ακόμη και ήπιες ελλείψεις μπορούν να οδηγήσουν σε μείωση του IQ. Το ιώδιο είναι επίσης σημαντικό στην παιδική ηλικία, ενώ η έλλειψή του μπορεί να προκαλέσει κόπωση, μαθησιακές δυσκολίες και βρογχοκήλη, δηλαδή διόγκωση του θυρεοειδούς.
Τροφές που είναι φυσικά πλούσιες σε ιώδιο περιλαμβάνουν τα φύκια και τα θαλασσινά. Το αγελαδινό γάλα περιέχει επίσης ιώδιο επειδή προστίθεται συχνά στις ζωοτροφές βοοειδών, και απολυμαντικά με βάση το ιώδιο χρησιμοποιούνται για τον καθαρισμό των θηλών και του εξοπλισμού αρμέγματος των γαλακτοπαραγωγών αγελάδων. Τα φρούτα, τα λαχανικά και τα δημητριακά μπορούν να απορροφήσουν μια μικρή ποσότητα ιωδίου από το έδαφος, αλλά τα επίπεδα ιωδίου στο έδαφος ποικίλλουν σημαντικά. Η Ελβετία και το Μίσιγκαν, που κάποτε ήταν μέρος της «ζώνης βρογχοκήλης» της Βόρειας Αμερικής, έχουν και οι δύο πολύ χαμηλό ποσοστό ιωδίου στο έδαφος. Ιστορικά, είχαν υψηλά ποσοστά βρογχοκήλης, με έως και 70% των παιδιών σε ορισμένες ελβετικές πόλεις να επηρεάζονται.
Πώς η εισαγωγή του ιωδίου αποτέλεσε σημείο καμπής
Η εισαγωγή του ιωδιούχου αλατιού στις αρχές του 20ού αιώνα αποτέλεσε σημείο καμπής. Στην Ελβετία το 1922 και λίγο αργότερα στο Μίσιγκαν, η χρήση του οδήγησε σε σχεδόν πλήρη εξάλειψη της βρογχοκήλης και βελτίωση της σωματικής και πνευματικής ανάπτυξης των παιδιών. Η καινοτομία αυτή εξαπλώθηκε παγκοσμίως και θεωρείται ότι συνέβαλε στη γενική αύξηση του IQ κατά τον 20ό αιώνα, με ελάχιστο κόστος.
Συγκεκριμένα, το 1924, το Μίσιγκαν διέθεσε επίσης ιωδιούχο αλάτι, ενώ σύντομα ακολούθησαν και άλλα μέρη των ΗΠΑ και πολλές άλλες χώρες. Σπάνια μια τόσο φθηνή εφεύρεση είχε τόσο εξαιρετικά οφέλη. «Με 5 σεντς (23 λεπτά του ευρώ) ανά άτομο ετησίως, μπορείτε να κάνετε ολόκληρο τον πληθυσμό πιο έξυπνο από πριν», είχε δηλώσει ο αείμνηστος ενδοκρινολόγος Τζέραλντ Μπάροου στους New York Times το 2006.
Η κρίση δημοτικότητας που αντιμετωπίζει το ιωδιούχο αλάτι
Παρά τα εντυπωσιακά αυτά αποτελέσματα, το ιωδιούχο αλάτι σήμερα αντιμετωπίζει κρίση δημοτικότητας. Οι καταναλωτές προτιμούν πιο «ελκυστικά» ή «φυσικά» προϊόντα, ενώ ορισμένοι αποφεύγουν το ιώδιο λόγω φόβων για πρόσθετα. Παράλληλα, η αυξημένη κατανάλωση επεξεργασμένων και έτοιμων τροφίμων, που συνήθως δεν περιέχουν ιωδιούχο αλάτι, καθώς και η στροφή προς φυτικά γάλατα και τη vegan διατροφή, μειώνουν περαιτέρω την πρόσληψη ιωδίου.
Σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι η ανεπάρκεια ιωδίου αυξάνεται ξανά. Στις ΗΠΑ, το ποσοστό των ατόμων με ανεπαρκή πρόσληψη έχει διπλασιαστεί από το 2001, ενώ σχεδόν οι μισές έγκυες γυναίκες δεν λαμβάνουν επαρκείς ποσότητες. Παρόμοια προβλήματα καταγράφονται στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Αυστραλία. Αν και σε ορισμένες περιοχές, όπως σε μέρη της Ιαπωνίας σημειώνεται υπερκατανάλωση (που με τη σειρά της δημιουργεί προβλήματα), η παγκόσμια τάση προκαλεί ανησυχία.
Οι ειδικοί στη δημόσια υγεία καλούν σε επαναφορά του ιωδιούχου αλατιού στη διατροφή, ώστε να αποφευχθούν επιπτώσεις στη γνωστική ανάπτυξη και τη λειτουργία του θυρεοειδούς. Την ίδια στιγμή, παρατηρείται μια αντίφαση: ενώ πολλοί καταναλώνουν συμπληρώματα χωρίς αποδεδειγμένα οφέλη για την εγκεφαλική υγεία, αγνοούν το ιώδιο, παρότι η έλλειψή του έχει τεκμηριωμένες συνέπειες.
Το κείμενο καταλήγει με την συγγραφέα να δηλώνει ότι, παρά τις τάσεις, συνεχίζει να επιλέγει ιωδιούχο αλάτι, επηρεασμένος από τη διδασκαλία του παλιού του καθηγητή και τη συνειδητοποίηση της σημασίας του.
Τι πρέπει να προσέξουμε για το ιώδιο σε υγρή μορφή
Σε άρθρο του το fmh αναφέρει ότι το τοπικό ιώδιο δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σε νεογέννητα μωρά. Δεν πρέπει επίσης να χρησιμοποιείται για βαθιά κοψίματα, δαγκώματα ζώων ή εγκαύματα.
Ας ακολουθήσουμε πάντα τις οδηγίες στη συσκευασία για πληροφορίες σχετικά με τη δοσολογία και να μην το χρησιμοποιούμε για περισσότερες από 10 ημέρες, εκτός εάν μας το υποδείξει ο γιατρός μας.
Οι καλύτερες διατροφικές πηγές ιωδίου
Το ιώδιο βρίσκεται φυσικά σε αρκετά τρόφιμα. Μπορούμε να λάβουμε την απαραίτητη ποσότητα ιωδίου που χρειαζόμαστε καταναλώνοντας απλά μια ποικιλία τροφών όπως αυτά που βρίσκονται στην ακόλουθη λίστα.
- Ψάρια: Ορισμένα ψάρια, όπως ο μπακαλιάρος, ο σολομός, ο τόνος και η σαρδέλα, περιέχουν σημαντικές ποσότητες ιωδίου.
- Θαλασσινά: Τα θαλασσινά όπως οι γαρίδες και τα μύδια, μπορούν να συμβάλουν στην πρόσληψη ιωδίου. Ενώ τα θαλασσινά φύκια αποτελούν επίσης εξαιρετικές πηγές.
- Γαλακτοκομικά προϊόντα: Το γάλα, το τυρί και το γιαούρτι, περιέχουν επίσης ιώδιο.
- Αυγά: Τα αυγά παρέχουν μικρές ποσότητες ιωδίου, αλλά μπορούν να αποτελέσουν μια καλή πηγή όταν καταναλώνονται ως μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής.
- Αλάτι με προσθήκη ιωδίου: Σε ορισμένα αλάτια μπορεί να προστεθεί ιώδιο φέροντας την ένδειξη “ιωδιούχο” για να βοηθήσουν στην κάλυψη των αναγκών σου. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτά τα αλάτια στην μαγειρική μας για να αυξήσουμε την πρόσληψη ιωδίου.
Προσοχή όμως: Τρόφιμα πλούσια σε αλάτι, όπως τα επεξεργασμένα τρόφιμα, πατατάκια, κράκερς, οι σούπες σε κονσέρβες κλπ δεν περιέχουν σχεδόν ποτέ ιωδιούχο αλάτι.
Ας διαβάζουμε πάντα τις ετικέτες τροφίμων να φέρουν την ένδειξη “ιωδιούχο” αλάτι.
Συμπερασματικά
Η ενσωμάτωση του ιωδίου στη διατροφή μας είναι σημαντική για την υγεία μας.
Με μια ισορροπημένη διατροφή και την επιλογή των κατάλληλων τροφίμων, μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι προσλαμβάνουμες την απαραίτητη ποσότητα ιωδίου για να υποστηρίξουμε τη λειτουργία του οργανισμού μας.
Σημείωση: Οι πληροφορίες που παρέχονται σε αυτό το άρθρο δεν αντικαθιστούν την ιατρική συμβουλή. Ας συμβουλευτούμε τον ιατρό ή τον διαιτολόγο μας για προσαρμοσμένες συμβουλές διατροφής και υγείας.
Με πηροφορίες από: newscientist , fmh.gr
